Cilad-xumada, Dhibaatooyinka, iyo Dhibaatooyinka Hurdada ee Lagu Sameeyo Caawiyo
Habboonaatimadii hore ee Giriigta, Hurdada waxay ahayd walaalka walaalkiis ah ee Dhimashada, carruurta oo ah kuwa loo yaqaan God of Darkness iyo Night. Waxay u muuqataa in ay marwalba ahayd iskaashi u dhexeeya hurdo iyo dhimasho. Marka dadku u dhintaan hurdadoodu, waxay u muuqataa sida nabadgelyo leh oo ku habboon oo ku habboon in la gudbo. Maxay dadku u seexanayaan hurdadoodu? Raadi qaar ka mid ah sababaha ugu caansan iyo sida xanuunada hurdo sida hurdada hurdada, cuncunka, iyo hurdo-biyoodka ayaa gacan ka geysan kara khatarta sare ee marnaba aan toosin.
Marka dhimashadu timaaddo Habeenka
Waxaan ku noolahay saddex meelood hal meel oo nolosheena hurda, sidaa daraadeed waa inaysan aheyn wax la yaab leh in dad badani u dhintaan hurdo. Waxaa jira farqi weyn oo udhaxeeya habeenkii habeenkii (gaar ahaan marka uu caafimaad qabo) iyo dhimasho marka ay miyir beelaan marxaladaha dambe ee cudur dilaa. Dadka waayeelka ah iyo kuwa jirran ee dhimanaya waxay sawir ka yar yahiin kuwa yar yar.
Iyadoo ay ku xiran tahay meesha ay geeriyootay (guriga iyo isbitaal la garab istaagay xarunta xanaaneeynta), dhimashadu waxaa laga yaabaa in dhakhtarku faallo ka bixiso. Marar dhif ah waa in la sameeyaa (ama la tilmaamaa) haddii xaalado aan caadi ahayn ay joogaan. Qiimeyntan ayaa laga yaabaa inay u badantahay dadka qaangaadhka ah ama carruurta oo si lama filaan ah u dhinta bulshada dhexdeeda iyada oo aan la ogeyn xanuun.
Xataa xitaa qalliinka waxaa laga yaabaa in aan la joojin karin. Sababta dhimashada lama caddeyn karo. Shahaadada dhimashada waxaa laga yaabaa in ay u fiirsato sababo aan qaas u ahayn: "Dhibaatada ka dhalan karta," "u dhintay sababo dabiici ah," ama xitaa "da 'da'da." Qoyska iyo asxaabta ayaa laga yaabaa inay ka tageen inay la yaabaan wixii dhacay, waxayna ku caawin kartaa inay fahmaan qaar ka mid ah sababaha dhimashada ee ku dhaca hurdo.
Dejinta Asaasiga Dhibaatada, Deegaanka, iyo Maaddooyinka
Xaaladaha qaarkood, dhimashadu waxay ka timaadaa nooc ka mid ah qodobada dibedda, si toos ah oo ka timaada deegaanka ama wakiilka dibadda. Tusaale ahaan, dhulgariir burburiya dhismaha wuxuu keeni karaa dhimasho naxdin leh oo hurdo ah. Kaarboon moono oksaydh (monoxide) oo ka yimaada hawo qaldan iyo qalab diirimaad leh ayaa laga yaabaa inay wax ku biiriyaan. Dilista dilka ayaa sidoo kale dhici karta inta lagu jiro hurdada, dilalkuna waxay badanaa dhici karaan habeenkii.
Daawooyinka loo qaato si loo daaweeyo cudurada caafimaadka, oo ay ku jiraan xanuunka iyo hurudda, waxay kordhin kartaa halista dhimashada. Tani waxay noqon kartaa mid aad u badan haddii daawooyinkan la qaato xad-dhaaf, sida qiyaasta xad dhaafka ah, ama khamriga. Sedatives iyo opioids waxay bedeli karaan ama joojin karaan neefsashada. Xaaladaha ba'an sida kansarka, tusaale ahaan, waxay u baahnaan karaan heerarka morphine ah ee xawaaraya habka dhimashada by neefsashada naaquska.
Aan u maleyno in aynu qaadanno dabiiciga ah, sababaha gudaha waa sababta dhimashada iyo diiradda saaran dambiilayaasha ugu caansan.
Diirada saarista ku-fashilka wadnaha iyo sambabada
Waxaa laga yaabaa inay ku caawiso inaad ka fikirto sababaha dhimashada marka la eego "Code Blue" oo laga yaabo in lagu magacaabo goobta isbitaalka. Marka qof uu dhimanayo - ama halis dhab ah ee dhimashada-waxaa jira nidaamyo dhowr ah oo madaxbannaan oo inta badan ku dhacaya. Inta badan, fashilka shaqada ee wadnaha iyo sanbabadu waa inay eedeeyaan.
Horumarka nacaybka neefsashada ayaa si tartiib tartiib ah u saameeya howlaha wadnaha iyo nidaamyada kale. Hoos u dhicida hawlaha wadnaha, sida wadnaha garaaca wadnaha, si dhakhso ah ayuu u saameeyaa socodka dhiigga maskaxda waxana laga yaabaa, in uu horseedi karo neefsashada degdegga ah. Sambabadu sidoo kale waxay si dhakhso ah u buuxin karaan dareeraha iyagoo qayb ka ah bararka sambabada ee wadnaha oo aan shaqayn.
Marka la qiimeeyo sababaha dhimashada mid ka mid ah hurdada, waxay ku caawin kartaa inay sahamiso sababaha saameynaya labadan nidaam oo isku xidhan:
Wadnaha istagay
Waxaa jira caddayn badan oo ah in hawlaha wadnaha lagu wiiqi karo inta lagu jiro hurdada. Dhaqdhaqaaqa isha ee degdega ah (REM) , gaar ahaan, waxay dib u habeyn karaan nidaamka khatarta sii kordheysa ee subaxda. Waxaa sidoo kale muuqata in uu yahay qaabka wareega ah ee wadnaha xanuunka, iyadoo dhibaatooyin badanaa ay dhacaan habeen dambe habeenkii iyo dhawaanta wacyiga.
Weerarada wadnaha waxay dhacaan marka marinnada dhiigga (ama xididada loo yaqaan 'coronary artery') oo bixiya unugyada muruqyada oo ay noqdaan kuwo is hortaagaya oo unugyada la keeno ay waxyeelo u dhintaan ama ay dhintaan. Cudurka miyokardiyanku wuxuu ka koobnaan karaa dhacdooyin yaryar oo waxoogaa waxyeello u geysanaya xannibaadyo ba'an oo keenaya fashil la'aanta wadnaha ee bamka. Haddii dhiigu aan la qaybin karin, nidaamyada kale ee jidhku si dhakhso ah u dhacaan iyo dhimashaba.
Wadnaha ayaa sidoo kale la kulmi kara dhaqdhaqaaqa oo saameynaya nidaamka korontada. Cadaadiska loo baahan yahay in laga saaro muruqa qaab isku dhafan ayaa laga yaabaa in uu carqaladeeyo. Foosha ayaa laga yaabaa inay noqoto mid aan joogto ahayn, aad u dhaqso badan ama aad u gaabis ah, iyo waxtarkeeda boodhka wadnaha ayaa laga yaabaa in la yareeyo.
Dhiig-baxa ayaa sababi kara sababo badan oo dhimasho inta lagu jiro hurdada. Asystole waa wadnaha oo wadnuhu xiran yahay marka qalabka koronto ee wadnaha aan la ogaan karin. Fibrillation atrial or flutter ayaa wiiqi kara hawlaha wadnaha. Saacadaha isku midka ah ee taraafikada, oo ay ka mid yihiin tachycardia, ayaa laga yaabaa inay u dhintaan. Noocyada wadnaha ee saameynaya qaabka korantada ayaa sidoo kale keeni kara isbedelka wadnaha iyo dhimashada.
Qalitaanka wadnaha ee joogtada ah (CHF) ayaa si tartiib tartiib ah u horseedi kara qaladka wadnaha. Dhibaatada wadnaha ee bidixda si dhakhso ah ayuu u saameynayaa dhinaca midig ee wadnaha, taasoo keenta kor u kaca dareeraha sanbabada (oo leh neefta oo gaabisa, gaar ahaan marka uu jiifo) iyo bararka cagaha iyo lugaha oo la yiraahdo barar xuubka 'peripheral edema'. Haddii wadnaha miyirku kor u dhaafo, awooddiisu tahay inay wareegto dhiigga ayaa joojin karta.
Waxaa muhiim ah, wadnaha ayaa laga yaabaa inuu saameeyo nidaamyada kale ee ku tiirsan awooddiisa inuu ku wareego dhiiga. Inta badan gaar ahaan, garaaca wadnaha oo aan joogto ahayn wuxuu keeni karaa xinjir udha maskaxda oo uu sababo istaroog. Cadaadiska dhiig karka, ama dhiig-karka, ayaa kordhin kara halista. Haddii istarooggu saameyn ku yeesho maskaxda, neefsashada, indhaha indhaha, xakameynta murqaha, iyo miyir-beelka ayaa laga yaabaa. Istaraatiijiyadani waxay noqon kartaa mid dhimasho ah waxayna ku dhici kartaa hurdo.
Xakamaynta neefsashada
Sambabadu waxay dhammeystiraan shaqada wadnaha iyo sida koox koox ah, haddii hal nidaam ahi uu ku fashilmo, kan kale ayaa u muuqda inuu raacayo gaaban. Cudurrada sambabada ayaa badanaaba dabadheeraan, saameyntana waxaa laga yaabaa inay si tartiib ah u koraan. Marka marxalad adag la gaaro, si kastaba ha ahaatee, dhimasho ayaa dhici karta.
Heerka ugu hooseeya, sanbabadu waxay mas'uul ka yihiin is-dhaafsiga oksijiinta iyo carbon dioxide ee deegaanka. Marka aysan si fiican u shaqeynin, heerarka oksijiinta ayaa hoos udhaca, heerarka kaarboonka dioxide ayaa kordha, iyo isbeddel khatar ah oo ku yimaada dheelitirka acid-saldhigga jirka.
Dhibaatada ba'an, sida markaad miireyso mataga, waxay u horseedi kartaa neef-qabasho. In kasta oo aan laga yaabo, waxaa suurtagal ah in dhacdooyinka hurdada ee hurdada ah ay u suurtagasho in ay caddeeyaan dhimasho.
Qalal-maskaxeedka neefsashada waxaa laga yaabaa inuu dhaco sababtoo ah cudur dabadheeraad ah. Tani waxay noqon kartaa fashilka sambabaha naftooda, sida:
- Cudurka dabaysha ee joogtada ah (COPD)
- Emphysema
- Fikradda cirridka
- Kansarka sanbabada
- Fayruska sambabada
- Pneumonia
- Xaaladda asthmaticus
- Kabuubka sambabaha (xinjirowga ilaa sanbabada)
Waxa kale oo suurtogal ah in sanbabadu ay ku guuldareystaan sababtoo ah isbeddellada muruqyada ama nidaamka dareemayaasha, sida marka la socdo cudurka amyotrophic lateral sclerosis (ALS ama Lou Gehrig's disease) ama myasthenia gravis.
Waxaa jira xitaa xanuunada ku dhasha oo saameynaya awooda neefsiga sida cilladda hypoventilation syndrome. Cudurka dhimirka ee degdega ah (SIDS) wuxuu u dhigmaa in uu si caadi ah u neefsado wakhtiga hurdada.
Marka dhimashadu si tartiib ah u dhacdo, waxaa jira sifooyin muuqaal ah oo neefsasho ah oo dhacaya. Waxaa loo yaqaan 'Cheyne-Stokes Neefsashada'. Waxaa badanaa lagu xusaa wadnaha oo aan shaqeynin, isticmaalka daawada narkotikada, iyo dhaawaca maskaxda. Waxay sheegi kartaa joojinta neefta oo soo noqota iyo dhimasho. Miyir-qabka waxaa laga yaabaa inuu niyad-jabo maadaama uu qofku waxyeeleeyaa.
Iyadoo la tixgelinayo Sababaha kale iyo Doorka Hurgumada Hurdada
Waxaa suurtagal ah dhimashada hurdada inay dhacdo sababo la xiriira xanuuno kale, oo ay ka mid yihiin xaalado hurdo ah. Gaar ahaan, suuxdintu waxay noqon kartaa mid dhimasho ah. Waxaa jira xaalad loo yaqaan dhimashada degdeg ah ee suuxdinta (SUDEP) oo aan si buuxda loo fahmin.
Cudurka hurdada ee joogtada ah wuxuu sii xumeyn karaa xaalado caafimaad oo kale oo ugu dambeyntii dhiman kara. Kuwaas waxaa ka mid ah istaroog, wadne garaac, wadnaha oo aan shaqayn, iyo qalqal galin oo dhammaantood keeni kara dhimasho lama filaan ah.
Waa suurtagal in la dhinto dabeecadaha hurdo la yidhaahdo parasomnias . Hurdada ayaa qof u horseedi karta xaalado halis ah, oo ay ka mid tahay daaqadaha ka soo daata dabaqa sare, markab shidaal ah, ama jiido waddada gawaarida. "Pseudo-self-suicide" wuxuu qeexayaa dhimashada dadka ku jira dhaawacyada hurdada kuwaas oo dhimata iyada oo aan la ogeyn niyad jabka ama fikradaha isdilka.
Ciladda dabeecada hurda ee REM waxay u horseedi kartaa hoos u dhaca sariirta iyo madax- xannuun madaxa ah. Tani waxay keeni kartaa dhiig baxa gudaha; epidural hematoma wuxuu si dhakhso ah u cadeeyaa dhimashada.
Xitaa haddii xitaa hurdada aan si dhakhso ah u dhiman, waxaa jira caddayn ah in cabsida ay kordhinayso halista isdilka. Xanuunka huritaanka ee dabadheeraadku wuxuu kordhin karaa geerida guud ka dib sanado badan oo hurdo xun.
Ereyga
Si looga fogaado in habeenkii laga dhimo muruqa, ogow calaamadaha kale (oo ay ku jiraan hurdo la'aan iyo hurdo galinta hore) ama calaamadaha hurdada hurdada (joojiya neefsashada, cuncurka, nocturia , bruxism , hurdo xumo badan, dhibaatooyinka iyo garashada garashada , iwm.). Nasiib wanaag, xanuunada hurdada waa la daaweyn karaa. Isku hagaajin caafimaadka guud oo ha iloobin kaalinta muhiimka ah ee hurdada caafimaad leh.
> Ilo:
> Homer. " Iliad " Shirkadda Hackett Publishing Company, Indianapolis, 1997.
> Hublin C, et a l. "Hurdada iyo dhimashada: waxbarasho 22 sano ah oo ku salaysan dadweynaha." Hurdada . 2007 Oktoobar; 30 (10): 1245-53.
> Jeyaraj D, et al . "Nidaamka Circadian waa maamulida dib u celinta wadnaha iyo arrhythmogenesis" Nature , 2012; DOI: 10.1038 / dabeecada10852.
> Kryger MH, et al . "Mabaadi'da iyo Tababarka Daawada Hurdada." Elsevier , daabacaadda 6aad, 2016.
> Shepard JJ. "Dhiig-bax, wadno-xanuun, wadno-xanuunka miyir-qaadiga, iyo istaroogga ee la xidhiidha hurdada hurdada ee hurdada." Clin Chest Med 1992; 13: 437-458.