In kastoo aysan had iyo jeer suurtagal ahayn in laga hortago kansarka beerka, waxaad yareyn kartaa halistaada adigoo ka tallaalaya cagaarshow B, lagaa baaro cagaarshow C, barashada galmada amaanka, iyo xaddididda isticmaalka khamriga. Tallaabooyinka kale ayaa yarayn kara khatartaada xitaa. Wadajir ahaan, cagaarshow B iyo cagaarshowga C ayaa masuul ka ah boqolkiiba 85 boqolkiiba 90 boqolkiiba kansarka beerka, sidaas darteed qaadashada tallaabooyin looga hortago cudurradan, iyo raadinta daaweynta iyaga haddii ay joogaan, waa hab weyn oo lagu yareyn karo halista aad u leedahay kansarka beerka laakiin cudurada kale ee la xiriira.
Tallaalka
Nasiib darro, ma jiro tallaal cagaarshow C. Tallaalka cagaarshowga B , ayaa si kastaba ha ahaatee, waxaa lagula talinayaa dhammaan carruurta ku nool Mareykanka waxaana looga baahan yahay iskuulada loo ogolaado.
Haddii aad tahay qof qaangaar ah, dib-u-fiiri diiwaankaaga caafimaad si loo hubiyo in si habboon loo talaalay ilmo ahaan. Haddii aadan haysan diiwaankaas, la hadal dhakhtarkaaga wixii ku saabsan in tallaalka cagaarshowga B uu sax yahay. Dadka qaangaarka ah ee aan la tallaalin waxay u baahan karaan inay tixgeliyaan in la tallaalay, gaar ahaan haddii ay qabaan wax khatar ah oo ku saabsan qaadista cudurka.
Hadda waxaa lagu talinayaa in dhammaan xirfadlayaasha daryeelka caafimaadku ay helaan tallaalka, iyo sidoo kale qof kasta oo kale oo laga yaabo inuu xiriir la yeesho dhiigga.
Cunsurrada halista ah ee cagaarshowga B waxaa ka mid ah in lala yeesho lamaanayaal badan oo galmo ah, iyagoo isticmaalaya daroogo laysku duro (sharci darro ah), oo qaba cudurrada galmada la isku qaadsiiyo (oo ay ku jiraan HIV), oo qaba cudur beerka joogta ah, oo leh sonkorowga da'doodu ka yar tahay 60 jir. Maraykanka, dadka waaweyn ee ku dhashay dibedda ayaa sidoo kale khatar ugu jira sidii fayruska looga wareejin karo hooyada ilaa ilmuhu uurka ku jiro ama naas-nuujin, badanaa waxay keenaan infakshan joogto ah.
Dad badani ma ogaanayaan in ay fududahay in ay qandhada fayraska cagaarshowga nooca B , ay ka duwan tahay fayraska sida HIV. Si fudud ula wadaag cirbadda ama aad u yareyso gacantaada oo aad taabatid albaabbada xaddiga dhiigga ee qof qaba cagaarshow B waa ku filan inuu ku dhaco infekshanka.
Qiyaastii boqolkiiba 95 dadka qaba infakshanka cagaarshow B ayaa nadiifiya fayraska, inkasta oo ay dhici karto inay jirran yihiin. Boqolkiiba 5 kale ayaa noqda sidayaal xambaarsan cudurada. Inta badan ma xanuunsadaan marka ay soo iibsadeen oo kale haddii aaney ogeyn infekshanka illaa uu sameeyo waxyeello ba'an (oo ay ku jiraan kuwa keena kansarka beerka).
Tijaabinaya
Baaritaanka cudurada keena kansarka beerka waxay u tagi karaan hab wakhti dheer ah oo ay ku qabsanayaan arrimahan halista ah ee horay u ahaa isku day ay kaga hortagayaan inay sidan ku sii socdaan.
Cagaarshow B iyo C tijaabada
Haddii aad dhalatay intii u dhaxaysay 1945 iyo 1965, dhiiggaaga ayaa lagaa baaray cagaarshow C. Dadka kale ee leh khatarta khatarta ah, sida kuwa looga hadlayo cagaarshow B, waa in sidoo kale la baaraa.
Cagaarshowga C waa sababta ugu wayn ee kansarka beerka ee Maraykanka, Yurub, iyo Japan. Qandhicilku wuxuu la mid yahay cagaarshowga B, haddana 40% dadka qaata fayraska ma aha wax khatar ah oo ku saabsan cudurka.
Dadka qaba cagaarshow C waxay u badan tahay inay noqdaan kuwo sidayaal ah oo ka badan kuwa qaba Cagaarshow B, iyo boqolkiiba 10 ilaa 30 boqolkiiba dadka qandhada infekshanku ku dhacaan si ay u yeeshaan cirrhosis.
Fayruska Cagaarshowga C waxaa la ogaaday oo keliya 1989, waxaana la baaray dhiigga loo isticmaalo gudbinta cagaarshowga C kaliya oo laga sameeyay taniyo 1990-maadkii. Tani waxay ka dhigan tahay, in qof kasta oo dhiig ku shubo kahor wakhtigaasi uu halis ku jiro, markaa talooyinka tijaabada ah.
Haddii la go'aamiyo in qofku qaato cagaarshowga C, daawooyinka waa la heli karaa kaas oo ka tirtiri kara fayraska ilaa boqolkiiba 99 dadka. Taas macnaheedu waa xitaa haddii aad tahay mid wanaagsan, waxaa laga yaabaa inaad ka hortagto cirrhosis oo aad yareyso khatarta aad u leedahay kansarka beerka.
Haddii ay go'aamiso in qof uu yahay cagaarshowga B, waxaa jira daawooyin hoos u dhigi kara halista ah inuu ku dhaco cirrhosis (iyo kansarka beerka).
Laakiin si loo daweeyo, waxaad u baahan tahay inaad ogaato inaad qaadeyso fayraska.
Baaritaanka Hemochromatosis
Haysashada xubin qoys oo leh kansarka beerka ama beerka ayaa ku kordhinaysa khatartaada, laakiin sidaas awgeed waxaa jira dhowr cudur oo hiddaha oo kala duwan, qaar ka mid ah inaadan ka warqabin inaad qaadato. Hemochromatosis - Neefsashada iyo xajinta birta oo keenta cirrhosis iyo, waqti, kansarka beerka - waa mid ka mid ah.
Haddii aad haysato taariikh qoys oo dadka qaba cudurka beerka (ma aha kaliya kansarka beerka) laakiin aan khamri cabbin oo badan, la hadal dhakhtarkaaga si loo baadho cudurka. Xubnaha kale ee qoyska waxay kugula mahadsan yihiin sidoo kale, maaddaama xaaladda xaaladdeedu ay tahay mid aad u liidata.
Waxaa jira cudurrada kale ee hidda, inkastoo ay aad u yar tahay, taas oo kor u qaadeysa halista kansarka beerka. Waa muhiim in la ogaado naqshadda hidaha si dhakhtarku si habboon u baaro dadka kale ee la xidhiidha kansarka beerka ama xaaladaha kale ee caafimaad.
Galmada amniga
Cagaarshow B iyo cagaarshow C labadaba waa la kala qaadi karaa. Isticmaalka joogtada ah ee cinjirrada ayaa si weyn u yareyn kara halista aad u geli karto cagaarshow keliya laakiin cudurada kale ee galmada la isugu gudbiyo, oo ay ku jiraan HIV.
Haddii aad qabtid cagaarshow B, waa inaad kugula talisaa lammaanahaada si uu isaga ama iyadu u tallaali karo. Xitaa tallaalka ka dib, waa in la isticmaalo cinjirrada. Lammaanahaaga waa la baadhi karaa si loo ogaado haddii isaga ama iyadu ay difaacaan lix bilood ka dib qiyaasta ugu dambeysa.
Haddii aadan qabin cagaarshowga B, waxaad sii yareeyn kartaa halistaada adigoo hoos u dhigaya tiradaada lamaanayaashaada galmada.
Haddii aad qabtid cagaarshow C, waa inaad isticmaashaa galmada. Haddii laguu daaweeyo, ugu dambeyntii waad nadiifin kartaa fayraska, waxaa laga yaabaa inaad joojiso (inkastoo tan kaliya lagula taliyay haddii aad ku jirto xiriir lamaane ah). Cagaarshowga C waxaa u badanaaba in loo gudbiyo galmada marka loo eego cagaarshowga B, laakiin weli waa suurtogal.
Isticmaalka Cabbitaanka Khafiifka ah
Cabbitaanka khamriga xad-dhaafka ah wuxuu keeni karaa nabar sii socda oo ah unugyada beerka, xaalad loo yaqaanno "cirrhosis". Haddii cabitaanku sii socdo, xaaladdu waxay ka gudbi kartaa cirrhosis compensations (taasoo macnaheedu yahay beerku wuxuu weli u shaqeyn karaa qiyaas ahaan illaa) si loo qeexo cirrhosis (meesha beerka aan shaqaynin).
Xajka ugu hooseeya waa sidan: Cirrhosis wuxuu si weyn u kordhiyaa khatarta beerka ka timaadda, iyo isticmaalka aalkolada ee dheeraadka ah (in ka badan seddex cabitaan maalinle ah) wuxuu kordhin karaa halista kansarka beerka. Haddii aadan awoodin inaad joojiso, kala hadal bixiyaha caafimaadkaaga wixii ku saabsan doorashooyinka daaweynta ama u gudbinta si aad u taageerto kooxaha sida Alcoholics Anonymous.
Joojinta Sigaarka
Haddaad tahay sigaar cabid, hadda waa waqtigii aad joojin lahayd. Marka laga soo tago kordhinta halista cudurka wadnaha, istaroogga, iyo kansarrada kale, sigaar-cabiddu waxay kordhin kartaa halista kansarka beerka.
Daraasad la sameeyay sannadkii 2018 ayaa lagu ogaaday in sigaarcabku uu kordhiyay khatarta kansarka beerka ilaa 25 boqolkiiba, isku dhafka sigaarka oo lagu daray fayruuska cagaarshowga nooca B ayaa aad uga badan tan adduunyada marka loo eego kordhinta khatartaada. Kuwa sidey xanuunka cagaarshowga B laakiin weligood sigaar cabbin waxay ahaayeen 7.6 jeer oo ay u badan tahay in ay ku dhacaan kansarka beerka, halka kuwa qaba cagaarshow B oo waligood sigaar cabbin, khatartu waxay ahayd 15.68 jeer ka badan celcelis ahaan.
Haddii aad caymis leedahay, siyaasaddaada caafimaad waxay u badan tahay inay daboolayso kharashka ugu yaraan hal sigaar joojinta joojinta sigaarka sannadkiiba. Waaxda caafimaadka deegaankaaga ayaa sidoo kale ku siin kara qalab joojinta sigaarka bilaashka ah.
U Isticmaal Cirbadaynta Daryeelka ah
Cudurrada cagaarshowga C ee badan (iyo sidoo kale cudurrada cagaarshowga B badan) waxaa sababa isticmaalka daroogada cirbadaha (IDU). Iyadoo aan lahayn tallaal looga hortago cagaarshow C (ama HIV), habka kaliya ee hubaal ah ee looga hortago infekshanka IDU waa inaysan ku shubin daroogo ama iska ilaali wadaagista irbadaha iyo irbadaha. Tan waxaa ka mid ah isticmaalka la wadaago isticmaalka daroogooyinka, sida suufka, malqacadaha, iyo qalabka kale ee wax lagu kariyo.
Haddii aad doorato inaad sii wadato daawooyinka mukhadaraadka ah, waa inaad heshaa barnaamijyo isweydaarsi bilaash ah oo ay bixiso maamullada caafimaadka dadweynaha gobolka iyo degmooyinka badankood. Tixgeli, inkastoo, isticmaalka daroogada cirbadaha oo kaliya ma kordhinayso khatarta ah inuu kugu dhaco cagaarshow laakiin wuxuu kari karaa kor u qaadista cudurka beerka-taasoo macnaheedu yahay in qatarta ku jirta beerka beerka iyo kansarku ay tahay mid aad u qoto dheer.
Dhibaatada kansarka beerka ee la xidhiidha IDU kama tagayso. Daraasad kale oo 2018 ah ayaa lagu ogaaday in inta u dhaxaysa 1990 iyo 2016, tirada guud ee kansarrada beerka ee loo yaqaan 'injection drug injection' ayaa kor u kacay seddex jeer.
Cirbadaha tattoo ee la wadaagay ayaa sidoo kale ah ilo infekshin leh (oo leh fayrusyada cagaarshow iyo HIV). Haddii aad hesho tattoo, hubso in artistka tattoo uu isticmaalo irbado cusub. Inkasta oo ay sharciga Mareykanka tahay in cirbadaha cusub loo isticmaalo, waxaa habboon in la hubiyo kaliya kiisaska.
Jeegaga Biyaha
Biyaha wanaaga ah waxay noqon karaan ilaha arsenic, kansar loo yaqaanno inuu keeno kansarka beerka. Arsenic wuxuu sidoo kale keeni karaa dhaawac kelyo, cudurka wadnaha, iyo dhibaatooyinka maskaxda ee carruurta. Waxay geli kartaa biyaha dhulka iyadoo loo marayo geeddi-socodka dabiiciga ah ee deegaanka, laakiin sidoo kale waxay noqon kartaa sunta cayayaanka iyo qashinka warshadaha.
Arsenic biyo fiican oo aan la daaweyn ayaa laga helay dhammaan gobollada Mareykanka.
Dhab ahaan arsenic biyo fiican ayaa u hooseeya liiska sababaha keena kansarka beerka, laakiin, marka lagu daro dhibaatooyinka kale ee la xiriira arsenic, waxaa jira sababo kale oo aad u baahatid inaad tijaabiso biyahaaga wanaagsan. Baakado dheeraad ah waxay ku jiri karaan biraha kale ee culus, kiimikada organic, nitrates iyo nitrit, iyo sheyga kiimikooyinka, kuwaas oo gacan ka gaysan kara welwelka caafimaad ee kale.
Badbaadada goobta shaqada
Qaar ka mid ah shakhsiyaadka ayaa halis dheeraad ah ugu jira inay soo gaadhaan kiimikooyin la xariira kansarka beerka sababta oo ah nooca shaqadooda ama goobta shaqada.
Kiimikooyinka dareenka ee ku saabsan kansarka beerka waxaa ka mid ah:
- Perfluorooctanoic acid (PFOA)
- Kiimikooyinka la kariyay (PFCs)
- Bifhenyls Polychlorinated (PCBs)
- Benzo (a) Pyrene (BaP)
- Acrylamide
- Chloride Vinyl (wuxuu keenaa unugyada xanuunka beerka)
- Trichlorethylene
Qaar ka mid ah shaqooyinka laga yaabo in ay ku lug yeeshaan shaxdan waxay ka mid yihiin kuwa nadiifka ah, kuwa baabuurta gawaarida sameeya, shaqaalaha warshadaynta dhuxusha ee PVC, iyo shaqo kasta oo ku lug leh kudhaca meel u dhaw asfalt ama qiiqa.
Loo shaqeeyayaasha waxaa laga rabaa inay bixiyaan Waraaqaha Xogta Badbaadada Waxyaalaha (MSDSs) ee kiimikooyin kasta oo laga yaabo inay ku soo gaadhaan goobta shaqada. Waa muhiim inaad akhrido oo aad raacdo wixii taxaddar ah, sida isticmaalka gacmo gashi, neefsasho, iyo in kale. Machadka Qaran ee Badbaadada Shaqada iyo Caafimaadka wuxuu heystaa tilmaamo jeeb ah oo ku saabsan khatarta kiimikada oo bixin kara macluumaad dheeraad ah.
Haddii aad ka walwal qabto goobta shaqada, waxaad la xiriiri kartaa National Security for Safety and Health (OSHA).
Yareynta Miisaanka
Cayilka (ama miisaanka culus) looma xiriirin kaansarka beerka, laakiin waa arrin khatar ah oo ku saabsan xaalado dhowr ah, taas oo ah, arrimo halis u ah kansarka beerka naftooda.
Cudurka beerka dufanka aan khamriga lahayn waa xaalad inta badan la xiriirta cayilka. Xaaladdani waxay la xiriirtaa afar hal laab oo halis dheeraad ah u leh in uu ku dhaco kansarka beerka.
Sonkorowga Nooca 2 ayaa sidoo kale ah arrin halis u ah kansarka beerka. Dadka qaba nooca 2aad ee sonkorowga noocyadooda kala duwan waxay leeyihiin saddex jeer suurtogalnimada inay ku dhacdo kansarka beerka. Maaddaama nooca 2aad ee diabeteska ay aad ugu dhowdahay inay noqoto mid culus, tani waa sabab kale oo lagu fiirsado miisaankaaga.
Haddii muraayadda muraayadda ay ku dhacdo, maskaxda ku hay in luminta shan ilaa 10 rodol in la ogaaday in ay isbeddel ku sameeyaan marka ay timaado xaalado caafimaad oo badan. Lumida 7 boqolkiiba miisaanka jirka ayaa hagaajiya habka jidhkaaga uu u isticmaalo insulin wuxuuna yareynayaa caabbinta insulin.
Halkii aad yarayn lahayd tirada cuntada aad cunayso (inta ay muhiimka tahay), qaado waqti aad ku barato waxa loo baahan yahay si loo qaado miisaanka oo aad u ilaaliso inaad kor u qaaddo fursadahaaga guuleysiga.
> Ilo:
> Hay'adda Ilaalinta Deegaanka. Suubbanayaasha Biyaha Casriga ah iyo Saameyntooda. https://www.epa.gov/privatewells/potential-well-water-contaminants-and-their-impacts
> Miyoogoglu, P., Oral, D., Chao, M., iyo B. Kocer-Gumusel. Hepatocellular Carcinoma iyo Suurtagalnimada Kiimikooyinka iyo Biyoolojiyada: Dib u Eegid. Journal Journal Pathological Ecology, Toxicology, iyo Oncology . 2017. 36 (2): 171-190.
> Liu, X., Baecker, A., iyo M. Wu. Isdhexgalka Dhex-dhexaadinta Sigaarka iyo Caabuqa Cagaarshowga Cagaarshowga ee Khatarta Kansarka Beerta ee Dadka Shiinaha ah. Wargeyska Caalamiga ah ee Kansarka . 2018. 142 (8): 1560-1567.
> Machadka Kansarka Qaranka. Daaweynta Asaasiga ah ee Daaweynta Xanuunka Dhimirka (PDQ) -Health Professional Version. La cusboonaysiiyay -2/06/18. https://www.cancer.gov/types/liver/hp/adult-liver-treatment-pdq
> Yang, J., Zhang, Y., Luo, L., Meng, R., iyo C. Yu. Dhimashada Guud ee Cirrhosis iyo Kansarka Xanuunka ah ee Lagu Sameeyo Isticmaalka Mukhaadaraadka Isticmaalka Maandooriyeyaasha, 1990-2016: Falanqaynta Xilliga Da'da-Wakhti- Wargeyska Caalamiga ah ee Cilmi-baarista Deegaanka iyo Caafimaadka Bulshada . 2018. 15 (1): 170.