Xiiqdu waa calaamad caadi ah laakiin calaamad u ah taas oo inta badan dadka ku dhiiri gelisa inay arkaan dhakhtarkooda. Waxaa lagu qeexay inuu yahay dhawaaq sare oo fiiqan oo leh neefsasho.
Guudmarka
Xiiqdu waxay ku dhici kartaa labadaba neefsashada (neeftuurid neefsasho) iyo neefsasho (xiiq xoqitaan), inkastoo ay ka sii badan tahay neefsiga. Inkasta oo dad badan iyo dhakhaatiirta ay sidoo kale ka fekeraan xiiqda marka ay maqlaan xiiq-dheer, waxaa muhiim ah in la xusuusto in "qoolleyda oo dhan aysan ahayn neef."
Marka lagu daro sababaha kale ee xiiq-dheer, mararka qaarkood dadku waxay qabaan wax ka badan hal xaaladood oo keena hiinraag. Taasi waa qaab-dheer oo roon in la yiraahdo qof kasta oo haya xiiq-dheer waa inuu si taxadar leh u qiimeeya calaamadaha.
Maqalka
Ka hor intaadan ka hadlayn hiinraag, waxaa muhiim ah in la ogaado in dhawaaqyada aad maqashid sanbabada ay si dhab ah u neefsanayaan. Waa maxay sababta? Sababtoo ah waxaa jira dhawaaqyo kale oo qalad u noqon kara hindhisada iyo samaynta qiimeyn sax ah waxay noqon kartaa mid muhiim u ah helitaanka sababaha.
Dhakhaatiirtu waxay isticmaalaan ereyga auscultation si ay u sharaxaan geedi socodka dhagaysiga sanbabada joogitaanka ama maqnaanshaha dhawaaqa "sanadka caadiga ah" iyo sidoo kale dhawaaqyada aan si caadi ah loo maqlin.
Xiiqda iyo Xididada
Stridor waa astaamo badanaa lagu qaldo qoorta. Tani waa mid muhiim ah sababtoo ah waxaa jira sababo yar oo xakameynaya kuwaas oo ah xaalado degdeg ah oo caafimaad.
Stridor wuxuu leeyahay cod kaas oo ah badiyaa qoraallada kaliya ee lagu duuban yahay halkii ay ka heli lahaayeen qoraallo fara badan.
Waxay u egtahay inay sare u kacdo marka loo eego codadka sababtoo ah hinraagid iyo waxay u dhacdaa inta badan xilliga waxyiga. Stridor wuxuu inta badan ka qotaa qoorta hore, halka xiiqdheerta ay ugu badnaan karto gobollo kala duwan iyagoo ku xiran inta hawo-mareenada ay ugu badan yihiin.
Si ka duwan sida dharka, xiiqdheer waxaa badanaa ah dhawaaq dhexdhexaad ah kaas oo ah midka ugu badan inta lagu jiro dhicitaanka.
Waxay leedahay cod muusig ah oo joogto ah oo ay ku jiraan wax ka badan hal xusuus.
Sababaha
Sababaha ugu badan ee hindhisada waa neefta iyo COPD. Xumada hinraaca waxaa la abuuraa cidhiidhi ah marinnada hawada. Tani waxay sababi kartaa barar ama xannibaad meel kasta oo hunguriga ah oo hoos u maraya hawo-mareenada ugu yar. Qaar ka mid ah sababaha suurtogalka ah waxaa ka mid
- Neef - Sababta ugu badan ee xiiqdheerta.
- Anaphylaxis -Kani waa fal-celin xasaasiyad daran (badanaaba waxaa sabab u ah jiritaanka shinni ama cunidda lowska ama shellfishka) taas oo keenta barar ku dhaca cunaha oo waa xaalad degdeg ah.
- Bronchitis -This wuxuu noqon karaa labadaba (oo soconaya dhowr maalmood oo keliya) ama wakhti dheer (todobaadyo soconaya ilaa bilo ilaa sanado).
- Bronchiolitis -This waa infakshan ku lug leh hawo-mareenka ugu yar ( bronchioles ) waana midka ugu badan carruurta.
- Neefjirin (jidhka) jidhka shisheeye -Kooxu wuxuu mararka qaarkood keeni karaa hiinraic haddii sheyga la nuugo aanu si buuxda u xakamaynin hawada hawada. Badanaa dadku waxay xusuustaan ​​miiritaanka, sida qayb ka mid ah buste ama kiiska carruurta, waxyaabaha kale. Laakiin mararka qaarkood, gaar ahaan marka shaygu aanu si buuxda u xakamaynin marinnada hawada (sida qayb ka mid ah dabacasaha), dadku ma xasuusan karaan xanuunka murugada.
- Pneumonia
- COPD -Cudurka dabeecada ee hor istaaga, sida amphysema, wuxuu sababi karaa xiiq.
- Bronchiectasis -Baaritaanka hawo-mareenada inta badan waxaa sabab u ah infakshanka carruurnimada ama faybriska cysticisku mararka qaarkood waa ay adag tahay in la ogaado oo laga yaabo in ugu horreyn loo sheego sabab kale oo xiiq-dheer.
- Epiglottitis -Taliyaha gargaarka deg-degga ah ee calaamadaha sida qandho, suuxdin, iyo fadhida meel qumman oo isku dayo in la neefsado, epiglottitis waxaa keena infakshanka epiglottis, qayb yar oo kilyo ah oo ku xiran dhammaadka carrabka.
- Caabuqyada fayraska sida fayruska neefta ee neefta ( RSV ) - Caabuqyada fayrasku waxay keeni karaan hiinraag, gaar ahaan carruurta.
- Kansarka sanbabada - Astaamaha ugu horreeya ee kansarka sanbabada waxaa laga yaabaa inuu hindhiso, taas oo muhiim u ah in la ogaado sababta keena xiiq-dheer xataa haddii sababtu u muuqato mid cad.
- Qalabka wadnaha
- Dhiigxinjirowga sambabada - Xinjiro dhiig oo lugaha ku jira ayaa laga yaabaa inay jebiyaan oo u safraan sanbabada (safarka sambabaha).
- Dib-u-ceshad celin - Maqnaansho muuqaal, laakiin dib-u-celinta aashitada waa sabab caado u ah hindhisada.
- Pneumonitis-da Nooc-ba'an-Xanuun joogta ah oo sanbabada ah oo ay sababaan waxyaabo sida cawska iyo shimbiraha dhoobo ayaa laga yaabaa inay hayso astaamaha ugu horreeya.
- Daawooyinka (gaar ahaan asbirin)
- Qalitaanka xarigga xadhigga - Xilliga mid ama laba ka mid ah xarigaha codka ee xiran si ula kac ah inta lagu jiro neefsiga. Tani waxaa kale oo loo yaqaan "neefta dhawaaqa".
Ciladeynta
Haddii aad xiiqdheertay, waa muhiim in aad aragto dhakhtarkaaga - xitaa haddii aad dareentid inaad ogaatid sababta ama aad u soo haysay xiiqdheer. Xitaa haddii lagugu ogaado asmada, hubi inaad la xiriirto dhakhtarkaaga wixii is bedel ah ee calaamadahaaga.
Wac dhakhtarkaaga (ama 911) isla markiiba haddii uu kugu dhaco xanuunka feedhaha, madax-wareer, aad ayay u adagtahay in la qabsado neeftaada, ama xasuuso muraayada buluuga ah ee dibnaha iyo maqaarkaaga. Bararka wejiga, qoorta, iyo dibnaha ayaa noqon kara calaamad muujinaysa dareen-celinta xasaasiyadda nolosha.
Qiimeynta
Waxa ugu horreeya ee dhakhtarkaagu sameynayo (ka dib markaad hubiso inaad raaxo iyo deggan tahay) waxay qaadataa taariikh caafimaad oo dhameystiran oo aad sameysid baaris jidheed. Qaar ka mid ah su'aalaha ay ku weydiin karaan waxaa ka mid ah:
- Goormaa calaamadahaagu bilaabmeen?
- Weligaa hore ma u aragtay astaamahan?
- Miyuu hurdadaada ka sii daraa habeenkii ama maalintii?
- Miyaad shubtay shinbir ama aad cuntay cuntooyinka keeni kara dareen-celinta xasaasiyadda daran, sida shellfish ama nuts?
- Miyaad leedahay calaamado kale, sida qufaca, neefta oo gaabisa , xanuunka feeraha , cuncunka , bararka wajiga ama qoorta, ama aad qufacdo dhiig ?
- Miyaad leedahay taariikh shakhsiyeed ama qoyseed oo ku saabsan neefta, canbaarta, cudurrada sambabada, ama kansarka sanbabada?
- Miyaad, ama ma leedahay weligaa, sigaar cabbin?
- Miyaad caajisey marka aad wax cunaysid?
Tijaabinaya
Baaritaanno si loo qiimeeyo xiiqdheerkaaga iyo go'aaminta sababtu way kala duwanaan doontaa iyadoo ku xiran taariikhdaada. Marka xaalad degdeg ah, shakhsiyaadka iyo farsamoyaqaannada degdegga ahi waxay ka bilaabmaan "US." Tani waxay u taagan tahay marin hawo, neefsasho, ka dibna wareega. Waa muhiim in la qiimeeyo kuwan ka hor intaanan isku dayin in la go'aamiyo waxa dhab ahaantii keenaya xiiq-dheer. Imtixaanka waxaa ku jiri kara:
- Oximetry si aad u hubiso heerka oksijiinta dhiiggaaga
- Raajada feeraha
- Spirometry
- Baadhitaanada dhiigga, sida tirakoobka unugyada dhiigga cad si loo eego calaamadaha cudurka
- Baaritaannada hawlaha sambabada
- Baadhitaanka CT-ga ee xabadkaaga
- Bronchoscopy haddii uu dhakhtarkaaga ka walaacsan yahay in lagaa rabay shay shisheeye ah ama in laga yaabo inaad leedahay buro ama meel u dhow hawo-mareenada
- Laryngoscopy si aad u eegto cirbadahaaga iyo xadhkaha dhawaaqa
- Baaritaanka xasaasiyadda haddii dhakhtarkaagu uu dareemayo inaad qabto xasaasiyado keena hawo-mareenada si ay u fuushaan
Daaweynta
Iyadoo ku xiran sida ay calaamadahaagu u daran yihiin, dhakhtarkaaga ayaa marka hore sameyn doona waxa lagama maarmaan u ah inuu kugu raaxaysto oo uu xakameeyo calaamadahaaga. Maadaama ay jiraan sababo badan oo suurtogal ah ee xiiq-dheer, daaweyn dheeraad ah waxay ku xiran tahay sababta xiiqdheertaada.
Talaabooyinka ugu horeeya waa in la hubiyo inaad hesho oksijiin ku filan sanbabadaada iyo in oksijiin aad neefsato oo u dhiganta dhammaan unugyada jidhkaaga. Daaweynta Oxygen waxaa badanaa la isticmaalaa. Haddii fal-celinta xasaasiyadda ay sabab u tahay, waxaa badanaa la bixiyaa epinephrine-ka lagu mudo.
Daawooyinka kale waxay ku xirnaan doonaan sababaha hoose ee xiiqdheerta. Tusaale ahaan, daaweynta neefta ayaa loo isticmaali doonaa si loo yareeyo cidhiidhiga hawo-mareenka sababta oo ah neefta, halka nidaamyada sida bronchoscopy ah lagula talin karo haddii loo maleynayo in jidhka shisheeye ee hawada hawadu ay keeni karto astaamahaaga.
Ilaha:
Kasper, Dennis L., iyo al. Mabaadii'da Harrison ee Daawooyinka Gudaha. New York: Waxbarashada McGraw Hill, 2015. daabac.
Irwin, R. Qiimeynta xannuunada xiiq-dheerta ee aan ahayn neefta dadka waaweyn. UpToDate . 8/13/15.
Oo, S., iyo P. Le Souef. Xiiqda ilmaha: algorithm. Dhakhtarka Qoyska ee Australia . 2015. 44 (6): 360-4.
Sarkar, M., Madoobhawi, I., Niranjaan, N., iyo M. Dogra. Xakamaynta habka neefsiga. Annals of Thoracic Daawada . 2015. 10 (3): 158-68.