Sidee bay uhadlayaalku uga fekeraan daciifnimo?
Marka qof uu daciif yahay, dhakhtarka neerfayaasha ayaa isku dayaya inuu si sax ah u ogaado meesha uu isha ku hayo. Dhammaan tallaabooyinka kale ee lagu ogaanayo sababta daciifnimo ayaa raacaya talaabada muhiimka ah. Si sax ah u helista isha dhibaatada waxay noqon kartaa mid caqli gal ah oo u baahan shahaadooyin khibrad leh, laakiin iyada oo la adeegsanayo tilmaamo aasaasi ah, waydiinayaan su'aalo sax ah iyo sameynta baaritaan faahfaahsan, dhakhaatiirta neurfureedku waxay sida caadiga ah ka dhigi karaan ilaha daciifnimada.
Tilmaamahan soo socdaa waa qeexaad kooban oo ku saabsan waxa neefqaadayaasha loo tababaray inay sameeyaan marka ay qiimeeyaan qof daciif ah. In kastoo ay kuwani kaa caawin karaan inaad fahamto waxa uu takhtarku isku dayayo in uu ku dhammeeyo adiga oo waydiinaya su'aalo iyo tijaabin, qodobkan waa mid aan loo baahneyn in lagu badalo baaritaanka neerfurka ku filan! Tabar-daru wuxuu noqon karaa dhibaato aad u daran, gaar ahaan haddii uu ku faafo si loogu daro muruqyada ku lug leh neefsashada. Inkastoo dhibaatooyinka neerfaha ee la mid ah kabuubintu ay badanaa noqon karaan kuwo wanaagsan, tabar la'aan dhab ah oo aan la ogaan karin waa in had iyo jeer la baaro dhakhtarka uqalma.
Marka laga hadlayo daciifnimada leh dhakhtarka neerfaha, waxaa muhiim ah in la ogaado waxa dhabta ah ee ereyga "daciifsan". Dadka qaarkood waxay isticmaalaan erayga "daciifsan" oo micnahoodu yahay "daal" ama "daal badan", laakiin xitaa marka qof uu daalan yahay oo ay isku deyeyso sidii ay awood u yeelan lahayd inay kor u qaado wax, waxay weli awood u leedahay inay sidaa yeelato. Dhibaatada ugu badan ee ku haya khabiirada neerfaha ayaa ah marka jidhku aanu awoodin inuu kor u qaado ama uu iska caabbiyo wax la mid ah markii uu kari karo, tusaale ahaan haddii hal galaan oo caano ah ay u muuqdaan inay miisaamaan 50 rodol.
Tani waa arrin muhiim ah, sababtoo ah iyada oo cudur kasta oo ka mid ah hargab caadi ah, uu qofku dareemo daal, cillado yaryar ayaa ka dhigaya mid dhab ahaan jir ahaan u jilicsan - oo qaar badan oo ka mid ah cudurradani ay noqon karaan nolol halis ah.
Sida Maskaxda u Sheegto Musqulaha Heshiiska
U guuridda xoog buuxda waxay ku xiran tahay signalka korontada ee ka soo wareega maskaxda oo hoos udhaca xuddunta laf-dhabarka, halkaas oo dareemayaasha isgaadhsiinta (is-dhajiso) gudaha geeska hore ee xudunta oo leh dareemaha xididada oo ka baxaya dhabarka oo u safraya murqaha .
Halkaas xasaasiyadu waxay mar kale isku dayaan marinka neuromuscular, waxay u diraan neurotransmitter acetylcholine si ay ugu sheegto muruqa inay qandaraas ku siiso. Kaalshiyamku wuxuu u dhexeeyaa kanaalada gaarka ah ee iyio, iyo muruqyada muruqyada oo gaabiya, taasoo keenta cirridka muruqa gaar ah. Calaamadaha neefsiga ee sahlan waxay ku wargaliyaan xogta ku saabsan foosha oo ku soo laabtay xudunta laf-dhabarta si looga hortago muruqa ka soo horjeeda isla mar ahaan qandaraas-siinta, si loo kordhiyo awoodda cirbadeynta. Tusaale ahaan, haddii uu bicep isku dayayo in uu ku daboolo suxulka suxulka, waxay noqon laheyd wax khasaare ah haddii shicep isku mar isku dayay in uu toosiyo gacanta - sida caadiga ah wareegga neerfigu wuxuu signalayaa in uu isku dayayo inuu ku raaxeysto inta lagu jiro baaxada bicepta.
Dareemaha ku dhaca dhabarka ayaa badanaa ku jira qadar joogto ah oo ka yimaada maskaxda, ka ilaalinta murqaha. Sababtan awgeed, haddii calaamadda u dhaxaysa maskaxda iyo neerfaha dillaacan la gooyo, ka dib markaa waxaa laga yaabaa in la kordhiyo jimicsiga iyo calaamadaha murqaha ee ku yimaada xubinta taranka. Kuwaas waxaa loo yaqaana sida natiijooyinka neuronka ee korontada. Taa bedelkeeda, natiijooyinka yar ee dareemayaasha dareemayaasha ah waxaa ka mid ah jahwareer iyo fasiraad . Waxaa muhiim ah in la aqoonsado, inkasta, in uu jiro dhaawac ba'an ama istaroog leh, baaritaannada qanjidhada sare ee maskaxda oo aan si dhakhso ah u joogin, haddana dhakhtarku wali waa inuu ka shakisan yahay dhaawaca maskaxda ama xangulada laf-dhabarta.
Gaaban, talaabada ugu horeysa ee lagu ogaanayo sababta uu qofku u itaal daranyahay waa isbarbar dhiga midhaha iyo gawaarida dareemayaasha neerfaha, iyo in la go'aamiyo haddii dhibaatadu ay la socoto nidaamka dareen-celiska ama habdhiska dhexe ee maskaxda (maskaxda iyo xangulada laf-dhabarka).
La naqshadeeyo Nadiifinta Nidaamka Neerka Dhexe
Haddii ay jiraan baaritaano weyn oo ku salaysan dareemaha neuro oo ku saabsan baaritaanka neerfaha, dhakhaatiirtu waxay doonayaan in ay baaritaan ku sameeyaan maskaxda iyo xangulada laf-dhabarka, maadaama raadinta calaamado kale ay ku dari karaan iftiin badan meesha saxda ah ee dhibaatada. Tusaale ahaan, haddii qof uu kabuubyo ka hooseeyo heer qiyaas ah oo qoorta ah, tani waxay soo jeedineysaa inay dhibaato ka haysato xargaha laf-dhabarka ilmo-galeenka.
Haddii ay qabaan dhibaato ay ka mid yihiin wejiga (gaar ahaan haddii ay tahay qaybta hoose ee wejiga), dhibaatadu waxay u badan tahay inay ku jirto maskaxda ama maskaxda lafteeda. Sababtoo ah quirk ah ee naqshadda nidaamka dareenka, fiilooyinka mashiinka ah ee ugu hooseeya ee maskaxda. Sidaa daraadeed haddii lugta midig ay daciif tahay, waxay noqon kartaa dhibaato dhinaca midig ee xudunta laf-dhabarka ama dhinaca bidix ee maskaxda.
Meelmarinta Dhibaatada Nidaamka Dareemka Dhuunta
Gaabis la'aanta ay sabab u tahay dhibaatada nidaamka dareen-celinta ee ka iman kara dhibaatooyinka ka yimaada neerfayaasha xuubka, xuubka neuromuscular, ama muruqyada.
Dareemaha qulqulka waxaa lagu dhaawici karaa infekshinka, cudurada dheef-shiid kiimikaad, iyo inta badan adoo isku dayaya marinno yaryar sida foramina , halkaasoo ay ka soo baxaan lafdhabarta. Waxaa laga yaabaa in tusaalooyinka ugu badan ay ka mid yihiin radiculopathies , suxulka teniska ama tunnel tunnel syndrome. Syndromes oo kaliya ayaa saameeya qanjirrada mareenka iyada oo aan sidoo kale keenin kabuubyo ayaa dhif ah, laakiin waxaa ku jiri kara noocyo kala duwan oo ah Guillain-Barré syndrome , amyotrophic lateral sclerosis iyo nuucyada kala duwan ee mareenka.
Isku-xirka neuromuscular-ka waxaa saameyn ku yeelan kara sunta ama cudurada difaaca jirka ee ka hortagga calaamadaha caadiga ah ee neurotransmitter. Tusaale ahaan, sunta botulinum waxay ka hortagtaa neurotransmitter sii-deynta ka timaadda dareenka. In myasthenia gravis , molecules qolofka ku yaala unugyada muruqyada waxaa lagu weeraray nidaamka difaaca jirkiisa, sidaas darteed ma xiri karo acetylcholine neurotransmitter ka dib markii la sii daayay.
Waxaa jira noocyo kala duwan oo muruqyada ah (myopathies) taas oo keeni karta daciifnimo. Badanaa daciifnimada waxay saameysaa labada dhinacba si siman, sida kiiska polymyositis, laakiin xaaladaha kale tani ma noqon karto kiiska. Tusaale ahaan, isugeynta miisaanka 'myositis' waa cudur caadi ah ee murqaha muruqyada oo badanaa isma asmaynaya.
Macluumaad Kale Oo Ay Isticmaalaan Naasologist
Marka laga reebo naafaynta lesionka, dhakhtarka neerfayaasha ayaa isticmaala macluumaadka ku saabsan kooraska daciifnimada, iyo sida loo faafiyo, si loo go'aamiyo sababta. Istaraatijiyadu, tusaale ahaan, waxay u egtahay in ay si deg deg ah u timaaddo, halka korontadu ay qaadan karto bilo si ay u horumariso. Xaaladda faafitaanka sidoo kale waa muhiim: Tusaale ahaan, Guillain-Barre Syndrome, tusaale ahaan, waxay ka bilaabataa cagaha oo kor u kacdaa, halka botulinum sunta uu keeno daciifnimo ka imanaysa dhinaca sare ee jirka.
Tirada dhibaatooyinka caafimaad ee sababa daciifnimada ayaa aad u weyn. Aqoonsiga meesha ay dhibaatadu ka socoto, iyo qaabka la xidhiidha daciifnimada, waxay ku caawin kartaa dhakhaatiirta in ay kala soocaan liiska dheer ee dhibaatooyinka iman kara si loo helo dembiga runta ah. Xasuuso in daciifnimada aan la ogaan karin had iyo jeer waa in ay baaritaan ku sameeyaan xirfadle caafimaad oo tayo leh.
Ilaha:
Hal Blumenfeld, Neuroanatomy iyada oo loo marayo Xaaladaha Caafimaadka. Sunderland: Sinauer Associates Publishers 2002
Ropper AH, Samuels MA. Adams iyo Victor Principles of Neurology, 9th ed: McGraw-Hill Companies, Inc., 2009.