Diabetic neuropathy macnaheedu waa koox ka mid ah xanuunka dareemayaasha ee ka yimaada sonkorowga. Diabetic neuropathy waxay saameyn kartaa dareemayaasha jirka oo dhan, inkasta oo ay inta badan ku dhacdo xanuunka cagaha iyo lugaha. Cudurka macaanku waa inuu si gaar ah uga taxaddaraa cagaha iyo lugaha hoose.
Neuropathies waxay ku dhici kartaa dadka qaba nooca 1 ama nooca 2aad ee sonkorowga. Diabetes type 1, cudurka neuropathy maaha mid horumar ah sanado badan.
Nooca 2aad ee sonkorowga - gaar ahaan dadka u oggolaanaya xaaladdooda inaan la daweyn - waxay u dhici kartaa si dhakhso ah.
Maxay Yihiin Noocyada Diabetes-ka Sonkorowga?
Neuropathies waxaa lagu sifeeyay iyada oo ku saleysan dareemayaasha waxyeellada leh:
- Peripheral neuropathy wuxuu saameeyaa dareemayaasha dhinacyada ee addimada. Waxay keeni kartaa kabuubyo ama xanuun lugaha, lugaha, lugaha, gacmaha iyo gacmaha. Waa mid ka mid ah noocyada ugu caamsan ee cudurka macaanka ee sonkorowga .
- Nuujiyuhu wuxuu saameeyaa xasaasiyadaha xakameynaya shaqada nafaqada, sida dheef-shiidka, heerka wadnaha iyo cadaadiska dhiigga. Xanuunkan neuropathy wuxuu abuuri karaa dhibaatooyin la xakameyn karo mindhicirka ama kaadiheysta, xitaa haddii uu awood u leeyahay in uu aqoonsado xasaasiyadda sonkorta dhiigga oo hooseysa. Niyolatada autonomic-ka waxay sidoo kale ka dhigi kartaa cillad aan caadi ahayn oo ragga iyo awood la'aanta in ay haweenku daba-galaan.
- Cudurka neuropathy wuxuu ku dhici karaa meel kasta oo ka baxsan (nidaamka aan dareenka dhexeeyn) ee dareenka. Waxay abuureysaa tamar daro halis ah oo ku dhaca hal dareem ama wax ka badan waxayna keeni kartaa xanuun ama daciifnimo muruq.
- Proximal neuropathy (oo sidoo kale loo yaqaanno 'plexus plexus neuropathy') ayaa waxyeeleeya dareemayaasha ku dhaca bowdyaha, miskaha ama badhida. Waxay keeni kartaa xanuun ama kabuubyo meelahaas oo waxay keeni kartaa daciifnimo lugaha. Proximal neuropathy waa wax aan caadi ahayn marka loo eego dhinacyada isgoysyada ama oomopathies.
Maxaa keena neuropathy?
Cilmi baaris ayaa soo jeedinaysa in cudurka dareemayaasha macaanka ee cudurka macaanku uu yahay mid ka mid ah dhibaatooyinka keeni kara heerka sonkorta dhiigga ee joogtada ah.
Si kastaba ha ahaatee, sababtoo ah dadka oo dhan ma dhicin xanuunka neuropathy, cilmi baarayaashu waxay u maleynayaan inay jiraan waxyaabo kale oo ku lug leh, oo ay ka mid yihiin:
- Arrimaha hab-nololeedka, sida sigaar-cabbidda ama isticmaalka aalkolada , labaduba waxay keeni karaan dhaawac halis ah
- Xaaladaha dheef-shiid kiimikaadka , sida muddada sonkorowga iyo heerarka kolesteroolka
- Waxyaallaha maskaxda ah ee laga yaabo in ay huraan xanuunka, taas oo keeni karta waxyeello
- Calaamadaha dareeraha iyo xididdada dhiigga ee keeni kara dhaawaca xididdada dhiigga, iyaga oo ka dhigaya kuwo aan awoodin inay qaadaan oksijiin iyo nafaqooyin kale oo dareen-qabsi u baahan
- Noocyada hiddaha ee kor u qaadaya u nugulaanta
- Dhaawaca neerfaha, sida cillad maskaxeed oo loo yaqaan 'carpal tunnel syndrome'
Dadka qaba cudurka macaanka ee macaanka ayaa yareyn kara horumarkooda iyada oo la ilaalinayo heerarka sonkorta dhiiga.
Waa Maxay Calaamadaha Xanuunka neerfaha?
Dadka qaarkiis waxaa laga yaabaa inay qabaan cudurka dareemayaasha macaanka ee aan garanayn, maxaa yeelay dhaawaca dareemayaasha ayaa inta badan qaadata sanado badan. Calaamaduhu caadi ahaan waa yar yihiin marka hore oo laga yaabo in aan la dareemin. Dadka qaarkood waxay la kulmaan kabuubis, "boogaha iyo irbadaha" dareenka ama xanuunka lugaha, lugaha ama gacmaha. Sanado yar ka dib, neuropathy wuxuu keeni karaa daciifnimada muruqyada ee meelaha ay dhibaatadu saameysey.
Xaaladaha nöropathy focal, bilowga xanuunka ama kabuubku wuxuu noqon karaa mid daran oo lama filaan ah, inta badan torso, madaxa ama lugta. Xuubka 'neuropathy' ayaa sidoo kale ku dhici kara dareemayaasha isha, taas oo keenta isbedel muuqaal ah.
Astaamaha kale ee cudurka dareemayaasha macaanka waxa ka mid ah:
- Kaadida muruqyada cagaha ama gacmaha (neuropathy peripheral)
- Xummad, matagid ama lallabbo (madax-xanuun oonomi ah)
- Miyir beelid ama dawakhaad ah oo ay keento cadaadiska dhiigga oo isbeddela (madax xanuun murugo leh)
- Dhibaatooyinka kaadimareenka ama xannuunada (niyobka dhimirka)
- Dhibaato ama qallayl siilka (nuucka neceb)
Sidee Ayay Loo Xakameyn Karaa Ama La Isaga Daboolaa?
Haysashada heerarka sonkorta dhiigga dhexdiisa ee ku yaala bartilmaameedka ayaa ka caawin kara ka hortagga dareemeyaasha macaanka ee sonkorowga. Dadka horey u qabay neuropathy waa inay la shaqeeyaan bixiyeyaashooda daryeelka caafimaadka si ay u keenaan heerarka sonkorta dhiigga ee ujeedada bartilmaameedka.
Daryeelka lugaha ee wanaagsan wuxuu kaloo muhiim u yahay dadka qaba sonkorowga. Maadaama neuropathy uu sii socdo, dareenka ayaa laga yaabaa inuu lumiyo cagaha, taas oo suurtogal u ah inuu yeesho boogta ama booga isagoo aan ogeyn. Daryeelka cagaha waa inuu qayb ka yahay habka maalin walba ee qof kasta oo qaba sonkorowga.
- Saabuun khafiif ah waa in loo isticmaalaa in lagu dhaqo cagaha, oo ay ku jiraan inta u dhexeysa suulasha. Waa in markaa la qalajiyo qalalan.
- Dhalooyinka, hooseeya iyo inta u dhexeysa cagaha cagta waa in la kormeero (muraayad, haddii loo baahdo) calaamad kasta oo qalqaal ah, burburin ama casaan.
- Qalabka nadaafadda waa in lagu daboolaa maqaarka ama qalajinta maqaarka, laakiin waa in aan lagu daboolin suulasha.
- Guduudasho kasta, dheecaan, boogo, boogo ama barar cagaha waa in loo sheegaa bixiyaha xanaanada caafimaadka.
Uqarxirku waa inuu si taxadar leh u lumiyaa iyada oo aan wax xoqin maqaarka. Dadka haysta hadhuudhka, callables ama kuwa aadka u qotomis ah ama kuwa cirridka leh ayaa laga yaabaa inay u baahdaan inay arkaan dhakhtarka wadnaha (takhtar ku takhasusay daryeelka cagaha). Dadka qaba sonkorowga waxay cagahooda ku ilaalin karaan:
- Kabo lagu xiro qolka suulasha si ay u dhaqaaqaan. Kabaha waa in la hubiyaa ka hor inta aan la gelin si loo hubiyo in wax aan lagu xirin gudaha.
- Xidho sharabaadaha jilicsan ee la beddelo maalin walba. Shukumaan badan oo leh dhar farabadan waa in laga fogaadaa.
- Ma xidhna kabo ama kabo furan.
- Lama socdo cagaarsho.
Dadka horey u qabay cudurka sonkorowga ee macaanka waxay u baahan karaan dhakhtarkooda si joogto ah u baaro cagahooda.
Iyadoo ku xiran nooca cudurka dareemeyaasha macaanka, dhibaatooyin kale - sida cudurka indhaha ( indhaha ) ( cudurka indhaha ) ama nephropathy ( cudur kalyaha ) - ayaa laga yaabaa inuu kobciyo. Dadka qaba sonkorowga waa inay ka hubiyaan bixiyeyaashooda caafimaadka si ay u arkaan haddii ay kugula talinayaan inay booqdaan kalyaha ama takhasusaha indhaha oo ku takhasusay retinopathy.
Ilaha:
NDIC, "Diabetes Neuropathies: Nooca Cagaarshowga ee Diabeteska." Macluumaadka Cudurka Macaanka ee Diabeteska. May 2002. Machadka Qaran ee Diidmada iyo Sonkorta iyo Kelyaha Kelyaha. 9 Sep 2007.
Quan, Diana. "Diabetes Neuropathy." eMedicine.com 28 Sep. 2006. WebMD. 9 Sep. 2007.
Kolatkar, Niheel. "Proximal Neuropathy." Diabetes & Endocrine. 21 Sep. 2006 Caafimaadka iVillage. 8 Sep. 2007.
"X-Diabeteska Diabeteska: Soo-koobista Tixraaca Calaamadaha." MedlinePlus. 26 Jan. 2005. Maktabadda Qaranka ee Daawada. 9 Sep. 2007.