Rheumatoid arthritis waa cudur halis ah oo soo noqnoqda oo lagu garto xanuunka, bararka, iyo qallafsanaanta hal ama dhowr kala-goysyo. Caabuqnimada joogtada ah waxay horseedi kartaa luminta dhaqdhaqaaqa dhaqdhaqaaqa, sii xumaanshaha xanuunka, iyo isbeddelka wadajirka ah. Waqti ka dib, wadnaha, sanbabada, indhaha, iyo wareegga dhiigga ayaa sidoo kale saameyn kara, sii kordhaya khatarta naafanimada iyo dhimashada.
Markaad fahamto calaamadaha iyo astaamaha rheumatoid arthritis-ka, waxaad raadsan kartaa ogaanshaha iyo daaweynta kahor intaan la helin dhibaatooyinka halista ah.
Calaamadaha hore
Maxaa ka dhigaya xinjirta arthritis- ka ee xitaa khalkhalka ayaa ah in aysan jirin laba kiis oo isku mid ah. Inkastoo qaar ay si tartiib tartiib ah u kobcin doonaan wakhti dhaafsiinta , qaar kalana waxay u shaqeeyaan si deg deg ah oo adag.
Guud ahaan, calaamadaha ugu horreeya ee cudurku waxay u muuqdaan kuwo aan caddayn, laga yaabo inay murugo ku dhacdo ama qallafsanaanta oo lumisa dhaqdhaqaaqa tartiib tartiib ah. Xannibaadyada yaryar ayaa badanaa ah kuwa ugu horreeya ee ay saameysay, sida kuwa gacanta ama cagaha. Xaaladaha sidan oo kale ah, astaamaha cagaarshow waxay inta badan noqon karaan kuwo soo noqnoqonaya, si tartiib tartiib ah u socdaan, laakiin si joogta ah ayey u joogaan mararka qaar.
Laakiin tani mar walba ma aha kiiska. Qiyaastii boqolkiiba 10 ilaa boqolkiiba 20 kiisaska, calaamadaha ugu horreeya waxay noqon doonaan kuwo deg deg ah oo xoog leh, oo ay ku xigto muddo dheer oo aan lahayn astaamo. Kuwa kale waxay yeelan karaan calaamado isdaba joog ah oo yimaada oo raacaya xaalad go'an.
Astaamaha hore iyo calaamadaha cudurka rheumatoid arthritis waxaa ka mid ah:
- Xanuun wadajir ah , barar, iyo qalafsanaan
- Dareemida iyo guduudasho ku wareegsan isdhexgalka
- Qanjarka subaxnimada oo badiyaa ku fiicnaado 30 daqiiqo
- Daal iyo xajin (dareen guud oo aan fiicneyn)
- Qandho hoose iyo heerar, calaamado hargab oo kale ah
Inkastoo cudurku markii hore uu ku lug yeelan karo kaliya hal iskudhaf ( monoarthritis ), wuxuu badanaaba saameyn ku yeelan doonaa xubinnimada dheeraadka ah ( polyarthritis) .
Nidaamka isku-dhafan ee la isku-dhafay, ayaa intaa le'eg, wuxuu noqon doonaa mid isku-siman, taasoo macnaheedu yahay in isku-dhafka uu saameeyey dhinac dhinac jirka ah ayaa saameyn doona dhinaca kale.
Horumarka Cudurka
Rheumatoid arthritis waa cudur daba-dheeraaday, oo sii kordha. Haddii aan la ogaan karin bararka asaasiga ah, cudurku wuxuu sii wadi doonaa inuu horay u sii wado, oo aan keenin xanuunka iyo adkaanshaha oo keliya, hase yeeshee si loo yareeyo sharafta laftiisa.
Waqti ka dib, jawaabta ku-meel- gaadhka ah ee autoimmune wuxuu sii xumeynayaa cirridka jilicsan ee booska wadajirka ah, ka-dillaacdo unugyada lafaha iyo lafaha, oo keena isku-xidhka ("tethering") ee is-dhex-galka, oo sii xaddidaya dhaqdhaqaaqa kala duwan . Tani waxay si gaar ah ugu xiran tahay isku-dhafka culeyska kaas oo waxyeello u keeni karta luminta dhaqdhaqaaqa.
Bararka , bararka nudaha ee keena dheecaanka dareeraha, sidoo kale waa caan. Marka la eego rheumatoid arthritis-ka, xaaladdu caadi ahaan waa mid aan caadi ahayn, taasoo macnaheedu yahay in uu keeni doono barar labada dhinac ee jirka, inta badan cagaha, canqowga, lugaha, gacmaha iyo gacmaha.
Ugu dambeyntii, sida hoos u dhiska qaabdhismeedka wadajirka ayaa la burburiyaa, waxay bilaabi doontaa inay lumiso qaabkeeda iyo isku-xirnaanta, taas oo keenaysa isbeddel wadajir ah . Tusaalooyinka caadiga ah ee tan waxaa ka mid ah:
- Ulnar isdabajoog ah (isbeddellada kudubyada waaweyn ee kuulada)
- Qandaraas wadajir ah (xayiraad ku xidhid wadajir ah)
- Subluxation (isku-dhagid iyo leexashada lafaha gacanta)
Badanaa marxaladdan oo kale, dhibaatooyin kale oo aad u culus oo halis ah ayaa kobcin kara.
Dhibaatooyinka
Si ka duwan sida osteoarthritis ("xirmo-iyo-jeexan" arthritis), rheumatoid arthritis ma aha oo kaliya waxyeelleynta xididada laakiin waxay sababi kartaa nidaam (jirka jirka oo dhan) oodhan oo saameyn kara nidaamka jirka ee jirka.
Marka la eego culeyska joogtada ah ee caabuqa, murqaha iyo xuubka ayaa si bilaash ah u bilaabi kara qandaraaska, adkaada, lumana jilicsanaantooda. Tani waxay u horseedi kartaa isdifaacid la'aanta jidhka, dhimashada unugyada, iyo koritaanka aan caadi ahayn ee dareeraha iyo gaasaska.
Maqaarada Maqaarka iyo Mucoodhka
Qiyaastii boqolkiiba 20 ilaa 30 boqolkiiba dadka rheumatoid arthritis-ku waxay yeelan doonaan buro adag oo ka hooseeya maqaarka oo loo yaqaanno rheumatoid nodules . Waxay noqon karaan kuwo yaryar sida digirta ama sida weyn sida walnut iyo inta badan waxay ku horumaraan suxulka, jilbaha, ama jilbaha. Caabuqyada, boogaha, iyo finanku waxay sidoo kale ku badan yihiin cudurka marxaladda dambe.
Xaalad kale, oo loo yaqaan Sjogren's syndrom , ayaa ku lug leh caabuqyada qashinka jeexjeexa iyo qanjidhada salivary. Bararka nudaha unugyadaas ayaa yareyn kara miisaanka iyo calyada, taasoo keenta indhaha qalalan iyo afka qalalan . Qalitaanka siilka, maqaarka qalalan, qufac joogto ah, iyo daal ayaa sidoo kale caadi ah. Cudurka Sjogren wuxuu saameynayaa inta u dhaxaysa 10 boqolkiiba iyo 15 boqolkiiba dadka qaba xanuunada rheumatoid ee arthritis waxayna keeni karaan ilkaha ilkaha, infekshanka khamriga, iyo dhibaatooyinka aragtida.
Dhibaatooyinka Wadnaha
Pericarditis , caabuqa xuubka ku wareegsan wadnaha, waxaa lagu gartaa xanuunka feedhaha iyo isku dhafka dareeraha (eftering pericardial). Daal, neeftuurid, iyo horumarinta nodules sidoo kale waa caan. Pericarditis waa calaamad muujinaysa cudurka wadnaha wadnaha , sabab u horseedda dhimashada dadka qaba rheumatoid arthritis
Marka laga soo tago wadne xanuunka, rheumatoid arthritis waxay saameyn kartaa marinnada dhiigga waxayna keenaan dhibaatooyin loo yaqaan ' vasculitis' . Vasculitis waxaa lagu gartaa dhererka guluubka illaa meesha laga yaabo inay wareegto. Calaamadaha ugu caansan ee bogsashadu waa aagag madow oo ah unugyo dhintay oo ka hooseeya ciddiyahaaga, oo loo yaqaan 'infarcts digital'. Vasculitis waxay sidoo kale saameyn kartaa nerves of gacmaha iyo cagaha, kicin kabuub, gubasho, iyo dareenka murugo. Qandho, daal, miisaan lumis, iyo murqaha iyo xanuunka laabatooyinka ayaa sidoo kale caadi ah.
Dhibaha Sambabka
Caabuqa darbiga ku wareegsan sanbabada, loo yaqaan ' pleuritis' , wuxuu keeni karaa dheecaan dheeri ah iyo xaddidaadda neefsiga. Waqti ka dib, barar iyo horumarinta nodules waxay sababi kartaa nabarro ba'an (fibrosis) oo ku yaal daboolka qulqulka. Sigaar-cabayaasha qaba rheumatoid arthritis-ka ayaa si gaar ah u adkaata taas oo ay u badan tahay inay ku dhacdo cudurka dabaysha ee joogtada ah (COPD) marka loo eego kuwa aan sigaarka cabin.
Astaamaha 'pleuritis' waxaa ka mid ah muruqyada feedhaha, neefta oo ku haysa, neefsashada oo degdeg ah, iyo qufac qalalan.
Dhibaatooyinka indhaha
Cudurka Sjogren waa sababta ugu badan ee keenta dhibaatooyinka indhaha ee arthritis-ku xiran. Fuuqbaxa dheeriga ah ee isha ayaa badanaaba horseedi kara cagaha, boogta, infekshanka, iyo xitaa gumeysiga .
Xasaasiyadda waa arin kale oo indhaha ah oo keenta bararka dhalada (dhalaalka indhaha). Cudurka waxaa lagu gartaa guduudasho, jeexjeexin xad-dhaaf ah iyo iftiinka daran ee iftiinka. Waqti ka dib, barar ayaa keeni kara aragti la'aan iyo dhaawaca indhaha, oo ay ku jiraan glaucoma, cataracts, iyo keratitis-duubka dulinka ah (ulceration of corneas).
Saadaasha
Xataa xitaa dadka qaba xanuunka 'rheumatoid arthritis-ka', waxaa jiri kara daqiiqado marka xanuunka iyo barar-kicinta ay si lama filaan ah u kacaan. Waxaa laga yaabaa in uu kiciyo feejignaanta, cadaadiska, wax ka qabashada daaweynta, caabuqa, ama xitaa cuntooyinka qaarkood oo aan cunno. Mararka qaarkood, waxaa dhici karta inaysan jirin sabab loo yaqaan.
Fudud ayaa mararka qaarkood sii socon kara bilo kahor inta aan si isdabajoog ah xal loo gaarin ama loo xakameeyo daaweynta .
Xaddiga iyo darnaanta cayayaankaasi waa mid muhiim ah maadaama ay ku siin karaan tilmaamo ku saabsan sida uu u socdo si dhakhso ah ama degdeg ah oo uu cudurku u socdo iyo waxa laga yaabo in natiijada (natiijada) ay dhici karto. Waxyaabaha laga yaabo inay saameyn ku yeelan karaan saadaasha:
- In la ogaado da 'da yar yar (ka yar 40) ama uu cudurku ku dhacay sanado badan
- Dhibaato weyn oo wadajir ah ayaa lagaa siinayaa
- Natiijo fiican oo wanaagsan oo loogu talagalay ka hortagga CCP ee cudurka
- Cuncunka, cidhiidhiga ah, ama cayayaanka mudda dheer
- Inaad noqoto qof sigaar cabba oo culus
- Cayilka (korodhka culeyska jirka ee ka weyn 30)
- Kordhinta tirada xubnaha la kala qaado
- Maareynta Cudurrada xun (oo ay ku jiraan ballamaha seegay, farqiga daaweynta, iwm.)
- Xanuun aan xakamaynin sida lagu qiyaaso ESR iyo CRP
- Xanuun guud iyo qallafsanaan aan hagaajin
Dadka haysta qaar ka mid ah sifooyinkaas waxay u badan tahay inay la kulmaan jirro halis ah haddii aan la bedeli karin arrimahan halista ah (sida sigaar-cabbidda ama daroogada).
Rajeynta Nolosha
Rheumatoid arthritis-ku wuxuu ku xiran yahay rajada nolosha dhimista sababtoo ah dhibaatooyinka muddada dheer ah. Haddii aan si fudud loo daweyn, cudurka cillad-maskaxeed ayaa la gooyaa calaamadaha hormoonnada inta ugu badan oo ah 10 ilaa 15 sano oo ah intaad noolaato.
Cudurka wadnaha iyo wadnaha ayaa weli ah sababta keenta dhimashada dadka qaba rheumatoid arthritis-ka, xaaladuna ay sii xumaato cayilka, sigaarka, iyo waxyaabo kale oo halis ah. Cilmi baaris ayaa soo jeedineysa in boqolkiiba 40 dhimashada dadka qaba rheumatoid arthritis-ka si toos ah loo xiri karo dhacdooyinka wadnaha.
Qaadashada rheumatoid arthritis waxay labalaabeysaa khatarta ah wadnaha wadnaha ama faalig. Halista qiyaas ahaan saddex geesoodka ah haddii aad cudurka qabtid 10 sano ama ka badan. Miisaanka luminta, jimicsiga, iyo joojinta sigaarka ayaa si weyn u dhimi kara caqabadahaas iyadoo aan loo eegin heerka cudurka aad ku jirtid.
Goorta aad u tageyso Dhakhtar
Rheumatoid arthritis waxay noqon kartaa mid cabsi leh, oo ma aha oo kaliya sababtoo ah calaamadaha, laakiin hubin la'aanta waxa ka soo horjeeda. Ha u ogolaanin tan inay kaa joojiso qaadashada tallaabo haddii aad ka shakisan tahay inaad qabto cudurka.
Faa'iidada baaritaanka hore waa in ay kuu ogolaato daaweynta hore. Si fudud u dhig, sida ugu dhakhsaha badan ee laguugu dhejiyo daawooyinka isbeddelaya cudurka , ayaa aad u fiicnaanaya natiijooyinkaaga muddada dheer.
Si loo dhammeeyo, waa inaad aragto haddii takhtar haddii aad mar uun dareento calaamadaha soo socda:
- Xanuun, barar, ama qallafsanaan hal ama dhowr ah
- Isku-duubisyada guduudan ama diirran taabashada
- Sababta joogtada ah ee isku dhejinta subaxa
- Dhibaato u yeelashada wadajir ama sameynta waxqabadyo maalmeed
- Xaalad xanuunka wadajirka ah oo kordheysa iyo qallafsanaanta oo socota muddo ka badan seddex maalmood
Tani waa run gaar ahaan haddii aad leedahay taariikh qoyseed ee rheumatoid arthritis. Inaad haysato walal ama waalid leh rheumatoid arthritis-ku wuxuu ku dhawaadaba halis ugu jirto rheumatoid arthritis-ka, halka qof qaraabo labaad ah uu kordhinayo khatartaada laba-laab.
> Ilo:
> Singh, J .; Saag, K.; Buundooyinka, L. et al. "2015 College American of Rheumatology Tilmaansiinta Daaweynta Rheumatoid Arthritis." Arthritis Care Res. 2016: 68 (1); 1-25. DOI: 10.1002 / acr.22783.
> Smolen, J .; Aletaha, D .; iyo McInnes, I. "Rheumatoid arthritis. " Lancet. 2017; 388 (10055): 2023-38. DOI: 10.1016 / So140-6736 (16) 30173-8.
> Van den Hoek, J .; Boshuizen, H .; Roorda, L. et al. "Dhimashada bukaanka qaba rheumatoid arthritis: 15-sano oo daraasad dijitaal ah ." Rheuma Int. 2017; 37 (4): 487-93. DOI: 10.1007 / s00296-016-3638-5.