Takhtarkaaga ayaa kuu sheegey inaad qabtid xinjirowga sambabada oo ay weheliso cillad maskaxeed oo aad u xun (IBS)? Miyaad la yaaban tahay haddii uu jiro xiriir u dhexeeya labadaas? Oo ma waxaad ka heli kartaa inay caqabad ku noqoto in la ogaado waxa la cunayo si aan calaamadaha uga sii darin mid ka mid ah labadaba dhibaatooyinka caafimaad? Aynu eegno wixii suurtagal ah ee isku dhafan oo ka dibna ka wada hadla waxaad samayn karto si aad u daryeesho naftaada markaad labadiinuba haysato.
Waa maxay Dhex-dhexaadinta?
Diverticulosis waa xaalad caafimaad oo ah meelo yaryar ah (sacs) ay ku jiraan xargaha mindhicirka weyn . Caanahaas waxaa loo yaqaan 'diverticula', oo waxay dibadda u xoqayaan derbiga caloosha. Waxay u badan tahay in laga helo mindhicirka sigmoid, taas oo ah qaybta ugu hooseysa ee xiidmaha waaweyn.
Diverticulosis waa mid ka mid ah saddexda xaaladood ee loo yaqaan 'diverticular disease' - labada kale ee loo yaqaan 'diverticulitis', taas oo jeebka ama caanaha loo yaqaanno "diverticula" ay noqdaan infekshan ama inflamed, iyo dhiig-baxa, taas oo diverticula ay bilowdo dhiig.
Waxaa lagu qiyaasay in qiyaastii boqolkiiba 20 dadka Maraykanku ay leeyihiin cudurka lafdhabarta. Heerarka ka hortagga ayaa kor u kaca da'da iyada oo lagu qiyaasay in ay saameyneyso qiyaastii 70% Americans oo da'doodu ka weyn tahay 80 jir. Waxaa sidoo kale lagu qiyaasay in 25 qof oo qaba shakhsiyaadka cudurka lafa-goysku ay la kulmi doonaan diverticulitis-ta iyaga oo noloshooda ka mid ah.
Calaamadaha cudurka "Diverticulosis"
Dad badan, lafa-gariisku ma keeno astaamo. Kuwa kale, joogitaanka buugyarahan ayaa ku dari kara calool-galinta, shubanka, xanuunka caloosha iyo bur-burinta. Dhammaan calaamadaha IBS sidoo kale sidoo kale! (Waxaan wax ka qaban doonaa waqti dambe.)
Calaamadaha cudurka "diverticulitis" wuxuu noqon karaa mid daran. Xanuunku wuxuu ka koobnaan karaa mid fudud ilaa aad u daran, islamarkaana si deg-deg ah ama si tartiib ah uga sii dara.
Xanuunku wuxuu noqon karaa mid caws iyo miir. Astaamaha kale ee lafa-qabadka waxaa ka mid ah:
- Xanuun caloosha iyo casiraad
- Isbedelka ba'an ee caado-qabowga, tusaale ahaan calool-gal ama shuban
- Qarxo
- Qandho
- Dareemida hoose ee caloosha, gaar ahaan dhinaca bidixda
- Matagid
Khatarta khatarta ah ee loo yaqaan "diverticulitis-ka" aan la daaweynin waa cilladda mindhicirrada - xaalad halis ah oo halis ah oo u baahan qalliin.
Dhiig-baxa lafdhabarta ayaa sida caadiga ah caddaynaya qadar aad u ballaaran oo casaan ah oo leh guduud maroon mugdi ah oo saxaro ah . Dhiiggu caadi ahaan wuu iska joojiyaa, laakiin haddii aad dareento dhiigbaarista saxaradaada ama malawadkaaga, waa inaad u tagtaa dhakhtarka si sax ah loo qiimeeyo waxa keena dhiigbaxa.
Isku dhafka IBS iyo Diverticulosis
Haddii aad ka yaabi lahayd haddii aad malaynayso waxyaabo ay ka mid yihiin dhibaatooyinkaaga caafimaad ee labadiinaba, waxaa laga yaabaa inaad ku faraxsan tahay inaad ogtahay in fekerka uu ku dhacay cilmi-baarayaasha. Aan eegno dhowr daraasadood oo muhiim ah iyo natiijooyinkooda:
Mid ka mid ah daraasad ayaa la socday maadooyin badan oo maadooyin ah oo laga helay cudurka lafdhabarta, iyada oo aan lahayn taariikh hore oo ka mid ah jirro maskaxeed (FGDs) sida IBS ama cudur maskaxeed, isbitaalka Veterans Administration, muddo lix sano ah.
Waxay ogaadeen in shakhsiyaadkaas ay ku jireen qiyaastii shan boqolkiiba halista ugu badan ee IBS, iyo qiyaastii laba jeer halista ah in la horumariyo FGD ka duwan ama xanuunka niyadda. Natiijooyinkani waxay keeneen kooxdan cilmi-baarayaasha inay soo jeediyaan fikradda ah "Postdiverticulitis IBS" (PDV-IBS), oo ah calaamad muujinaysa shakhsiyaadka qaba calaamadaha dheef-shiid kiimikaadka IBS ah ka dib marka ay dhacdo xannuun-wareertululitis. Fadlan maskaxda ku hay in middani tahay hal daraasad - shaqooyin badan oo dheeraad ah ayaa loo baahan yahay in la qabto ka hor inta aan la cayimin rasmi ah oo laga sameeyey nooc cusub oo ah IBS !
Daraasad kale ayaa loo adeegsaday hab raalli ah si loo go'aamiyo haddii uu jiro xiriir u dhexeeya qaadista cudurka lafdhabarta iyo IBS.
Natiijooyinka waxay tilmaamayeen in IBS ay kor u qaadday khatarta qofka ee loo yaqaan 'diverticulosis', laakiin maaha inuu keeno halista uu qofku u qabo inuu ku dhaco lafdhabarta. Khatarta sii kordhaysa ee loo yaqaan "diverticulosis" ayaa xitaa caan u ah shakhsiyaadka qaba IBS oo da'doodu ka weyntahay 65 sano. Waxaa xiiso leh, iyada oo aan loo eegin da'da, khatarta sii kordheysa ee loo yaqaan diverticulosis waxay u badantahay in lagu arko shakhsiyaadka lagu arkay shuban-badan IBS (IBS-D ) ama nooc kale oo IBS ah (IBS-A).
Daraasad kale oo weyn ayaa lagu qabtay Japan. Cilmi baarayaashu waxay muujinayaan in ay jirto farqi u dhexeeya meesha cudurka lafdhabarta ah uu isu keeno marka la barbardhigo shakhsiyaadka ka imanaya Galbeedka (Yurub iyo Maraykanka) oo ka soo jeeda Aasiya. Sida muuqata, galbeedka, cudurada lafdhabarta ayaa u badan inay ku soo baxaan qanjirka distoorka ah - kolonka hoosta ku yaal dhinaca bidix iyo xiidanka sigmoid . Marka la barbardhigo, Aasiya, cudurada lafdhabarta ayaa aad ugu dhow inay soo bandhigaan dhinaca midig ee xiidmaha. Maxay tani muhiim u tahay? Sida laga soo xigtay cilmi baarayaashu waxay sheegaysaa kala duwanaanshahan ayaa muhiim u ah in lafdhabarta loo yaqaan 'diverticulitis-ka loo yaqaan' ee loo yaqaan 'left diverticulitis-ka' uu yahay mid aad u daran, halka cudurrada laf-dhabarka ee saxda ah ay ka baxdo mid halis dheeraad ah u ah dhiigbaxa.
Daraasadan Japan, natiijooyinka ayaa muujiyay in kaqeybgalayaashu muujiyeen calaamadaha cudurka lafdhabarka ah ee dhinaca bidix, ama labada dhinac ee colon, waxay u badan tahay in ay qabaan IBS halka kaqeybgalayaashu ay qabaan cudurka lafdhabarta ee dhinaca laf dhabarta ah aysan muujinin tan sare halista.
Maxaad Sameyn Kartaa Hadday Labadaba Lahayd
Waxay u muuqan kartaa mid aad u adag in la ogaado waxa la sameeyo haddii aad qabto labadaba dhibaatooyinka caafimaad. Nasiib wanaag, qaar ka mid ah talooyinka daaweynta ee IBS waxay khuseeyaan cudurka kala-guura:
- Kordhinta qaadashada fiber-kaaga : Tani waxay noqon kartaa qaab cunno cunno dheellitir sare leh ama qaadashada fibre.
- Qaado baaritaanka sheybaarka : Cilmi-baaristu ma ahan mid la isku halleyn karo, laakiin waxaa jira calaamado muujinaya in probiotics ay ka caawin karto ka hortagga xinjirowga 'eperticulitis' ee shakhsiyaadka qaba diverticulosis. Waxaad ka heli kartaa baayacmushtariga ku jira foomka dheeraadka ah ama cuntooyinka qallalan .
Waxaa jira qaar ka mid ah talooyinka hab nololeed ee dhimista dhibaatooyinka cudurka lafdhabarta. Inkasta oo arrimahan aan la xiriirin IBS, sameynta isbeddeladani waxay kaa caawin doonaan hagaajinta caafimaadka guud iyo dheefshiidka:
- Haddii aad tahay sigaarcab, qaado tallaabooyin aad ku joojineyso.
- U hubso inaad si joogto ah u jimicsato.
- Hayso miisaan caafimaad leh.
- Isticmaal khamriga ugu yaraan.
- Isticmaal isticmaalka asbiriin iyo daawooyinka anti-inflammatory ( anti-inflammatory anti-inflammatory drugs ) (NSAIDs) ugu yaraan.
Ilaha:
Cohen E, iyo al. Khatarta Kordhinta Cadaadiska Calaamadaha Maqaar-la'aanta Ka-dambeeya Cudur-dilaac Xoogan. Gastroenterology iyo Hepatology. 2013; 11: 1614-1619.
Cudurada Dhexdhexaadka ah Cudurada dheef-shiid kiimikaadka Qaranka Macluumaadka Makhaasinka (NDDIC) .
Jung H, iyo al. Shubanka-Madax-wareerka Cudurka Dhiig-la'aanta Cudurka Dabeecadda Isku-jirku wuxuu la xiriiraa Cudurada kala-guurka: Daraasad ku salaysan dadka. Somali Journal of Gastroenterology. 2009; 105: 652-661.
Templeton A & Strate L. Cusboonaysiinta Cudurada Dhexdhexaadinta. Xogta Gastroenterology ee hadda . 2013; 15: 339.
Yamada E, et al. Isbahaysiga Dhexdhexaadinta Cudurada Dhexdhexaadinta iyo Calaamadaha Calaamadaha Dareemaha: Daraasad Dhexdhexaadin ah oo Japan ah. Somali Journal of Gastroenterology . 2014; 109: 1900-1905.