Maxaad Ka Filan kartaa Marxaladda Ugu Dambeysa ee Kelyaha Dhibaatada?
Cudurka kelyaha dhammaadka kelyaha waa marxaladda ugu dambeysa ee cudurrada kalyaha ee joogtada ah. Marxaladdan ugu dambeeya, kelyuhu ma awoodaan inay shaqeeyaan, taas oo macnaheedu yahay in qofku u baahan yahay sifeyn ama qaliin kelyo si uu u noolaado. Inkastoo xubin ka mid ah tallaalku uu yahay doorasho ku habboon maaddaama ay bixiso daawo, ma aha in qof kastaa musharrax u yahay qaliinka.
Xitaa sidaa daraadeed, waa muhiim in la ogaado in dadka qaba cudurrada kalyaha ee joogtada ah aysan ku dhicin suuxdinta baahida.
Tani waa sababta oo ah, iyada oo daryeelka hore, qofku sida caadiga ah wuu yareeyn karaa cudurka.
Haddii adiga ama qof aad jeceshahay ay ku jiraan marxaladaha ugu dambeeya ee cudurka kalyaha, maxaad ka filan kartaa, maxaad u egtahay inaad u dhinto guuldarrka kelyaha?
Qeexitaanka Cudurada Kilyaha Dabiiciga ah
Kelyahaaga ayaa qashinka iyo biyaha ka saaraya dhiiggaaga. Marka hawlaha kalyahaagu hoos u dhaco, qashinka ayaa ku ururaya jirka, iyo qashin-qaadidkani wuxuu ugu dambeyn keeni karaa astaamaha sida lallabbo daran iyo matag, cunno xumo, iyo guud ahaan jiran oo daciif ah guud ahaan.
Hoos u dhaca howlaha kalyaha caadiga ah ayaa si lama filaan ah u dhici kara (oo la yiraahdo cudurka kelyaha daran) ama muddo seddex bilood ah ama ka badan (oo loo yaqaan cudurka qaaxada ee joogtada ah). Cudurka kelyaha oo daran wuxuu awood u leeyahay in uu laftiisa iska noqdo. Hase yeeshee, cudur kili ah oo ba'an, hawlgabka kelyaha ayaa si tartiib ah u sii xumaanaya waqti.
Waxaa jira shan marxaladood oo ah cudurrada kalyaha ee joogtada ah, oo leh marxaladda shanaad ee matalaysa cudurka dhamaadka kelyaha.
Si kale haddii loo dhigo, iyada oo aan la qaadin tallaabooyin nafaha lagu badbaadinayo sida sifeynta ama qalitaanka kalyaha, qofku wuxuu u dhiman doonaa toddobaad gudahiisa ama wax kale.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in hawlaha kelyaha qofku u socdo si tartiib ah uga sii daraan, inkastoo heerka uu kelyuhu shaqeynayo iyo ka gudbidda marxaladda illaa xiga waxay ku xiran tahay arrimo badan (tusaale ahaan, xaalad caafimaad oo hoose oo sababtay cudurka kalyaha ee meesha ugu horeysa).
Waxay qaadan kartaa sanado badan ama toboneeyo sano oo ah xanuunka kalyaha ee ku dhaca si uu u gaaro heerka ugu dambeeya ee cudurka.
Sababaha
Waxaa jira waxyaabo badan oo kala duwan oo keena cudurrada kalyaha ee joogtada ah; Labada ugu badan waa macaan iyo dhiig karka.
Sababaha kale waxaa ka mid ah:
- Lupus (lupus leryus erythematosus)
- Nephrotic Syndrome
- Cudurka kalyaha ee polycystic
- Infekshannada kaadida ee soo noqnoqda
- Xannibaad joogto ah oo ka soo baxday mareenka kaadida (tusaale ahaan, laga bilaabo buro ama qanjirro qanjirka weyn ee ragga)
Waa muhiim in dhakhtarku ogaado "sababta" ka dambeeya cudurradaada kelyaha maxaa yeelay waxa laga yaabaa inuu awoodo inuu hoos u dhigo xanuunkaaga. Tusaale ahaan, haddii cadaadiska dhiiggaagu yahay mid culus, markaa dhakhtarkaagu wuxuu noqon karaa mid aad u dagaalamaya iyadoo lala soconayo cadaadiska dhiiggaaga oo aad u ilaalinayso heer caadi ah. Sidoo kale, maaraynta taxadarka ah ee sonkorta dhiigaaga haddii aad sonkorow qabto, waxay yareyn kartaa hoos u dhacaada kelyahaaga.
Ciladeynta
Waxaa jira tiro tijaabo ah oo dhakhtarku ku shaqeyn karo si sax ah oo loo ogaado cudurkaaga joogtada ah ee cudurrada kalyaha ah, iyo qaar ka mid ah tijaabooyinkan (tusaale, baaritaanka dhiigga) ayaa marar badan la soo celin doonaa, xitaa markaad u socotid marxaladda ugu dambeysa.
Tusaalooyinka tijaabada ah ee dhakhtarkaagu uu qaban doono si loo ogaado oo loo kormeero hawlahaaga kelyaha waxaa ka mid ah:
- Baadhitaanada dhiigga ee qiyaasaya shaqadaada kalyahaaga (tusaale ahaan, BUN iyo heerka creatinine) iyo heerarka elektaroolitiga (tusaale, heerkulkaaga potassium)
- Imtixaanka kaadida
- Ultrasound ee kelyahaaga
- Biopsy ka mid ah kalyahaaga (habraac ku sameeya unugyada yar ee unugyada yar ee kalyahaaga laguna baaro minoscoscope)
- CT scan ee kelyahaaga
Takhtarkaaga ayaa sidoo kale doonaya inuu ogaado heerka sifududeynta glomerular (GFR). Lambarkan wuxuu u ogolaanayaa dhakhtarkaaga inuu si fiican u fahmo howlaha kelyahaaga iyo inuu ogaado heerka cudurkaaga. GFR si fudud ayaa loo xisaabiyaa iyadoo la adeegsanayo heerka dhiiggaaga, sinjiga, jinsiga iyo jinsiyadda.
Inkastoo qaar ka mid ah tijaabooyinkan ay markii hore amar bixiyeen dhakhtar takhasus ah ama takhaatiirta qoyska, qof qaba cudurrada kalyaha ee dabadheerta ayaa ugu dambeyntii loo gudbiyaa takhasuska kalyaha oo loo yaqaan nephrologist, gaar ahaan marka uu sii socdo marxaladaha dambe.
Xaqiiqdii, daraasaduhu waxay ogaadeen in kuwa loo yaqaan 'nephrologist' ay inta badan ku nool yihiin kuwa ka badan kuwa aan arag khabiir.
Qofka nephrologist ayaa si taxadar leh u raacaya hawlahaaga kalyahaaga oo kaala hadla qorshaha daaweynta haddii kelyuhu ay ku fashilmaan. Waxay kaloo kormeeri kartaa dhibaatooyin kasta oo ka soo baxa cudurka kelyaha, sida dhiig-baxa ama cudur lafaha.
Astaamaha
Sida koritaanka cudurada kelyaha ee soo noqnoqda waa mid isbeddela, sidaas darteed calaamadaha la xidhiidha. Waxaa intaa dheer, wakhtiga uu qofku bilaabayo in uu dareemo calaamadaha cudurkiisa ama kelyahiisa waa la gooyaa oo qalalan. Dhab ahaantii, dad badan ayaa dareema inay si caadi ah u fiican yihiin illaa ay cudurkoodu sarreeyaa. Tani waa hal sabab oo loo arko dhakhtarkaaga si joogto ah baaritaanada dhiiga.
Qaar ka mid ah calaamadaha qofka ayaa laga yaabaa inuu ku dhaco cudurka qaaxada ee ba'an, gaar ahaan marka uu ku sii socdo heerka ugu dambeeya, waxaa ka mid ah:
Tamarta Tamarta
Waxa ugu horeeya ee aad dareemi kartid waa dareemid hurdo badan ama daal badan sida caadiga ah. Noocyada hurdadaada way isbeddeli karaan. Waxaad sii seexan kartaa inta badan maalintii ama aad ku adagtahay hurdada habeenkii. Daalku wuxuu la mid yahay kalyaha oo aan la qabsan karin waa ka duwan yahay daalka caadiga ah. Waxaa laga yaabaa inaad dareento daal aad u fiican habeenkii habeenkii ama hudheel kafeega.
Isbedelada maskaxda
Waxaa laga yaabaa inaad dareentid jahwareer khafiif ah ama dhibaatooyin horey u soo jiitay kuwaas oo laga yaabo in ay ku sii wadi karaan niyad jabka , walwalka , xanaaqa, ama xitaa delirium . Marka uu qofku yeesho qashin badan oo qashinka ah oo ka soo kordha kalyaha, suuxdinta iyo coma ayaa dhici karta.
Neefsasho aan caadi ahayn
Lugaha aan joogtada ahayn, cagaha gubanaya, ama dhibaatooyin kale oo dareen ah ayaa laga yaabaa inay kobcaan sababtoo ah waxyeelo weyn oo qashin ah oo jirka ka mid ah. Xaqiiqdii, marka tani dhacdo, waxay noqon kartaa calaamad muujineysa in si degdeg ah loo baakadeeyo.
Isbedelka Musqusha
Maadaama ay macdanta kor u qaadaan dhiigga, waxaad dareemi kartaa muruqyada murqaha ama casiraadda, gaar ahaan habeenkii.
Isbedelada Maqaarka
Dhismaha kiimikada la yiraahdo Hurea ee dhiiga ayaa sababi karta maqaarkaaga cuncunka, iyo xitaa xitaa laga yaabaa inaad samayso budo cad oo cadcad on maqaarkaaga. Cuncunku sida caadiga ah waa la xakameyn karaa kiriimyada maqaarka ama antihistamines, sida Benadryl (diphenhydramine ) .
Iskuduwaha iyo Isbedelka Miisaanka
Cunto-qabkaaga ayaa hoos u dhigi doona , waxaana laga yaabaa inaad lumiso miisaanka. Haddii kale, waxaa laga yaabaa inaad miisaan u hesho marka jirkaaga uu hayo dheecaan dheeraad ah.
Haddii aadan soo saarin kaadi badan, laakin wali cabista cabitaanka, waxaad ogaan kartaa in cagahaaga, lugaha, iyo canqowka oo barara, oo loo yaqaan 'edema'.
Nafaqo-xumada ka timaadda cudurrada kilyaha waa dhibaatada ugu weyn, taas oo ah sababta ay dadku u badinayaan cuntada gaarka ah si ay ugu fiicnaadaan xaalada nafaqada.
Isbedelka kaadida
Waad kaadin kartaa wax yar ama kaadi la'aan. Haddii tani ay tahay kiis, adiga oo xaddidaya qiyaasta dareeraha aad cabto waxay kor u qaadi kartaa heerkaaga raaxada adigoo hoos u dhigaya qadarka dheecaanka badan ee jirkaada.
Qaar kale waxaa laga yaabaa inay isbedel ku yimaadaan qaabkooda kaadida sida kaadida oo ka badan, luminta xakamaynta kaadidooda (oo lagu magacaabo ceshad la'aanta kaadida), ama sameynta infekshin badan oo kaadida ah.
Qalitaanka Jinsiga
Dumarku waxay badanaa ku yeeshaan dhibaatooyinka caadada iyo bacriminta cudurrada kilyaha ee ba'an halka ragga ay ku dhacaan cillad aan caadi ahayn. Intaas waxaa sii dheer, dumarka badankood ee gaaraya cudurka dhamaadka kelyaha ayaa joojiya muddooyinka.
Isbedel Neefsasho
Qaadashada asidiinta ee dhiigga waxay keeni kartaa isbeddelo neefsasho ah, sida neefsashada degdegga ah iyo ka sii badan, laakiin isbeddeladani guud ahaan maaha kuwo aan raaxo lahayn. Si kastaba ha noqotee, dheecaanku wuxuu ku dhisi karaa sanbabada iyo derbiga laabta taasoo keeni karta neeftuurid iyo xanuunka feeraha.
Isbedelada kale
Waxaa jira arrimo kale oo caafimaad oo la xidhiidha cudurrada kalyaha ee soo noqnoqda sida dhiig yar oo hooseeya, xinjiraha hooseeya (kaas oo caawin kara xinjirta dhiiggaaga wuxuuna u horseedi karaa nabar fudud), dhibaatooyinka lafaha, nafaqo-xumada, isbeddelka dheellitirka, iyo isbeddellada elektariyolojiga. Karaaca neefsashada, matag, iyo jahwareer dhib badan ayaa dhici karta.
Daaweynta
Daaweynta cudurrada kalyahaaga ee joogtada ah waxay ku xiran tahay shaqeynta kelyahaaga shakhsiga ah. Tusaale ahaan, qof yar oo ka mid ah cudurrada kalyaha ee dabadheeraad ah ayaa laga yaabaa inuu awoodo inuu qaato duriinka si uu u kaadiyo dheecaanka xad-dhaafka ah. Dhinaca kale, qof qaba cudurka qaaxada ee dhammaadka kelyaha oo aan kaadida keenin wuxuu u baahan yahay sifeyn si looga saaro dheecaanka xad-dhaafka ah ee jirka.
Takhtarkaaga ayaa sidoo kale daaweyn doona wixii dhibaato ah ee la xidhiidha cudurka kalyahaaga. Tusaale ahaan, waxaa laga yaabaa inaad u baahato daawo dhiig-yar ama daroogo si looga hortago lafaha lumitaanka.
Marxaladaha ugu dambeeya ee Cudurada Kelyaha ee loogu talagalay Cudurada La Laabo
Dadku marmarka qaarkood waxay ku noolaan karaan sanado badan iyagoo gacan ka helaya sifeynta. Hase yeeshee, adigoon lahayn sifeyn, ama haddii qofku doorto in uu ka shaqeeyo dhiig-baxa, dhimashadu waxay dhacdaa dhowr toddobaad gudahood. Sida walxaha sunta ah ee dhiigga ku jira (oo loo yaqaan uremia), qofku wuxuu bilaabi doonaa inuu seexdo inta badan maalinta. Waxaa laga yaabaa inay arkaan waxyaabo aan halkaa joogin, ama ka hadal hadalkii dadka hore u dhintay. Maqaarkeeda waxaa laga yaabaa inay noqoto mid duugoobay, oo waxay lumin doontaa dhammaan dareenka gaajada. Dareenka haraadka ayaa sidoo kale laga yaabaa in la baabi'iyo, inkastoo shaqo la'aanta kalyaha badanaa ay sababi karto harraad xad dhaaf ah. Iyadoo ay ku dhawaato dhimasho, waxay noqon kartaa mid aad u deg deg ah oo ay u keento neefsasho joogto ah ( Cheyne-Stokes Neefsashada ). Calaamadahaasi waxay noqon karaan kuwo aan ku qanacsaneyn kuwa aad jeceshahay, laakiin uma muuqdaan kuwo aan ku raaxaysanayn qofka dhimanaya. Iyadoo ay udhow tahay dhimasho, waxay u badan tahay inay u dhex galaan kooma. Wakhtigan, si fudud u qaadashada waqtiga iyada ah waa muhiim. Waxaan ogaanay in dareenka maqalka uu yahay dareenkii ugu dambeeyey ee uu ka tago, sidaa daraadeed isaga oo la hadlaya wuxuu noqon karaa raaxo weyn.
Marka la barbardhigo dadka ay ka dhinteen kansarka, kuwa dhimanaya cudurka kelyaha dhammaadka kelyaha waxaa lagu ogaadey in ay leeyihiin heerar badan oo isbitaal dhigis ah iyo dhammaada dhamaadka tilmaamaha nolosha. Waxaa la rumeysan yahay in dadka qabo marxaladda 5 kelyaha ay ka faa'iideysan karaan daryeel wanaagsan iyo qorsheyn dhammaadka nolosha. Haddii qofka aad jeceshahay uu wajahayo marxaladaha ugu dambeeya, la hadal dhakhtarkiisa wixii ku saabsan daryeelka caafimaadka iyo fursadaha sida daryeelka guriga.
Ereyga
Haddii aad qabtid cudur kelyo joogta ah, waxaa laga yaabaa inaad dareento welwel ka fakaraya mustaqbalka. Iska ilaali dabacsanaan iyo sii wad inaad la shaqeyso dhakhtarkaaga. Kormeerka taxadar leh iyo ogaanshaha hore ee cudurada kelyaha ayaa muhiim u ah ilaalinta kelyahaaga.
Haddii aad qabtid cudur kalyo oo dhamaad ah oo aad ku jirto suntisis ama aad u dhow in aad bilawdo dhiig-kicinta, fadlan hubi inaad ka wada hadashaan dhammaan su'aalahaaga, walwalka, rajooyinka, iyo ujeedooyinka daryeelkaaga dhakhtarkaaga.
Haddii aad dooratid inaad leedahay sambalis, ama haddii aysan ahayn, kala hadal dhakhtarkaaga wixii ku saabsan daryeelka caafimaadka. Dadka qaba kansarka, tan badanaa waxaa loo dhisaa booqashooyinka rugta caafimaadka, qorshe taxaddar lehna waa la sameeyaa. Qalitaanka kilyaha, waxaa laga yaabaa inaad u baahato in aad bilowdo dooddan si aad u hesho daaweynta ugu fiican oo aad haysato tayada nolosha ugu fiican hadana inta badan aad ka tagtay.
> Ilo:
> Machadka Qaranka ee Sonkorowga iyo Cudurrada Diidmada iyo Kelyaha. Waa maxay Cudurada Kilyaha Dabiiciga ah? https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/what-is-chronic-kidney-disease
> Raghavan, D., iyo J. Holley. Daryeelka konservative ee Bukaanka Waayeelka ah ee CKD: Tilmaamaha Hawlgabka. Horumarinta Cudurrada Kilyaha Dabiiciga ah . 2016. 23 (1): 51-6.
> Rosenberg, M. Guudmarka Maareynta Cudurka Kidney ee Dabiiciga ah ee Dadka waaweyn. UpToDate . La daabacay 12/06/17.
> Wachterman, M., Lipsitz, S., Lorenz, K., et al. Waayo-aragnimadii ugu dambeysay ee nolosha dadka waaweyn ee da 'yarta dhimanaya ee Dhammaadka Cudurka Kelyaha Disease: Isbarbardhiga Kansarka. Xogta Xanuunka iyo Muujinta Calaamadaha . 2017. 54 (6): 789-797.
https: // www. .com / what-is-lupus-2249968https: // www. / what-is-lupus-2249968