Musquloskuleel waa erey guud oo, sida magaciisu soo jeediyo, wuxuu la xiriiraa muruqyada iyo qalfoofka jirka. Si gaar ah, nidaamka muruqyada waxaa ka mid ah lafaha, muruqyada, kala-goysyada, jooniska, jooniska, jilicsanaanta, iyo bursae. Nidaamka muruqyada ayaa bixiya xasilooni, sidoo kale wuxuu u oggol yahay dhaqdhaqaaqa jirka.
Naqshadda Nidaamka Musqulaha
Lafaha - Waxaa jira 206 lafaha jidhka dadka waaweyn.
Qaab dhismeedka lafta waxay ka kooban tahay qayb adag oo ka samaysan borotiinno (inta badan kolajka) iyo hydroxyapatite (inta badan kalsiyum iyo macdano kale). Qaybta gudaha ee lafta, loo yaqaan lafaha trabecular, waa mid ka sii jilicsan lafaha maqaarka ee adag, laakiin wali waa lagama maarmaan si loo ilaaliyo lafaha. Inkasta oo lafaha oo idil ay isku mid yihiin, lafuhu waxay qabtaan shaqooyin kala duwan oo jirka ah:
- Lafyadu waxay bixiyaan taageerada qaabdhismeedka jidhka (ie, qaab jir ah oo lagu xiro xubnaha iyo unugyada) waxayna difaacaan xubnaha qaarkood (matalan qanjirrada feeraha ayaa ilaalinaya wadnaha).
- Lafaha waxay ku keydisaa inta badan calcium jirka.
- Lafaha waxay leeyihiin godad gudaha ah oo ka kooban dhuux laf leh oo unugyada dhiigga cas, unugyada dhiigga cad, iyo qaybo kale oo dhiig ah ayaa la soo saaraa.
Lafaha waxaa la mariyaa nidaam la yiraahdo dib u habeyn. Dib-u-habaynta lafta waa geedi socod joogto ah oo lafta qadiimka ah si tartiib tartiib ah loogu beddelo lafo cusub. Laf kasta laftiisu waa gabi ahaanba dib-u-habayn lagu sameeyo mudo ah 10 sano.
Sannad kasta, 20% lafta jidhka ayaa la bedelay.
Muruqyada - Waxaa jira laba nooc oo murqaha ah oo qayb ka ah nidaamka muruqyada - qalfoof iyo siman. Nooca saddexaad ee muruqyada, wadnaha, ma aha qayb ka mid ah nidaamka muruqyada. Muruqyada jilicsan waa xidhmooyin fiilooyin qandho ah. Tallabada qaadista murqaha waa waxa u dhaqaaqa qaybo kala duwan oo jirka ah.
Muruqyada jilicsan waxay kuxiranyihiin lafaha waxayna ku jiraan kooxo ka soo horjeeda isku-xidhanaha (sida, murqaha leexiyo suxulka ayaa ku yaal murqaha ka soo horjeeda suxulka toosan). Muruqyada jilicsan ayaa maskaxda ku haya oo waxay si iskood ah u shaqeeyaan iyadoo loo eegayo jihada ujeedada qofka. Muruqyada cirridku waxay door ka ciyaaraan hawlaha jidhka qaarkood oo aan hoos imanayn gacanta qofka. Murqaha jilicsan wuxuu ku yaalaa meelo ka mid ah xididdada halbowlayaasha ah, oo qandaraas lagu sameeynayo socodka dhiigga. Muruqyada cirridka ah ayaa sidoo kale ku wareegsan mindhicirrada, iyaga oo gogol-xaaraya inay u guuraan cuntada iyo saxarada iyagoo raacaya habka. Inkasta oo murqaha isku midka ah uu xakameynayo maskaxda, ma aha mid ikhtiyaari ah. Ka qaybqaadashada murqaha isku midka ah waxay ku saleysan tahay baahida jidheed - ma ahan in la xakameeyo.
Isku-xirmooyinka - Wadamadu waa halka ay ku taal labada dhinac ama laba lafo oo badan. Inkastoo ay jiraan xubno aan dhaqaaqin (tusaale, inta u dhexeysa taarikada qalliinka), inta badan qaybaha kala duwan ayaa awood u leh inay fududeeyaan dhaqdhaqaaqa. Waxaa jira laba nooc oo iskubaax ah oo fududeynaya dhaqdhaqaaqa: calool-mareenka iyo synovial. Isku-xireyaasha isku-dhafan waa nooca dadku u yaqaan. Iskudhicidda dadka ee dadku waxay ku yimaadaan noocyo kala duwan: kubbadda iyo balaastikada, kondyloid, boodboodka, maskaxda, miiqyada, iyo lugaha.
Qaybaha lafaha ee noocan ah ee wadajirka ah ayaa lagu daboolay kilyaha. Qalabka waxaa lagu dhejiyaa kondhom isku dhaf ah kaas oo uu leeyahay maqaar ( synovium ). Unugyada synovium waxay soo saaraan dheecaan dheeri ah kaas oo quudiya kilyaha waxayna caawisaa in la yareeyo khatarta inta lagu jiro dhaqdhaqaaqa.
Qandhada - Dhammaadka dhinacyada lafaha ee isku dhafan ayaa lagu daboolaa kilyaha . Kareemka caadiga ah waa mid sahlan, adag, iyo ilaalinta dhinacyada lafaha. Kareemku wuxuu ka kooban yahay kolajka, biyaha, iyo proteoglycans. Kaarbuurku wuxuu u adeegaa sida niyadjab shucaac ah wuxuuna yaraynayaa khatarta dhaqdhaqaaqa wadajirka.
Naadiga - Burburku waa ciriiri, xadhko qalalan ama qaybo ka mid ah unugyada lafta ku xirma lafta lafta.
Labadyadu waxay ka kooban yihiin kalluunka iyo fiilooyinka elasticka. Xuubka elasticka ayaa u ogolaanaya isbaanyaradu inay yeeshaan jaangooyo. Naadiyada ku wareegsan oo taageera xirmooyinka, waxay u oggolaanayaan dhaqdhaqaaqyo gaar ah.
Tendons - Tendons waa adag yihiin, qandho adag oo ah unugyo ku xirma murqaha lafaha. Tendons waxaa badanaa laga sameeyaa kolajka. Tendons waxaa badanaa laga helaa gabadh (sida, garka loo yaqaan 'tendon') taas oo u ogolaaneysa jiliciyeyaasha inay ku dhaqaaqaan xawilaad la'aan. Gabadhu waxay leedahay laba lakab: gabadh ciriiri ah iyo shandad jilicsan.
Bursae - Bursae waa mid yar, dareeraha dareeraha leh oo u adeega sida barkinta iyo dusha sare ee isdhaafka ah ee u dhexeeya qaybaha jidhka ee isu dhafan sida lafaha, muruqyada, jilicsanaanta iyo maqaarka. Bursae waxaa laga helaa jidhka oo dhan. Bursae waxay ku kala duwan tahay xajmiga iyada oo ku xiran meesha ay ku yaalaan jirka. Waxaa jira qiyaastii 160 buraas oo laga helo jirka oo dhan.
Cudurrada Musqulaha
Cudurrada muruqyada waxaa ka mid ah arthritis , bursitis , iyo tendinitis , oo ay ka mid yihiin kuwa kale. Astaamaha asaasiga ah ee cudurada muruqyada waxaa ka mid ah xanuunka, xajmiga, bararka, dhaqdhaqaaqa xadidan, daciifnimo, daal, iyo shaqeyn jireed oo yaraaday. Takhaatiirta rheumatologu waa khabiir ku takhasusa arthritis iyo cudurada rheumatiska. Dhakhaatiirta qaliinka ah ee loo yaqaan 'Ortopedic' ayaa sidoo kale ku daweynaya xaaladaha muruqyada.
Ilaha:
Macluumaadka Merck. Lafo. Alexandra Villa-Forte, MD.
http://www.merckmanuals.com/home/bone-joint-and-muscle-disorders/biology-of-the-musculoskeletal-systemsystems/bones
Macluumaadka Merck. Murqaha. Alexandra Villa-Forte, MD.
http://www.merckmanuals.com/home/bone-joint-and-muscle-disorders/biology-of-the-musculoskeletalsystemsystems/muscles
Macluumaadka Merck. Isboortiga. Alexandra Villa-Forte, MD.
http://www.merckmanuals.com/home/bone-joint-and-muscle-disorders/biology-of-the-musculoskeletal-system/ligaments
Kelley ee buugta qoraalka ee Rheumatology. Qoraalka sagaalaad. Elsevier.