Haddii aad wax wax akhris ah oo ku saabsan cudurka wadnaha iyo xididdada, ama haddii aad dhawaan la hadashay dhakhtarkaaga sidii looga hortagi lahaa ama loo daaweyn lahaa cudurka wadnaha, waxaa laga yaabaa inaad la kulantay ereyga "cillad joojin". Fikradda qallafsanaanta endothelial waxay noqotey mid muhiim u ah sannadihii ugu danbeeyay si loo fahmo xaalado badan oo wadnaha ah, oo ay ka mid yihiin cudurada wadnaha (CAD) , hypertension , angina xuubka (xinjirowga wadnaha ), diestolic disfunction , iyo kuwo kale.
Dhibaatooyinka dhuunta dhoobo waa xaalad kaas oo lakabka dillaacsan (hoose ee gudaha) ee xididada yaryar ee aan caadiga ahayn ku filla. Natiijo ahaan, dhowr waxyaabo xun ayaa ku dhici kara unugyada ay bixiyaan xididdada halbowlayaasha.
Dhaqdhaqaaqa Laydhka Dhammaadka
Arterioles jirka (silsiladaha yaryar ee si toos ah u xakameynaya socodka dhiigga unugyada), endothelium waa qolka gudaha ee unugyada leh shaqooyin dhawr ah oo muhiim ah.
Duufaantu waxay ilaalineysaa habka saxda ah iyo xaddiga xididdada dhiigga. Hawlgalkani wuxuu go'aan ka gaarayaa daqiiqad-ku-saleysan inta dhiiga laga helayo unugyada kala duwan ee jirka. "Dhawaaq" ayaa sidoo kale go'aaminaya qofka dhiigiisa cadaadiska, iyo inta shaqada ee wadnaha waa inuu sameeyaa si dhiiggu jidhka u riixo.
Endothelium wuxuu kaloo ilaaliyaa unugyada ka yimaada walxo sun ah oo kala duwan; waxay xakameysaa habka xannuunka dhiigga ; waxay xakameysaa dheecaanka, elektaroonikada, iyo walxaha kale ee badan oo soo gudbiya inta u dhexeysa dhiiga iyo unugyada; waxayna xakameysaa barar ku dhaca unugyada.
Dhammaan tani macnaheedu waa in waxqabadka saxda ah ee qanjiradu uu muhiim u yahay shaqada caadiga ah ee unugyada jirka iyo xubnaha jirka.
Marka ay dhacdo cillad joojin, awoodda ay u leedahay in ay qabato mid ama in ka badan oo ka mid ah shaqooyinka muhiimka ah waa la xakameynayaa.
Sababaha Qalalaasaha
Sababtoo ah endothelium aad ayuu muhiim u yahay shaqooyinka muhiimka ah ee badan, baaritaano badan ayaa la sameeyaa si loo fahmo dhammaan sababaha keena joojinta dhoobada.
Xaaladdan marka la eego waxay u muuqataa in cillad-celinta endothelial ay la xiriirto hoos u dhaca heerarka nitric oxide (NO) ee derbiyada dhiigga.
MAYA waa gaas in lagu soo saaro metabolism of amino acid (L-arginine). MAYA, oo leh nolol yar oo gaaban, waxay ku dhaqmeysaa gudaha gudaha xididdada dhiigga si ay uga caawiso in ay wax ka beddesho midabka dareeraha iyo hawlaha kale ee muhiimka ah. Dhibaato la'aanta wax soo saarku waxay keenaysaa in xad-dhaaf ah ee xididdada dhiigga (taasoo keeni karta dhiig-karka), waxay gacan ka geysataa dhaqdhaqaaqa taratada (keena dhiig-xinjirowga), waxay kordhisaa kicinta infakshanka derbiyada dhiigga, si loo waxyeeleeyo lipoproteins iyo sunta kala duwan.
Si loo soo koobo, cillad joojinta dhoobada waxaa lagu gartaa heerarka 'vascular NO' ee hoos u dhaca, taas oo ah, taas oo keenta, dhowr waxyaalood oo aan caadi ahayn oo ku jira hawlgalka dhiigga. Cilladahan shaqeynaya waxay u muuqdaan inay kor u qaadayaan atherosclerosis . Waxaa intaa dheer, cillad joojinta dhoobada ah waxay si toos ah u sababi kartaa isku dhejinta aan caadiga ahayn ee halbowlayaasha yaryar, waxaana loo arkaa inay tahay arrin muhiim u ah soo saarista xinjirowga wadnaha iyo suurtogalnimada, waxqabadka diastolic.
Cudurrada Leh iyo Caadooyinka
Waddooyinka saxda ah ee uu qofku ku dhaco cillad joojinta dhirta ayaa wali la shaqeynayaa.
Si kastaba ha ahaatee, waxay u muuqataa in ay cadahay in xanuunada badan ee caafimaad, caadooyinka, iyo dhacdooyinka nolosha aan la iska dhaafi karin ay waxtar ku yeelan karaan, oo ay ka mid yihiin:
- Dhiirrigelin
- Sonkorowga
- Heerarka LDL ee kolesteroolka iyo heerarka triglyceride
- Sigaar cabid
- Hab-nololeedka ku-meel-gaadhka ah
- Cadaadiska niyadda ( Cardiomyopathy Stress, oo loo yaqaan 'cilladda Wadnaha Wadnaha' , ayaa haatan loo maleynayaa in uu sababo qaab daran iyo mid daran oo ah cillad joojin).
- Infekshannada
- Qalabka wadnaha
- Hypothyroidism
- Osteoporosis
- Da'da
- Dawaynta kimikalka iyo daaweynta shucaaca
- Saamaynta hiddaha
Ciladeynta
Samaynta baaritaan rasmi ah oo ku saabsan cillad joojinta dhoobada inta badan maahan daruuri. Qaar ka mid ah qallafsanaanta dareen-celinta ayaa si ammaan ah loo qaadan karaa qof kasta oo leh CAD, dhiig-karka, ama khataraha waaweyn ee halista cudurka wadnaha (gaar ahaan kuwa kor lagu taxay).
Marka dhab ahaantii lagu qiyaaso shaqada bukaanku ma aha wax dhakhaatiir ah si joogta ah. Hase yeeshe, haddii uu qofku ku dhaco ficil-celin aan loo baahneyn, waxaa laga shakiyi karaa sababo aan caddayn (sida qofku u maleynayo inuu qabo cilladda wadnaha x), baaritaan ayaa lagu xaqiijin karaa tijaabooyinka lagu cabbirayo kartida xididdada dhiigga si ay u kiciso iyo / ama xaddidaan jawaabta maamulka daroogada.
Daaweynta
Dhaqdhaqaaqa dhameystiran waxaa lagu wanaajin karaa hababka hab-nololeed ee sida caadiga ah loogu talagalay inaga oo dhan si loo yareeyo khatarta cudurada wadnaha, oo ay ku jiraan miisaan lumis, jimicsi, joojinta sigaarka, xakameynta dhiig-karka, iyo kontoroolka sonkorowga.
Qaar ka mid ah tallaabooyinkan xakamaynta khatarta ayaa si fiican loo qoray si loo yareeyo xummad joojinta. Kuwaas waxaa ka mid ah:
- Isticmaalka daroogada gobolka
- Aspirin
- Cunto-ga Mediterranean
- Tallaabooyin kale oo cunto ah oo ay ku jiraan nuts, saliida sayniska, shukulaatada mugdiga ah, shaaha cagaaran, cuntooyinka ku salaysan geedaha.
- Jimicsiga jimicsiga
- Miisaanka culus
Waxaa intaa dheer, daawooyin dhowr ah ayaa loo barayaa si gaar ah si loo eego haddii ay kor u qaadi karaan xanuunka endothelial ee habka daaweynta macnaha leh. Qaar ka mid ah wakiilada u muuqda inay muujinayaan ballanqaadka waxaa ka mid ah nifedipine , qaar ka mid ah xanuunka ACE , estrogen, ranolazine , iyo sildenafil .
Ereyga
Sannadihii ugu danbeeyay, cilmi-baarayaasha caafimaadku waxay aqoonsadeen cillad-darrada dareen-celinta taasoo ah arrin muhiim ah oo ka mid ah noocyada badan ee dhibaatooyinka wadnaha. In kasta oo cilmi-baaris firfircoon la sameeyo si loo ogaado siyaabo lagu hagaajiyo hawlaha dareen-celinta, sidaa darteedna yareeyo khatarta cudurrada wadnaha, waxaa jira wax badan oo aan sameyn karno. Gaar ahaan, waa in aan hubinno in aan helno jimicsi badan, joojino sigaar-cabista, iyo inaan hubinno inaan la shaqeyno dhakhaatiirteena si aan u maamulno hypertension ama macaanka, haddii aan haysano xaaladahan.
> Ilo:
> Crea F, Camici PG, Bairey Merz CN. Kacsanaan la'aanta Cudurka Microvascular: Update. Eur Heart J 2014; 35: 1101.
> Greenland P, Alpert JS, Beller GA, et al. 2010 ACCF / AHA Tilmaamaha Qiimeynta Khatarta Wadnaha iyo Qalalaasaha ee Asymptomatic Adults: Warbixin ka timid Machadka American College of Cardiology / American Heart Association Association ee Tilmaamaha Tababarka. J Am Coll Cardiol 2010; 56: e50.