Calaamadaha cudurka mindhicirka (IBS) waa xummad isdaba joog ah oo xiidmaha (xiidmaha waaweyn) oo keena xanuunka caloosha, caloosha, caloosha, iyo / ama shuban. IBS waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay xanuunka caloosha ee jidhka sababtoo ah wax sabab u ah qaab-dhismeed ama biochemical ayaa laga heli karaa si loo sharaxo astaamaha. Marka la eego baadhista ogaanshaha, xinjirku wuxuu muujinayaa caddaynta cudur sida boogaha ama bararka.
Sidaa daraadeed, IBS waxaa la ogaadaa oo keliya marka cuduro kale oo dheef-shiid kiimikaad ah iyo cuduro la go'aamiyo.
IBS badanaaba waa la baadho ama waxaa loo yaqaanaa colitis, coli mucas, cirbadda xuubka leh, cudurka mindhicirada xanuunka, ama mindhicirka weyn (colon). Qaliinkaasi waa mid sii wadi kara, xitaa haddii IBS ay hadda tahay xaalad la aqoonsan yahay oo la daaweyn karo. Saameynta 25 ilaa 55 milyan oo qof oo ku nool Mareykanka, IBS waxay natiijooyinka 2.5 illaa 3.5 milyan booqasho ku tagaan dhakhtarrada. 20 illaa 40 boqolkiiba dhammaan booqashooyinka dhakhaatiirta gastroenteritis ayaa sabab u ah calaamadaha IBS.
Astaamaha
Astaamaha IBS waxay ku jiri karaan:
Xanuunnada waxaa inta badan ka qaada dhaqdhaqaaqa mindhicirka, laakiin dadka qaarkood oo qaba IBS ayaa laga yaabaa inay dhibsadaan oo aysan awoodin inay wax ka gudbaan. Calaamadaha badanaa way kala duwanyihiin, oo waxay noqon karaan meel kasta oo ka yimaada xanaaq fudud si loola tacaalo. Dhiigga saxarada , qandho, miisaan lumis, matag, iyo xanuunka aan joogtada ahayn calaamadaha IBS oo laga yaabo inay noqoto natiijada dhibaatooyin kale. IBS ma keento cudur kasta oo dabiici ah, sida cudurka Crohn ama colitis, ama nooc kasta oo kansarka mindhicirka ah.
Sababaha
Musqullada caloosha waxay caadi ahaan qandaraasyo dhowr jeer maalintii, uur qaadashada saxarada iyo ugu dambeyntii taasoo keentay dhaqdhaqaaqa mindhicirka. Waxaa la rumeysan yahay in qof qaba IBS, murqahaas ayaa ah mid gaar ah oo xasaasiyad ku leh dareenka qaarkood, ama kiciyeyaasha.
Cilmi-baareyaasha ma hubin sababta dhabta ah ee muruqyada ee xinjirta qofka qaba IBS waa mid xasaasi ah.
Si kastaba ha noqotee, IBS ma keeno walaaca ama dareenka xoogan. Dadka qaarkood waxay qabaan calaamadaha ugu horreeya ee IBS inta lagu jiro mudo walaac leh noloshooda sida geerida qof qaraabo ah ama lumay shaqo. Si kastaba ha noqotee, walwalkani ma aysan keenin xaalada, hase yeeshee waxaa sii xumeynaya ilaa meeshii ay noqotey mid la dareemo ama la dhibto.
Noocyada kala duwan ee IBS
Waxaa jira 3 nooc oo kala duwan oo IBS ah: Shuban-sarreeya (D-IBS), calool-adkaanta (C-IBS), iyo calool-istaagga iyo shubanka (A-IBS). Astaamaha noocyada kala duwan waxaa ka mid ah:
- D-IBS: xanuun caloosha ama xanuunka, degdegga, iyo shuban
- C-IBS: xanuun caloosha ama xanuunka, murqaha iyo caloosha
- A-IBS: Astaamaha isku dhafan ee D-IBS iyo C-IBS
Ciladeynta
IBS waa ogaanshaha ka-saarista, taas oo macnaheedu yahay in cudurada dabiiciga ah, caabuqa, ama sababaha kale ee calaamadaha waa in la dhigaa. Sanadkii 1988 ayaa koox dhakhtarro ah oo qeexaya shuruudaha si sax ah loo baadho IBS. Marka la yaqaano shuruudaha Rome , tilmaamahan soo socda oo tilmaamaya calaamadaha iyo u adeegsanayo xaddiga sida xad-dhaafka iyo muddada ay suurtogal u tahay in la ogaado baaritaanka saxda ah ee IBS.
Calaamadaha ku jira shuruudaha Rome ma aha tilmaamayaasha kaliya ee IBS. Calaamadaha 'extrangeestinal' waxaa ka mid ah:
- Lalabbo
- Daal
- Dareen buuxa ka dib xitaa cunto yar
- Matagid
Tijaabooyinka loo isticmaalo Diagnosis
Marka lagu daro isticmaalka shuruudaha Rome, takhaatiirta ayaa laga yaabaa in ay sameeyaan dhowr imtixaan si loo hubiyo in aysan jirin caabuq ama caabuq jirka ku dhex jira.
Imtixaanka dhiigga. Baaritaanka dhiigga ayaa loo isticmaali karaa si loo ogaado tirada dhiigga unugyada cad ama haddii dhiig-baxa jiro. Tirada unugyada dhiigga cad ee sareeya waxay siinaysaa dhakhtarrada tilmaamaya in caabuqu ku dhaco meel gudaha gudihiisa ah. Inflammation ma aha calaamadda IBS.
Baaritaanka dhiigga ee saxarada. Baaritaankaan wuxuu ogaan karaa dhiigbaxa meel kasta oo ka mid ah habka dheef-shiidka, xitaa haddii aan la arki karin indhaha qaawan.
Dhiigxinta saxarada ma aha calaamadda IBS.
Dhaqanka saxarada. Dhakhtarka ayaa laga yaabaa inuu rabo inuu ka taliyo sababaha kale ee shubanka, sida infekshanka bakteeriyada ama dulin, oo leh saxaraha saxarada. Haddii bakteeriya la helo, aqoonyahaniintu waxay tijaabin karaan si ay u go'aamiyaan noocyada ay tahay iyo sida ugu fiican ee loo daweeyo.
Barium enema. Bariin enema (ama taxanaha hoose ee caloosha) waxay isticmaalaan barium sulfate iyo hawada si ay u muujiso xoqida mindhicirka iyo xiidmaha. Dhibaatooyinka mindhicirrada waxaa laga yaabaa inay u muuqdaan inay yihiin silhouettes mugdi ah ama qaabab ku dhex jira mindhicirka xiidmaha.
Sigmoidoscopy. Sigmoidoscopy waa hab loogu talagalay takhtarka in uu baaro sadex meelood hal meel oo ka mid ah mindhicirka weyn. Biopsiga ayaa la qaadi karaa inta lagu gudajiro nidaamka, kaasoo la baadhi doono si looga caawiyo dhakhtarka inuu go'aamiyo sababta keentay caabuqa.
Kolonoscopy. Baarista walamadka waxaa loo isticmaalaa in lagu baaro gudaha xiidanka ka baxsan meelaha a sigmoidoscopy gaari karo. Biopsies ayaa la qaadaa inta lagu jiro tijaabada waxaana bukaanku caadi ahaan la seexiyaa ama la siiyaa "hurdo gaaban" si aanay u dareemin xanuun.
Tijaabooyinka kale waxaa laga yaabaa in loo isticmaalo dhakhaatiirta sida loo baahan yahay si loo baaro IBS ama lagu xukumo cudurada kale ee la ogaado.
Daawooyinka Daaweynta
Noocyo kala duwan oo daawooyin ah ayaa loo isticmaali karaa si loo daaweeyo IBS. Ujeedada daawada waa in la yareeyo calaamadaha IBS ee dhibka leh sida shuban, casiraad, xanuun, ama calool-istaagga.
Anticholinergics. Daroogada noocan ah waxay saameyneysaa unugyada dareemayaasha ama fareemka jirka waxaana loo isticmaalaa in lagu xannibo muruqyada xiidmaha waxayna caawiyaan astaamaha IBS sida xanuunka iyo shubanka.
- Dicyclomin (Bentyl). Dicyclomin wuxuu nuujiyaa muruqyada mindhicirka iyo kaadiheysta si looga hortago dabka iyo yaraynta qadarka caloosha caloosha soo saaray. Dikicyloomiin ayaa si ammaan ah loo isticmaali karaa muddo dheer, iyadoo la raacayo hagaha dhakhtar. Saameynaha caadiga ah waxaa ka mid ah calool-fadhiga, afka qalalan, sanka, dhuunta, ama maqaarka iyo awoodda hoos u dhicida (oo ka qaybqaadan kara kulaylka).
- Belladonna / Phenobarbital (Donnatal, Antispas, Barbidonna, Donnapine, Hyosophen, Spasmolin). Isku-dhafkan laba dawo ayaa loo isticmaalaa in lagu nasto muruqyada kaadiheysta iyo mindhicirada iyo sidoo kale yareynta aaladda caloosha. Phenobarbital waa daawo sahlan oo caado u noqon karta. Saameynta cilladaha caadiga ah ee belladonna / phenobarbital waxaa ka mid ah madax xanuun, yalaalugo, calool-fadhid, finan, iyo matag. Dawadani waxay qaadan kartaa 4 ama 5 maalmood si ay u noqoto mid waxtar leh, iyo, kormeerka dhakhtarka, si ammaan ah loo isticmaali karo waqti dheer.
- Hyoscyamine (Levsin, Anaspas). Iskudhexaadkan laba daroogo, belladonna alkaloids iyo barbiturates, waxaa loo isticmaalaa in lagu nasto muruqyada kaadiheysta iyo mindhicirada iyo sidoo kale yareynta acid acid. Waxyeellooyinka caadiga ah waxaa ka mid ah madax-xanuun, lallabo, calool-gal, firiiric, iyo matag. Hyoscyamine waxaa laga yaabaa in la qaato muddo dheer iyadoo la raacayo tilmaamaha dhakhtarka illaa inta ay saameyntu ka timaado ama u dulqaadan karto.
- Chlordiazepoxide / clidinium (Librax) . Chlordiazepoxide / Clidinium wuxuu ka hortagaa basaasta mindhicirka iyo sidoo kale kaadiheysta. Chlordiazepoxide waa daawo oo laga yaabo inay noqoto mid caado u ah. Dhibaatooyinka caadiga ah waxaa ka mid ah dareemid murugo leh, dhidid dhidid, dawakhaad, lulmo, afka qalalan, iyo madax xanuun. Dawadani waxay qaadan kartaa 4 ama 5 maalmood si ay u noqoto mid waxtar leh, iyo, kormeerka dhakhtarka ayaa si ammaan ah loo isticmaali karaa mudo dheer.
Antidiarrheals. Antidiarrheals waxaa loo isticmaalaa in lagu yareeyo saameynta saxarada. Daawooyinkaan waxaa loo isticmaali karaa in looga hortago shubanka ka yimaada IBS.
- Diphenoxylate / atropine (Lomotil). Qaybta diphenoxylate ee daroogada ayaa loo isticmaalaa in lagu daaweeyo shubanka, halka atrofine uu ka yareeyo dhabarka muruqyada ee xuubka. Waxyeellooyinka caadiga ah waxaa ka mid ah madax-xanuun, madax-wareer, lulmo-hurdo, aragga cilladda leh, afka qalalan, iyo caloosha. Inkastoo aysan ahayn nikotiko, diphenoxylate waxaa laga soocaa daroogooyinka waxaana laga yaabaa inay noqoto mid sahlan. Diphenoxylate / atropine waxaa sida caadiga ah loo qoraa si loo xakameeyo shubanka mudada gaaban laguma talinayo isticmaalka muddada dheer.
- Hydrochloride Alosetron (Lotronex). Daawadan ayaa loo isticmaalaa oo kaliya in lagu daaweeyo haweenka qaba D-IBS daran. Hydrochloride Alosetron ayaa la ansixiyey ka dibna ka soo jiiday suuqa FDA kadib markii dhowr jeer oo kiciyay saameyno culus ee haweenka qaadaya. Hadda waxaa loo oggol yahay oo keliya in loo isticmaalo si xadidan. Hydrochloride Alosetron wuxuu joojiyaa falalka seratonin, kiimiko ku jirta jidhka oo saameyn ku leh dhaqdhaqaaqa mindhicirka iyo xanuunka. Daaweyntu waxay caadi ahaan ku bilaabataa tijaabada 4-todobaad waxaana laga yaabaa in la sii wado ilaa 4 toddobaad oo kale iyadoo la kormeerayo dhakhtarka.
Cabbiraadyada si looga Caawiyo Calaamadaha
Dad badan oo IBS ah ayaa u jeesan kara in lagu kordhiyo ama lagu beddelo daweyn dhaqameed. Waxaa jira waxyaalo dheeraad ah oo laga yaabo inay ka caawiso calaamadaha cudurka IBS, haddana waa muhiim in la ogaado in laga yaabo in ay yeelan karaan waxyeelo, iyo isticmaalka marwalba waa in loo soo sheego dhakhtarrada sida daawooyinka dhakhtar qoray.
Acidophilus. Acidophilus waa "bakteeriyada wanaagsan" ee ku jirta xiidankaaga. Kaalmo dheeraad ah ayaa ka caawin karta bakteeriyada caafimaadka sanbabada inay koraan marka ay yareyso bakteeriyada waxyeellada leh. Fructo-oligosaccharides (FOS) ayaa lagu dari karaa kiniiniga acidophilus. FOS waa carbohydrates aan sifududin dadku, laakiin waxay u adeegaan inay caawiyaan bakteeriyada faa'iido leh si ay u koraan. Acidophilus waxay ku timaadaa foomka kaabska ah, bakteeriyadu waa inay noolaato si ay u noqoto mid taabogal ah.
Chamomile . Chamomile waa cudur la yiraahdo anti-spasmodic waxaana loo adkeyn karaa muruqyada habka dheef-shiidka. Inkasta oo aan jirin daraasad bani'aadam ah oo lagu sameeyay tan dheeraadka ah ee ku saabsan IBS, waxaa la xaqiijiyay in lagu yareeyo xanaaqa iyo qaboojinta xayawaanka. Chamomile waxaa loo qaadan karaa shaah, ama sida kaabsoolka.
Ginger . Ginger ayaa muddo dheer la ogaaday inuu ku caawiyo lallabbada, waxaana laga yaabaa inuu ku caawiyo kicinta diiqada iyo hoos u dhigidda casiraadyada xanuun leh. Ginger waxaa laga yaabaa in loo qaato shaah, kaabis ama xitaa cunto.
Saliida laftirka . Dheecaanku wuxuu ku nasan karaa muruqyada dhammaan habka dheef-shiidka. Tani waxay gargaar ka geysataa dhimista isqabadada xiidmaha, laakiin sidoo kale waxay dejin kartaa xuubka hoose ee hunguriga ka dibna waxay sababi kartaa xummad ama ka sii dari kartaa cudurka qanjirka 'gastroesophageal reflux' . Saliideedka qandhada waxaa lagu qaadi karaa foomka kabbabka ama shaaha. Inkastoo ay yihiin kuwa ugu waxtarka badan, kondhomku waxay keeni karaan xanaaq.
Daaweynta Kale ee Dheeraadka ah iyo Dheeraadka ah
Hypnosis. Daraasad cilmi-baaris ah oo la sameeyey sanadkii 1984 ayaa muujisay in bukaannada IBS la daweeyay hypnotherapy ay muujinayaan oo kaliya maaha wax horumar ah oo ka muuqda astaamahooda, laakiin sidoo kale ma aysan qabin dib u soo noqoshada muddada 3da bilood ee waxbarashada. Gut Dirid Hypnotherapy waxaa loo sameeyey si gaar ah loogu talagalay bukaanada IBS waxaana loo xaqiijiyey inay hoos u dhigto calaamadaha 80% kiisaska.
Daaweynta Habdhaqanka Aqoonta . Daaweynta dabeecadda waxay ka caawisaa dib u qaabeynta ururada u dhaxeeya duruufaha walaaca iyo falgalka caadiga ah ee qofka. Daaweynta garashada waxay baareysaa xiriirka ka dhexeeya fikradaha iyo astaamaha. Wadajir ahaan labada daweynba waxaa loo yaqaan 'therapy behavior behavior therapy' (CBT). Daaweyntu waxay ka bilaaban kartaa buug xusuus leh oo ah calaamadaha IBS, ka dibna u gudubta biofeedback, is-niyad wanaag, iyo yaraynta jawaabaha xun ee walaaca.
Sidee Cuncunku u saameeyaa IBS
Inkastoo raashinka aysan keenin IBS, cunista cuntooyinka qaarkood, loo yaqaan "cuntooyinka oo kiciya" ayaa laga yaabaa inay calaamado muujiyaan shuban, xanaaq, ama xanuun. Nasiib darro, ma jiro cunto yaryar oo u shaqeynaya dhammaan dadka qaba IBS, laakiin waxaa jira dhowr tilmaamood oo caawin kara.
Cunista cuntooyin yar yar inta lagu jiro maalinta, halkii saddex ka mid ah oo waaweyn ayaa laga yaabaa in ay ku caawiso yareynta calaamadaha (cunto badan ayaa laga yaabaa in ay keento casiraad iyo shuban). Intaa waxaa dheer, waxaa laga yaabaa in ay ku caawiso in cuntada lagu hayo dufanka iyo karbohidraatka sare sida roodhida tamarta, baastada, bariiska, miraha, khudradda, iyo badarka. Cunto dufanku ku yar yahay, cuntooyinka borotiinka sarreeya ayaa sidoo kale laga yaabaa inay ka caawiyaan xanuunka ka soo raaca ka dib markii la cuno
Cuntada ugu caansan waxaa ka mid ah:
- Khamriga
- Macmacaanka macmacaanka ah ama sonkorta beddelaadda
- Baruurta dabiiciga ah (Olestra)
- Cabitaano la kariyay
- Caanaha qumbaha
- Qaxwaha (xitaa qaxweeyo)
- Caano
- Ukun ukun
- Cuntada la kariyey
- Oils
- Maqaarka digaaga iyo hilibka mugdiga ah
- Hilibka cas
- Gaabinta
- Shukulaatada adag
Fiber Soluble wuxuu leeyahay faa'iidooyin dhowr ah oo laga yaabo inay yareyso calaamadaha IBS. Fiber-ka ayaa laga yaabaa inuu ka hortago iska-caabinta sababtoo ah waxay xajistaa xiidanka xoogaa yar. Waxa kale oo ay ka fujisaa biyaha, taas oo ka caawinaysa inay saxarada ka ilaaliso in ay aad u adag tahay sidaas darteedna ay adagtahay in la gudbo. Ugu horreyn badelashada cuntada faytamiin sare ayaa laga yaabaa in ay kordhiso gaas iyo lakab, laakiin calaamadahaasi waa in ay hoos u dhacaan dhowr toddobaad inta uu jidhku hagaajinayo.
Cabbiraadyada ayaa laga yaabaa inay ku caawiyaan in lagu daro fiyuusiga lagama maarmaanka u ah cuntada. Waxaa jira saddex nooc oo ah noocyada dheellitirka faytada loo isticmaalo (psyllium, methylcellulose, iyo polycarbophil) oo mid kastaa wuxuu leeyahay noocyo kala duwan, waxyeelo, iyo hanti.
Yareynta qaadashada cuntooyinka keena gaasta mindhicirka ayaa kaa caawin kara hoos u dhicida. Cirridka xanjo wuxuu kordhiyaa gaasta jirka, sida hawada u liqeysa marka la cunayo (taasoo dhici karta marka dareeraha dareeraha ama hadalka la cuno). Cabitaannada la kariyey (sida soodhaha pop ama biyaha dhalaalaya) waxay sidoo kale keeni karaan gariir iyo xiidmeyn (gaas).
Dareenka Cuntada
Qaar ka mid ah dadka qaba IBS ayaa sidoo kale laga yaabaa inay leeyihiin cunto dareemo. Xasaasiyadda cuntada way ka duwan tahay xasaasiyadda cuntooyinka dhabta ah, markaa lagama yaabo in lagu ogaanayo tijaabooyinka xasaasiyadda. Qaar ka mid ah sababaha ugu badan ee xasaasiyadda cuntada waxaa ka mid ah:
- Sorbitol (sonkorta bedel)
- Fructose (laga helo juice miro iyo khudrad la qalajiyey)
- Lactose (laga helo caanaha)
- Sare qoorta
Xasaasiyadda laktoosku waa xaalad caadi ah taas oo ah natiijada ka dhalan karta awood la'aanta jirka ee lagu xareeyo lactose, ama sonkorta caanaha. Astaamaha waxaa ka mid ah gaas, xoqan, iyo xitaa xitaa xanuun. Haddii la tuhunsan yahay in laktoosku ka shakiyo, ka fogaanshaha caanaha iyo alaabta caanaha waa in ay yareeyaan calaamadaha.
Helitaanka Cuntadaada IBS Digniin
Cunista cuntada iyo calaamadaha astaamuhu waa hab fiican oo loo raadsado cuntooyinka keenaya weerarada IBS. Xasuusta cuntada waa inay ku jirtaa oo keliya waqtiga iyo cuntada la cuno, laakiin sidoo kale meesha ay cuneen, iyo maskaxda ama niyadda. Waa muhiim inaad ku darto cunto kasta (xitaa nacnaca aad ka cunayso saxanka miiska wada shaqeeyaha) iyo sida loo diyaariyay (sida "digaag la kariyey", ma aha "diga"). Xusuus qorka waa in la buuxiyaa dhowr jeer maalintii si aan waxba loo iloobin. Dhowr wiig ka dib, takhtar ama cunto yaqaanka ayaa kaa caawin kara dib-u-eegida xusuus-qorka si aad u ogaato qaababka cuntada.