Qoor-gooyuhu wuxuu keenaa astaamo badanaa la mid ah kuwa hargabka. Calaamadaha muujinaya cudurka meningitis-ka waxaa ka mid ah qandho, oo ay weheliyaan qoorto adag iyo madax xanuun leh xasaasiyad leh dhawaaq iyo iftiin. Marka cudurka menanjiito uu daran yahay, ama haddii uu noqdo mid sareeya, waxay u badan tahay inuu keeno calaamado u dhigma bararka ku wareegsan maskaxda, sida wareerka ama suuxdinta.
Astaamaha Caadiga ah
Qoorgooyaha 'meningitis' waxay la xiriiraan sadexda nooc ee calaamadaha oo ka kooban qandho, madax xanuun, iyo qoorta adag. Astaamaha kale waxay caadi ahaan ku dhacaan qoorgooyaha sidoo kale. Laakiin, calaamadaha ugu caansan ee meningitis-ka guud ahaan waa xitaa aan caddayn, maadaama ay sidoo kale ku dhacaan infekshannada kale ee bakteeriyada ama fayraska, xitaa kuwa aan ku lug lahayn maskaxda.
Calaamadaha soo socda waxay ku badan yihiin qoorgooyaha, waxayna u muuqdaan inay yihiin calaamadaha ugu horreeya ee cudurka. Waxaad la kulmi kartaa isku-dhafan calaamadahaan haddii aad qabtid meninjaaytis.
- Qandhada hoose: Haddii adiga ama ilmahaagu qabo qoorgooyaha, qandhadu waxay ka hooseysaa 100 darajo fahrenheit. Xummad darajo darajo hoose ah ayaa laga yaabaa inay kuu yareeyso inaadan aragto cudurka.
- Madax xanuun: Madax xanuunku waxay noqon karaan kuwo daran, laakiin waxay keeni karaan xanuun yar oo dhexdhexaad ah madaxa oo dhan, waxaana laga yaabaa inay xiriir la leeyihiin dareenka dhawaaqa iyo iftiinka.
- Qoorta oo qoorta ah: Qoorta lafdhabarka ah iyo qulqulka marka aad qoorta u dhaqaajiso waxaa badanaa la socdaa qoorgooyaha, caadi ahaanna ma fiicna markaad bedesho booska qoortaada.
- Muruq xanuun: Waxaa laga yaabaa inaad la kulanto jirro iyo jilicsanaan jirka oo dhan oo dhan haddii aad qabtid meninjaaytis, tani waxay la mid tahay murqaha iyo xanuunka infekshannada kale.
- Daalka: Dareenka dareenka ah ee daalan iyo daal, xitaa dadaal yar, waa nooc qoorgooye ah.
- Hurdo-xumo: Haddii aad qabtid meninjaaytis, waxaad u maleyneysaa inaad hurdo hurdo kugu tahay oo aad seexan karto saacado ka badan inta badan sida caadiga ah haddii aanad xanuunsaneyn.
- Cunto la'aan: badanaa, qoorgooyaha ayaa lala xiriiriyaa cunto yaryar.
- Lalabbo iyo matagid: Waxaa laga yaabaa inaad la kulanto lallabo ama matagid, xitaa haddii aad qabtid kiis khafiif ah oo ku dhaca meningitis.
- Xanuun la'aan: Adigoo madax xanuun qaba, iftiin iyo iftiinka codka, qoorta oo adkaato iyo daal, adiga ama ilmahaagu waxay noqon karaan kuwo xanaaq badan marka uu jiran yahay meningitis.
Calaamadaha Aan Caadi ahayn
Waxaa jira calaamado kale oo badan oo ah qoorgooyaha oo aan ka badneyn calaamadaha caadiga ah ee ifilada ee horay u dhaca xilliga jirrada. Astaamahaan gaarka ah ee dheeraad ah ee qoorgooyaha ayaa sidoo kale la ogaan karaa.
- Qandho badan: Mininjaytisku waxay sababi kartaa qandho sare oo ka sarraysa 100 darajo fahrenheit, ama xitaa in ka badan 103 darajo.
- Xanuunka dhabarka ah: Xanuunka dhabta ah ee uu keeno meningitis-ka ayaa sida caadiga ah ka sii daraya markaad lugtaada lugta ku dhejisid feedhahaaga meel uurjiif ah. Laakiin dhabarka xannuunka dhabarka ah ee aad la kulmi karto haddii aad qabtid cudurka menanjiito waxaa sii xumeyn kara isbeddel kasta oo boos ah, waxaana laga yaabaa inay joogaan mar walba.
- Finan yaryar: Caabuqyada bakteeriyada ee keena qoorgooyaha ayaa sababi kara finan. Tani waxay si gaar ah ugu badan tahay meningococcal meningitis-ka, taas oo la xiriirta finan yaryar taas oo lagu garto dhibco yaryar oo hoose oo maqaarka ah. Dhibaatooyinka cas ee asaasiga ahi waxay keeneen dhiig bax yar oo xididada dhiiga (kilyaha) oo ka yimaada faafidda cudurka ka baxsan nidaamka dareenka.
- Jahwareer: Sababtoo ah mininjaytisku waa caabuq u dhow maskaxda, waxay sababi kartaa astaamaha neerfaha sida jahawareer isku-dhafan iyo dhibka xoogga saaraya iyo fiirinta dareenka.
- Delirium: Marka uu cudurka mininjaytuhu uu daran yahay, ama marka infekshanku ka faafo meeraha maskaxda, qofku wuxuu noqon karaa mid lama filaan ah oo si cad u jahwareersan, oo leh isbeddel dabci. Tani waxay sii wadi kartaa in ay noqoto mid aan awood u lahayn fahamka waxa socda.
- Coma: Marar dhif ah, qof qaba mininjaytis ayaa laga yaabaa inuu lumiyo miyir la'aan wuxuuna ku sii jiri karaa xaalad miyir la'aan ah illaa iyo inta daaweyn caafimaad oo heer sare ah uu bilaabmayo inuu xalliyo jeermiska.
Dhibaatooyinka
Waxaa jira tiro ka mid ah dhibaatooyin aad u daran ee qoorgooyaha. Kuwani waxay dhici karaan marka infekshanku gaadho dareenka, ku faafo maskaxda, ama ku lug leh meelaha kale ee jirka. Dhibaatooyinka mininjaytisku waxay ku badan yihiin carruurta yaryar ama dadka aan haysan nidaam difaaca oo caafimaad qaba, laakiin waxay ku dhici karaan dadka si buuxda u caafimaad qaba.
Qayb wayn oo ka mid ah maareynta caafimaadka ee meningitis ayaa diiradda saaraya sidii looga hortagi lahaa dhibaatooyinkan, iyo in la ogaado sida ugu dhaqsaha badan. Haddii aad la kulantid mid ka mid ah dhibaatooyinkaas, waa inaad isla markiiba raadsataa caawimaad caafimaad.
- Maqnaanshaha Maqalka: Ku lug lahaanshaha dareemayaasha xukuma dhageysiga ayaa ka iman kara mininjaytiyada, taasoo keenaysa maqal la'aan joogto ah. Waa wax aan caadi ahayn in la dhageysto maqalka ay tahay in la yareeyo astaamihii hore ee qoorgooyaha, laakiin waxay dhici kartaa. Si kastaba ha noqotee, waa cudur la yaqaan ee infekshanka.
- Ensephalitis: Infekshanka iyo bararka meningitis ayaa ku fidi kara maskaxda, taasoo keentay xaalad loo yaqaan 'encephalitis'. Encephalitis waa infakshanka maskaxda laf ahaantiisa, wuxuuna keenaa calaamado badan iyo saameyn, taasoo laga yaabo inay sii dheeraato. Tusaalooyinka isbeddelada mudada dheer ee keena encephalitis waxaa ka mid ah daal, dhibaatada hurdada, hoos u dhac ku yimaadda ficilka garashada iyo isbedelka aragga.
- Suuxdinta: Infekshanka iyo bararka meningitis ayaa gaari kara maskaxda. Tani waxay badanaa dhacdaa marka cudurka meningitis-ku uu ku dhaco cudurka encephalitis, laakiin mararka qaarkood waxay ku dhici kartaa qoorgooyaha oo aan ku adkaado encephalitis. Cuncunidda nudaha maskaxda ee meelaha qaarkood ee maskaxda waxay keeni karaan dhaqdhaqaaqa korantada ee maskaxda si ay u noqdaan kuwo aan shaqaynayn, oo keena qalal.
- Septicaemia: Septicaemia waa faafinta infekshanka dhiigga. Waa xaalad halis ah oo la socota burbur deg-deg ah, taasoo macnaheedu yahay in jidhku aanu helin dhiig iyo oksijiin ku filan. Tani waxaa badanaa la socota xubin la'aan. Gaar ahaan meningococcal meningitis-ka, waxay la xiriirtaa septicaemia, taas oo noqon karta dhimasho.
- Stroke: Inkastoo aysan ahayn mid caadi ah, fal-celinta barar-mareenka ee meningitis-ka ayaa saameeyn ku yeelan kara xinjiro dhiig, oo keena istaroog.
Goorta aad u tageyso Dhakhtar
Haddii aad qabtid qoorgooyaha, waxaad u baahan tahay in lagugu daweeyo, dhakhtarkuna waa inuu ka warqabaa jirrooyinkaaga si uu uga hortago dhibaatooyinka haddii ay macquul tahay.
Haddii aad leedahay mid ka mid ah calaamadaha ama astaamaha soo socda, waa inaad raadsataa daaweyn:
- Madax xanuun: Haddii aad dareento madax xanuun ama nooc kale oo madax-xanuun ah marka loo eego madax-xanuunka aad hore u soo martay, waa inaad si dhakhso ah u raadsataa daaweyn.
- Qandho: Qandho sare oo ka sarreysa 100 darajo fahrenheit, ama qallafsan oo ay weheliyaan astaamaha kale ee meningitis-ka waxaa loola jeedaa inaad qabtid meninjaaytis, encephalitis, ama cudur kale oo culus.
- Qoorta oo qoorta ah: qoortu adagtahay ama qoortu xanuun ma aha mid caadi ah carruurta caafimaad qabta, ama dadka qaangaarka ah ee aan caadi ahaan dareemin xanuunka muruqyada qoorta. Haddii adiga ama ilmahaagu aad dareento calaamado cusub oo qallafsan ama qoortaada ku jira, waa inaad raadsataa daryeel caafimaad oo degdeg ah.
- Suuxdin: Haddii aad dareentid dhaqdhaqaaq aan loo baahneyn oo ah jirkaaga, qalalaaso, kala-goyn, ama xummado inta aadan ka warqabin hareerahaaga, tani waxay noqon kartaa qalal. Qalab kasta oo cusub ayaa u baahan daryeel caafimaad oo degdeg ah, xitaa haddii aad dareento fiicnaan ka dib.
- Dareemka qandhada: Finan leh xummad, madax-xanuun iyo qoortu adagtahay waa calaamadaha meningococcal meningitis-ka, infakshanka bakteeriyada oo si dhaqso ah u socda.
- Jahwareer: Haddii aad noqoto mid jahawareer leh, ay dhibaato kaa haysato xoogsaarida ama aadan bixin karin, waa inaad si dhakhso ah u heshaa gargaar caafimaad.
- Xanuunka dhabarka ah: Xanuunka dhabarka, gaar ahaan lugahaaga lugta, waa mid ka mid ah calaamadaha cudurka qoorgooyaha, wuxuuna sidoo kale muujin karaa dhibaato kale oo halis ah, markaa waa inaad heshaa daaweyn anaga oo aan daahin.
- Bixinta: Haddii adiga ama ilmahaagu lumiyo miyir qabka, tani waxay noqon kartaa qoorgooye ama jirro kale oo u baahan daryeel caafimaad oo degdeg ah
> Ilo:
> Dougherty MJ, Smith AT. Mininjaytis faafa oo kudhaawac ah oo keena lumis maqal oo labada dhinac ah. Am J Emerg Med. 2018 Apr 5: pii: S0735-6757 (18) 30284-5. doi: 10.1016 / j.ajem.2018.04.009. [Epub ka hor daabac]
> Lee JJ, Lien CY, Chien CC, iyo al. Cagaarshowga bakteeriyada meningitis ee dadka waaweyn. J Clin Neurosci. 2018 Apr; 50: 45-50. doi: 10.1016 / j.jocn.2018.01.014. Epub 2018 Febraayo 1.
> Misra UK, Kalita J, Kumar M, Neyaz Z. Hypovolemia sababtoo ah lumar maskaxeed ayaa laga yaabaa in ay gacan ka gaysato istaroogga qaaxada qaaxada. QJM. 2018 Apr 9: doi: 10.1093 / qjmed / hcy072. [Epub ka hor daabac]