Mininjaytisku waa caabuq dheecaan ah oo ku wareegsan maskaxda iyo xangulada laf-dhabarta. Waxay keentaa madax xanuun, qoortu adkaato, iyo qandho. Qoor-gooyuhu wuxuu keeni karaa dhibaatooyin aad u daran, sida qalalaanta ama miyir-beelka. Mininjaytis waxaa badanaa keena jeermis ama bakteeriyo ama fayras.
Baaritaanka hore ee cudurka qoorgooyaha iyo qeexitaanka saxda ah ee sababtu waa muhiim sababtoo ah maaraynta cudurka waxa lagu tilmaamaa darnaanta calaamadaha iyo sababta cudurku.
Qoor-gooyaha, gaar ahaan bakteeriyada meningitis-ka, ma ahan mid caadi ah, badanaa waxay sabab u tahay tallaal joogta ah oo ka dhan ah cudurrada ugu badan ee faafa. CDC waxay ku qiyaaseysaa in ay jiraan qiyaastii 4100 xaaladood oo ah qoorgooyaha iyo 500 oo dhimasho oo Maraykan ah sanadkiiba.
Astaamaha
Calaamadaha mininjaytisku waxay kicin karaan saacado badan, ama waxay ka sii dari karaan dhowr maalmood. Mininjaytisku wuxuu ku badan yahay carruurta, inkasta oo dadka waaweyn iyo dhalinyaradu ay ku dhici karaan cudurka meningitis-ka.
Calaamadaha maskaxaha waxaa ka mid ah:
- Madax xanuunka uu keeno meningitis ayaa noqon kara mid daran. Madax xanuunka fudud ama dhexdhexaadka ah wuxuu noqon karaa astaamaha hore ee qoorgooyaha. Madax xanuun ayaa sii xumeyn kara iftiinka.
- Qoorta adagi waa calaamad caadi ah ee qoorgooyaha. Marmarka qaarkood, carruurta qoortu adkaato ayaa madaxa ku soo laaban kara ama cabashada xanuun marka ay isku dayayaan in ay madaxa u laabto laabta.
- Xummaddu waxay u koreysaa dadka qaba meningitis-ka, qanjiradu waxay kala duwanaan karaan qiyaasaha hoose ee qiyaastii 100.5 F ilaa qallafsan heerka 104 F.
- Xasilinta iyo degenaansho la'aanta
- Daal ama hurdo la'aan
- Lalabbo ama matag
- Finan, kaas oo ah mid aan caadi ahayn (oo aan caddeynin caddaan markaad riixdo) ayaa dhici karta, khaasatan meningococcal meningitis.
- Qalalaasaha
- Isbedelada xaaladda maskaxda, sida jahawareerka, lakariga, delirium, muuqaalka indhaha, ama xataa miyir-beel
Calaamadaha dhalaanka yaryar
Dhallaanka cusub iyo dhallaanka yaryar, astaamaha meningitis-ka ayaa si dhakhso ah ugu iman kara, gudahood saacadaha. Calaamadaha 'meningitis' ee qandhada, madax-xanuun, iyo qoortooda qoorta ayaa laga yaabaa inay maqnaato ama ay adagtahay in la ogaado dhallaanka yaryar.
- Calaamadaha maskaxda ee dhalaanka ku jira waxaa ka mid ah caajisnimo, daal aad u daran, cunto cunid iyo cabitaan, iyo matag.
- Fontanel-ku-fiiqan ayaa laga yaabaa inuu ku dhaco dhallaanka. Fontanel waa meesha jilicsan ee maskaxda cunugga halkaasoo lafaha aysan weli xirmin. Marka uu jiro barar maskaxda ku hareereysan maskaxda, dareeraha badan wuxuu sababi karaa aagani inuu si caadi ah u buuxsamo, halkii uu ka dheeraan lahaa, sida uu noqon lahaa.
Sababaha
Sababaha ugu badan ee cudurka menanjiito waa infakshanka faafa, kaas oo ku faafi kara dhibcaha neefsashada neefsashada adoo qufacaya, hindhisaya, dhunkashada ama taabashada walxaha wasakhaysan. Waxaa jira jeermisyo badan oo kala duwan oo keeni kara meninjaaytis. Viruses, bakteeriya, iyo fungi dhamaantood waxay sababi karaan qoorgooye.
Viral Meningitis
Ereyga " meningitis aseptic" wuxuu qeexayaa qoorgooyaha oo ay sababtay wax kale oo aan ahayn bakteeriya, waxaana badanaa loo isticmaalaa in lagu tilmaamo fayruuska meninjiifka.
Fayrasyada qaarkood oo keeni kara qoor-gooye waxaa ka mid ah:
- Enterovirus waa sababta ugu badan ee fayraska meningitis. Enteroviruses waxay caadi ahaan ku nool yihiin habka dheef-shiidka, badankoodna ma keenaan cudur. Qoor-gooyaha uu keeno enterovirus-ka ayaa inta badan caan u ah inta u dhaxaysa Juun iyo Oktoobar.
- Fayruusyada Herpes, oo ay ku jiraan fayruuska hablo-baasta
- Fayraska jadeecada
- Fayraska qaamo-qashiirka
- Fayraska infalawansada
- Fayraska West Nile waxaa ku faafa qaniinyada kaneecada waxayna u badan tahay inta u dhaxaysa bilaha 8aad iyo 10aad. Marka lagu daro astaamaha meningitis, dadka qaba fayruusku waxay inta badan leeyihiin cuncun iyo qanjirro barar. Fayruska West Nile ayaa hadda laga helay 46 dawladood iyo qiyaastii dadka kaladuwan ee cudurku ku dhaco ayaa sidoo kale leh cudurka meningitis ama encephalitis.
- Fayruska "Chymomocytic Choriomeningitis"
Bakteeriya Menanjiito
Bakteeriyada bakteeriyadu waxay u egtahay in ay soo saarto infekshin aad u daran marka loo eego noocyada kale ee qoorgooyaha, oo leh karti weyn ee dhibaatooyinka muddada-dheer.
Sababta bakteeriyada gaarka ah ee qoorgooyaha ayaa badanaa ku xiran da'da.
Sababaha ugu badan ee keena bakteeriyada meningitis ee dhalaanka yaryar waa:
- E. coli
- Cagaarshowga B-ga B
- Monocytogenes Listeria
Sababaha bakteeriyada ee ugu badan ee cudurka menanjiito ee carruurta yaryar waa:
- Streptococcus pneumoniae (pneumonococcus) waa sababta ugu badan ee keenta bakteeriyada meningitis ee carruurta.
- Cudurka Menissa Menusitit (Meninogococcus) waa cudurka labaad ee ugu badan ee qoorgooyaha ee carruurta. Meningococcal meningitis-ka ayaa soo saari kara calaamadaha meningitis-ka iyada oo la socota finanka finanka nuujiya. Finanku waxay u muuqdaan baro yaryar oo casaan ah oo aan isbeddelin muuqaalka marka cadaadiska la saaro maqaarka.
- Cudurka hargabka Haemophilus nooca B (Hib) wuxuu ahaa midka ugu badan ee keenta cudurka qoor-gooye ee carruurta ilaa 1990-maadkii, laakiin cudurku hadda maaha mid aan caadi ahayn tallaal.
- Sababaha kale ee suurtagalka ah ee bakteeriyada meningitis waxaa ka mid ah cudurka Lyme, waraabowga, ehrlichiosis, leptospirosis, iyo qaaxada.
Waxyaabaha ugu Yar ee Sababaha Cudurka Meningitis-ka
- Qaar ka mid ah infekshanka fungal ee saameeya habka dhexe ee dareenka sida 'meningitis' ( Cryptococcal meningitis) (badiba carruurta qaba AIDS)
- Daawooyinka qaarkood waxay keeni karaan caabuq ku dhaca maskaxda. Kuwa ugu caamsan waa daawooyinka nonsteroid anti-inflammatory (NSAIDs) sida kuwa Ibuprofen. Antibiyootigyada sida trimethoprim-sulfamethoxazole, oo badanaa loo isticmaalo daawaynta infekshinka kaadi-mareenka, waxay sidoo kale keeni kartaa qoorgooyaha.
- Xaaladaha aan infakshanka leh ee lagu garto infakshanka, sida cudurada korontada ayaa sidoo kale keeni kara qoor-gooye, inkastoo ay dhif tahay.
Ciladeynta
Ogaanshaha hore iyo daaweynta mininjaytisku waxay ka hortagi kartaa dhibaatooyinka. Caadiyan, qoorgooyaha waxaa lagu ogaan karaa taariikhda iyo imtixaanka jirka. Laakiin, badanaa, xaqiijinta qoorgooyaha iyo aqoonsiga cudurka noolaha ayaa lagama maarmaan u ah daaweynta habboon.
- Baaritaanka jirka: Dhakhtarkaagu wuxuu tijaabin doonaa qoorta iyo gadaal dambe. Calaamadda Kernig waxaa loo arkaa mid waxtar leh, iyo taageeridda baaritaanka cudurka meningitis-ka, haddii ay ku dhibtooto in jilbaha la jiido oo la geliyo sinta. Calaamadda Brudzinski waxaa loo arkaa mid wanaagsan, iyo taageerida cudurka maskaxda, haddii si tartiib ah ama si firfircoon u dhaqaajisa madaxa hoos u dhaca laabta sababtoo ah xanuunka wuxuuna keenaa miskaha iyo jilbaha dabacsan.
- Imtixaanada Imtixaanka: Imtixaanada Imtixaanka Habka xididada dhexe, sida CTB, MRI ama lafdhabarta MRI waxaa laga yaabaa inay si gaar ah faa'iido ugu yeeshaan qiimeynta meningitis. Tijaabooyinkani waxay xakameyn karaan sababaha kale ee astaamaha neerfayaasha. Waxay badanaa ogaan karaan caabuqyada mininada. Iyo, inta badan waa in maskaxda CT ama maskaxda MRI loo baahan yahay si loo go'aamiyo in ay badbaado tahay in la sameeyo lumbar puncture.
- Dhibaato Lumbar ah: Dhabarka lumbar waa hab lagu mastarayo dheecaanka cerebrospinal si loo falanqeeyo loona dhejiyo microscope oo loo soo diro dhaqan. Dhaqanku waa farsamo kaas oo ah unugyada infekshanka leh ee lagu soo saaro shaybaarka oo la cayimay. Dheecaanka lafdhabarta ee lafdhabarta ayaa la helaa marka cirbadda la geliyo aagga hoose ee dhabarka hoose halkaasoo dheecaanka dhiigga laf-dhabarka si fudud loo heli karo.
Daaweynta
Daaweynta mininjaytisku waxay ku xiran tahay darnaanta iyo sababta cudurka. Daaweyn ayaa loo baahan karaa si loo xakameeyo calaamadaha, hadana inta badan, daawo ayaa sidoo kale looga baahan yahay in lagu daaweeyo infekshinka ama lagu yareeyo bararka.
Daaweynta Xanuunka
Iyadoo aan loo eegin sababaha meningitis-ka, waxaa laga yaabaa inaad u baahato inaad qaadato daawo xanuun, si loo yareeyo madax-xanuun iyo raaxo-darro. Badanaa, daawooyinka dukaanka laga soo iibsado waxay ku habboon yihiin dhimista xanuunka uu keeno qoorgooyaha.
Yaraynta Qandhada
Sababtoo ah qoorgooyaha sida caadiga ah waxay keenaan qandho, daawooyinka hoos u dhiga xummadda ayaa badanaa loo baahan yahay.
Bakteeriya Menanjiito
Bakteeriyada meningitis-ka waxaa lagu daaweyn karaa dhowr nooc oo antibiyootiko ah. Waa muhiim in daaweyntu bilowdo inta u dhexeysa muddada cudurka. Daaweynta bakteeriyadu waxay badanaa ku bilaabataa isku-dar ah antibiyootikada balaadhan ee faleebo, kuwaas oo ah antibiyootiko kuwaas oo ay u badan tahay in ay daweeyaan noocyo kala duwan oo ah bakteeriyo kala duwan. Xulashada antibiyootikada ayaa isbedeli karta marka baaritaanka saxda ah la sameeyo. Xasaasiyadaha, kuwaas oo ah baaritaano lagu ogaanayo antibiyootikada ee bakteeriyada gaar ah ay tahay mid ugu nugul, sidoo kale waxay caawineysaa daaweynta tooska ah.
Antibiyootikada loo doortay daaweynta carruurta yaryar ee qaba meningitis waxaa laga yaabaa inay ka duwantahay antibiyootiko loo isticmaalo dadka waaweyn, sababtoo ah mininjaytisku waxaa keena bakteeriyo kala duwan oo ka mid ah kooxaha da 'kala duwan. 90ka cisho ee ugu horreeya noloshooda, jiilka 3aad ee cephalosporin, oo la socda ampicillin bishii koowaad, ayaa inta badan la doortaa. Caruurta waaweyn iyo caruurta waxaa badanaa lagu daaweeyaa isku-dar ah cefotaxime ama ceftriazone oo lagu daray viksomycin ilaa iyo inta la ogaanayo noolaha infekshanka.
Viral Meningitis
Iyada oo uu ku dhaco meningitis viral, ujeeddada daaweyntu waa daryeelka ugu muhiimsan. Caabuqyada fayrasku kama jawaabaan daaweynta antibiyootigga, badankoodana fayrasyada fayrasku kama jawaabaan antivirals gaar ah. Hase yeeshee, waxaa jira infekshan fayras oo ka jawaab celiya daaweynta fayraska.
Steroids
Marka mininjaytisu ay keento jirro mareenka ah, sida sarkhoidosis ama fal-celin daroogada, steroids ayaa loo isticmaali karaa si loo yareeyo bararka.
Ka hortagga
Waxaa jira dhowr xeeladood oo ka caawin kara ka hortagga meningitis . Inkastoo istaraatiijiyadani aysan si buuxda uga takhalusi karin isbeddellada ah inaad infekshanku ku jirto cudurka meningitis-ka, waxay si weyn u yareyn kartaa halista.
Nadaafadda
Iska ilaalinta caabuqyada caamka ah waxay yareeyn karaan fursadahaaga inaad qaaddo meningitis. Noocyada faafa ee keena qoorgooyaha ayaa ku faafa qof ilaa qof iyada oo loo marayo dhibco neefsasho. Ka fogaanshaha infakshanka waa habka ugu waxtarka leh ee looga hortago meningitis dadka da 'kasta leh. Tallaabooyinka taxadarka ah waxay si gaar ah muhiim ugu yihiin dhallaanka yaryar, kuwaas oo aan laga yaabo inay muujiyaan calaamadaha meningitis goor hore, iyo cidda ay ku dhibtoonaan karto.
- Marrar badan gacmahaaga, gaar ahaan marka jeermiska la soo saaro
- Ha la wadaagin waxyaabaha nadaafadda shakhsiyeed sida buraashka cadayga
- Nadiifi meelaha dusha sare iyo miiska daboolka si joogto ah
- Iska ilaali xidhiidh dhaw ama dheer oo lala yeesho dadka kale ee laga yaabo inay qabaan caabuq
Tallaalka
Waxaa jira tallaal oo yareyn kara halista aad u leedahay qoorgooyaha. Tallaaladani si gaar ah uguma difaaci karaan qoorgooyaha, hase yeeshee waxay ka ilaaliyaan caabuqyada sababtoo ah noolaha oo keeni kara qoorgooyaha.
Tallaalka waxaa lagu talin karaa inta lagu jiro carruurnimada. Qalabka Kulliyadaha, gaar ahaan kuwa ku nool meelo qoyan waxay halis weyn ugu jiraan cudurka meningococcal, waana in la baro helitaanka tallaal badbaado leh oo waxtar leh ee ka hortagga meningococcal kaas oo yarayn kara khatarta.
- Hib
- N. meningitidis
- Streptococcus pneumoniae
- Mumps
- Herpes Zoster
- Talaalka meningococcal conjugate
Ereyga
Qoor-gooyuhu waa infekshan welwel ah maxaa yeelay wuxuu keeni karaa dhibaatooyin daran. Calaamaduhu waxay noqon karaan kuwo isdaba-joog ah waxaana laga yaabaa inay si dhaqso ah u socdaan, laakiin mararka qaarkood, calaamaduhu waxay noqon karaan mid khafiif ah ama aan caddayn, taas oo keeni karta in dib loo dhigo ogaanshaha. Si dhakhso ah ayaad u heleysaa daryeel caafimaad, fursadahaaga helitaanka daaweyn wax ku ool ah. Daaweynta caafimaadka ee mininjaytisku waa habka ugu wanaagsan ee lagu yareyn karo dhibaatooyinka iyo natiijooyinka ka yimaada infekshanka.
Haddii adiga ama ilmahaagu qabo qoorgooyaha, waxaa laga yaabaa inaad dareento murugo iyo madax xanuun muddo dhowr toddobaad ah ka dib soo kabashada. Waqtiga intiisa badan, mininjaytitku waxay hagaajineysaa waxyeellooyin aan waqti dheer lahayn.
> Ilo:
> Taj A, Jamil N. Cerebrospinal Fluid Dheecaannada Amineeriyada Biogenic: Biyomarkersaal suurtagal ah oo loogu talagalay baaritaanka bakteeriyada iyo fayraska Meninjirowga. Pathogens. 2018 Apr 13; 7 (2). pii: E39. doi: 10.3390 / pathogens7020039.
> Villena R, Safadi MAP, Valenzuela MT, Torres JP, Finn A, O'Ryan M. Global epidemiology ee serogroup B-meningococcal iyo fursado loogu talagalay ka hortagga tallaalka borotiinka cusub. Hum Vaccin Immunother. 2018 Apr 18: 1-50. doi: 10.1080 / 21645515.2018.1458175. [Epub ka hor daabac]