Kordhinta tirooyinka dadka da 'kasta lehba waxay tallo ka heleen talooyin si ay u helaan firfircoon dhammaan dhammaan howlaha gargaarka caafimaad ee ay bixiyaan. Laakiin dhaawacyada isboortiga waxay noqon karaan qiimaha aad bixiso, gaar ahaan haddii aad dhaafto ama aadan si haboon u tababarin ama diirimeynin.
Nasiib wanaag, dhaawacyada isboortiga badidooda waxaa lagu daaweyn karaa si wax ku ool ah, dadka badankooduna waxay ku soo laaban karaan heerka dhaqdhaqaaqa jirka ka dib dhaawac. Xitaa ka sii fiican, dhaawacyo badan oo isboorti ayaa laga hortagi karaa haddii aad qaadato taxaddir habboon.
Qaar ka mid ah dhaawacyada isboortiga waxay ka yimaadaan shilalka kuwa kale waxay sababaan:
- tababaro xun
- qalab aan habooneyn
- qaboojin la'aanta
- diirimaad la'aan iyo isku dhejinta
Waa maxay Dhaawacyada Isboortiga?
Ereyga ah dhaawaca isboortiga, ee dareenka ugu ballaaran, wuxuu loola jeedaa noocyada dhaawacyada badanaa dhaca inta lagu jiro ciyaaraha ama jimicsiga.
Inkastoo shay kasta oo jidhkaaga ka mid ah lagu dhaawici karo inta lagu jiro isboortiga ama jimicsiga, ereyga waxaa sida caadiga ah loogu talagalay dhaawacyada ku lug leh nidaamka muruqyada , oo ay ku jiraan muruqyada, lafaha, iyo unugyada la xidhiidha sida kilyaha. Maskaxda maskaxda iyo dhaawaca laf-dhabarka ayaa aad u yar inta lagu jiro cayaaraha ama jimicsiga.
Noocyada Caadiga ah ee Dhaawacyada Isboortiga
- murqaha muruqyada iyo muruqyada
- ilmo ka soo baxa xididada isku xira
- jeexjeexyada maskaxda ee taageeraya kala-goysyada oo u oggolow inay guuraan
- kala-goysyada
- lafaha jaban, oo ay ku jiraan vertebrae
Dhaawacyada jilibka ee ciyaaraha iyo jimicsiga
Sababtoo ah qaabdhismeedka adag iyo awoodda miisaanka, jilibka ayaa ah midka ugu badan ee dhaawacmay. Sannad kasta, in ka badan 5.5 milyan oo qof ayaa booqday dhakhaatiirta qaliinka ah ee qalliinka dhibaatooyinka jilibka.
Dhaawacyada jilibka waxay u dhexeeyaan khafiif illaa aad u daran. Qaar ka mid ah kuwa aadka u daran, weli wali xanuuna iyo shaqeyn ahaan xaddidan, dhibaatooyinka jilibka waa:
- jilibka jilibka (xanuun ama jilicsan meel u dhow ama ka hooseysa jilibka jilibka hore ama dhinac jilibka)
- Cudurka cudurrada laysku duro (xanuunka dhinaca dambe ee jilibka)
- tendinitis , oo sidoo kale loo yaqaan 'tendinosis' (oo lagu calaamadeeyey is beddellid ku dhaca maskaxda, badanaaba meesha uu lafaha ku galo)
Dhaawacyada Jilicsan ee Jilicsan
Dhibaatooyinka daran ee daran waxaa ka mid ah lafaha lafaha ama waxyeello gaadhsiisan naqaska ama jooniska. Waxaa jira laba nooc oo jilicsan oo jilibka ah. Mid waa miisaanka, sheyga bare-qaabka ah ee ka soo baxa muruqa (femur) iyo lugaha hoose ee lafaha (tibia iyo fibula). Qeybta kale waa kareem-dusha sare (ama xajmiga). Waxay ku daboolaysaa dariiqyada lafaha ay ku kulmaan, iyaga oo u oggolaanaya in ay midba midka kale ka riixaan. Afarta jir ee waaweyn ee taageeraya jilibka waa:
- Isboortiga dib udhiska ah (ACL)
- Jirrada jilicsan (PCL)
- lafdhabarta xirmidda lafdhabarta (MCL)
- LCL)
Sababta Dhaawaca Jeer
Dhaawacyada jilibka waxay keeni karaan dharbaaxo ama dhejinta jilibka; laga bilaabo khaliij aan habboonayn ka dib boodh; ama laga bilaabo aad u adag, aad u badan, ama aan lahayn diirimaad sax ah.
Caleenta, Murqaha iyo Cudurka
Nabaro, ama muruqa muruqyada, waxay ka dhalan kartaa dayrta ama taabashada dusha adag, qalabka wax lagu cuno, ama ciyaaryahan kale inta uu ka qeybgalayo ciyaaraha. Natiijooyin baaritaan ah marka maskaxda foosha iyo unugyada isku xiran la jajabiyo; xididdada dhiigga ee dillaacay waxay keeni kartaa muuqaal nacas ah. Nabaradu badankoodu waa yar yihiin, laakiin qaarkood waxay keeni karaan waxyeello ballaaran iyo dhibaatooyin.
Murqaha
Murgacasho waa faafid ama jeexjeexin lakab, xirmo ah unugyo isku xiran oo isku dhejinaya lafta lafta mid kale. Murqaha waxaa sababa jahawareer sida dhicid ama dharbaaxo jirka oo garaaca wadajir ah, iyo, kiiskii ugu xumaa, wuxuu jebiyaa midabka taageerada. Murgacashadu waxay u dhexeysaa heerka koowaad (dhererka yar ee jimicsiga) ilaa heerka saddexaad (jeexan dhamaystiran). Meelaha jidhka ee ugu nugul dhoobada waa:
- anqawyada
- jilbaha
- jeexis
Calaamadaha murgacasho waxaa ka mid ah heerar kala duwan oo jilicsan ama xanuun; nabar; bararka; barar; karti la'aanta in la dhaqaajiyo xubinta ama wadajirka; ama dareenka wadajir ah, laxity, ama xasillooni darro.
Cudurrada
Cadaadisku waa murugo, jeexjeex, ama jeexan murqaha ama lugta, xuddunta unugyada isku xira muruqyada lafaha. Waa dhaawac aad u daran oo aan la taaban karin taasoo ka dhalata korantada ama ka-gudubka. Calaamadaha cadaadiska waxaa ka mid ah:
- xanuun
- murqaha muruqyada
- luminta awoodda
Inkastoo ay adagtahay in la sheego farqiga u dhexeeya noocyada fudud iyo mid dhexdhexaad ah, noocyada daran ee aan la daaweynin xirfad ahaan waxay sababi karaan waxyeelo iyo shaqo la'aan.
Isku-Duwaha Qaybaha: Caadi-dheer iyo Cilmi-dabadheeraad joogto ah
Qaybo badan oo jidhka ah, muruqyada (oo ay weheliyaan xididada iyo xididdada dhiigga ee ka soo ordaya iyo iyaga oo iyaga dhex maraya) ayaa ku dhegsan "qaybta" oo laga sameeyay xuub adag oo la yidhaahdo fascia. Marka muruqu noqdaan barar, waxay buuxin karaan xakamaynta awoodda, taas oo keenta faragelinta dareemayaasha iyo xididdada dhiigga iyo sidoo kale dhaawaca musqulaha naftooda. Xaaladda xanuunka leh ee soo hoyda waxaa loo yaqaan 'syndrome'.
Qaybta Cadaadiska Cadaadiska
Cudurka qaybta waxaa laga yaabaa in uu sababo dhaawac halis ah oo soo gaara maskaxda (sida xaalad degdeg ah), sida:
- laga bilaabo lafta jabtay
- laga bilaabo dharbaaxo adag ilaa bowdada
- oo ay ku dhufteen dharbaaxo adag (iyadoo ku xiran isboortiga)
Xaalad Ba'an oo Jirro ah
Cudurka qaybta ayaa sidoo kale laga yaabaa inay sababto dulqaadka joogtada ah ee joogtada ah ( jimicsiyada xannuun-dhimman ee joogtada ah ), oo laga yaabo inuu dhaco, tusaale ahaan, masaafada dheer.
Shin Splints
Inkastoo ereyga "shinniishadu" ay si weyn u isticmaaleen si ay u sharxaan nooc kasta oo lugta xanuunka la xidhiidha jimicsiga, ereyga dhab ahaantii waxa loola jeedaa xanuunka laftiisa ama lafta lafaha, lafta weyn ee hore ee lugta hoose. Xanuunkan wuxuu ku dhici karaa qaybta hore ee dibedda lugta hoose, oo ay ku jiraan:
- cagta iyo anqawga
- qarkiisa hoose ee lafta halkaas oo ay la kulmaan muruqyada kubka (isbaarada maqaarka)
Waxyaabaha Halista ah ee Shin Kabaha
Kabaha shinaalka ah waxaa inta badan lagu arkaa dabbaalayaasha, gaar ahaan kuwa hadda bilaabaya barnaamijka socda. Waxyaabaha khatarta ah ee ku-soo-boodka ah waxaa ka mid ah:
- si xun u isticmaalka ama aan sax ahayn isticmaalka lugta hoose
- jimicsi aan habbooneyn, diirimaad, ama farsamo jimicsi
- xad-dhaafka; ordaya ama boodaya meel adag
- ku shaqeeya kabo aan haysan taageero ku filan
Dhibaatooyinkaan waxaa badanaa la xiriira cagaha (dheeriga ah) ee cagaha.
Dhaawacyada Achilles Tendon
Dareemaha, jeexan, ama niyadjabis ufudud ah ee lugta ku xiraya muruqa kubada cagta ee gadaasha ciribta, Dhaawacyada Achilles tendon waxay noqon kartaa mid si lama filaan ah loola tacaali karo taas oo la ogyahay in la yiraahdo inay hoos u dhigaan ciyaartoyda kubada cagta ee xirfadda leh.
Tendinitis
Sababta ugu badan ee loo yaqaan 'Achilles tendons' waa dhibaato la yiraahdo 'tendinitis', xaalad xumo ay sababto da 'ama gabagabeyn. Marka jeermiska uu daciif yahay, trauma wuxuu sababi karaa dillaac.
Ka hortagga Dhaawaca Achilles Tendon
Dhaawacyada lugta ku dhaca waxay ku badan yihiin kuwa dhexdhexaadka ah ee "sabatijiyeyaasha fasaxa usbuuca" kuwaas oo aan si joogto ah u jimicsanayn ama waqti u qaadan inay si toos ah hawshooda u sii fidiyaan. Cayaartoyda xirfadlayaasha ah, badankooda Achilles ayaa u muuqda inay ku dhacaan xawaare degdeg ah, isboortiga boodhka sida kubadda cagta iyo kubbadda koleyga, oo marwalba ku dhamaan doona tartanka ciyaaraha fudud ee cayaaraha.
Jabka jabka lafdhabarta: Jabraha Dheeriga ah iyo Jajabka Cadaadiska
Jabtu waa jebis lafaha oo ka iman kara mid degdeg ah, hal mar oo dhaawac ah lafta (jeexjeex dillaac) ama murugo soo noqnoqda oo laf-dhabarka ku dhaca (laf-dhabarka).
Jabka Dheeriga ah
Jabka kaadida ah wuxuu noqon karaa mid fudud (nadiif nadiif ah oo leh waxyeelo yar oo ku yimaada unugyada ku hareereysan) ama maaddo (nasasho taasoo lafaha maqaarka maqaarka waxyeello yar u leh unugyada ku xeeran). Badanka jaban ayaa ah xaalado degdeg ah. Mid ka mid ah jebinta maqaarka ayaa si khatar ah u ah sababtoo ah waxaa jira khatar sare oo cudurka ah.
Jabka Joojiya
Jabka ka yimaadaa inta badan wuxuu ku dhacaa cagaha iyo lugaha waxayna ku badan yihiin ciyaaraha isboortiga oo u baahan saameyn ku celis ah, ugu horeyntii socodka / boodada ciyaaraha sida gymnastics ama track iyo field. Kalluumeysiga wuxuu abuuraa laba illaa saddex jeer miisaanka jidhka ee ku yaal qaybaha hoose. Calaamadaha ugu caansan ee jabka culus ayaa ah xanuun ku dhaca goobta oo ka sii daraysa dhaqdhaqaaqa culeyska. Xanuun iyo barar inta badan waxay la socdaan xanuunka.
Dibad-baxyada: Isku-dhafka Joogtada ah
Marka labada lafo ee isu yimaadaan si ay u noqdaan kuwo isku dhafan, ayaa wadajirka loo sharraxay sida la iskaga tago. La xiriir isboorti sida kubadda cagta iyo kubbada koleyga, iyo sidoo kale isbitaallada iyo isboortiga oo saameyn ku yeelan kara fidinta ama hoos u dhicida, sababtoo ah badi degaannada.
Kala-baxyada Waxay u Baahan Daaweyn Caafimaad
Wadajirka laysku daro waa xaalad degdeg ah oo u baahan daaweyn caafimaad. Xaglaha ay u badan tahay in la tuuro waa qaar ka mid ah qaybaha gacanta. Marka laga reebo kala-goysyada, wadajirta ugu badan ee la isugeeyey waa garabka. Jilicsanaanta jilbaha, miskaha, iyo xusullada waa kuwo aan caadi ahayn.
Dhaawaca Maskaxda ee Maskaxda ah iyo Dhaawacyada Spinal Cord
Dhibaatada maskaxda ee maskaxda (TBI) waxay dhacdaa marka weerar degdeg ah oo madaxa ah uu madaxa ku yimaado waxyeelo maskaxda ah. Dhaawac soo gaadhay ayaa dhacaya marka madaxa si lama filaan ah oo rabshad leh ku dhufto shay, laakiin shaygu ma jebin karo qafiska. Dhaawac soo gaara ayaa dhacaya marka shay uu dhejiyo dhakada oo wuxuu galaa unugyada maskaxda. Dhowr nooc oo dhaawacyo ah ayaa ku imaan kara madaxa iyo maskaxda.
- Jabka jeexan wuxuu dhacaa marka lafaha miskaha uu jabo ama jabo.
- Nabar jeexan oo niyadjabsan ayaa dhacaya marka qaybo ka mid ah caarada jaban ay ku riixdo unugyada maskaxda. Tani waxay sababi kartaa nudaha unugyada maskaxda, oo lagu magacaabo maaddo.
- Miyir-qabadku sidoo kale wuxuu ku dhici karaa jawaab-celinta maskaxda ee maskaxda gudaheeda xaddiga dhakada.
Burbur ku yimaada weel dhiig oo weyn ee madaxa ku jira wuxuu keeni karaa hematom ama dhiigbax culus oo ku yimaada gudaha ama agagaarka maskaxda. Darnaanta TBI waxay u dhexeysaa khafiif khafiif ah illaa xagasha miyir-beelka ama xitaa dhimasho.
Dhaawacyada Spinal Cord
Dhaawaca lafdhabarta (SCI) wuxuu dhacaa marka dhacdo naxdin leh ay keento dhaawac xagga unugyada laf-dhabarka ama jilciya waddooyinka dareemayaasha ee riixaya calaamadaha kor iyo hoosta laf-dhabarka. Noocyada ugu badan ee dhaawaca laf-dhabarka waxaa ka mid ah:
- foosha (lafdhabarka xadhigga laf-dhabarka)
- cadaadis (oo keena cadaadiska xadhigga laf-dhabarka)
Noocyada kale ee dhaawaca laf-dhabarka waxaa ka mid ah lacagaha (jebinta ama jeexjeexa cudurrada dareenka) iyo cilladda xarigga dhexe (dhaawaca gaarka ah ee qaybta ilmo-galeenka ee xudunta laf-dhabarka).
Maxay tahay Farqiga u dhexeeya Dhaawacyada Xanuunada iyo Xanuunka Ba'an?
Dhaawacyada culus, sida anqawga cirridka ah , gadaal u laaban, ama gacanta jabtay , waxay si kedis ah u dhacdaa inta lagu jiro waxqabadka. Calaamadaha dhaawacyada ba'an waxaa ka mid ah:
- degdeg ah, xanuun daran
- barar
- karti la'aanta miisaanka hoose ee xubinta hoose
- Dareemida aadka u daran ee ku jirta qaybta sare
- awood la'aanta in ay u gudubto wadajir ah iyada oo loo marayo dhaqdhaqaaq buuxa
- daciifnimo aad u daran
- isdhaafka muuqda / jebinta lafaha
Dhaawac Xumaad ah
Dhaawacyada dabadheeraadku waxay badanaaba ka yimaadaa meel sare oo ka mid ah jirka marka la ciyaaro isboorti ama jimicsi muddo dheer. Calaamadaha dhaawac joogta ah waxaa ka mid ah:
- xannuun markaad waxqabaneyso
- Xanuun daran markaad nasato
- barar
Maxaan Sameeyaa Haddii Aan Dhaawac Ku Dhaawiyo?
Haddii dhaawac uu yahay mid ba'an ama dabadheer, ma jirto sabab wanaagsan oo lagu tijaabiyo "shaqeynaya" xanuunka dhaawaca. Markaad xanuusato dhaqdhaqaaq gaar ah ama waxqabad, JOOJI! Ku sii wadida hawlaha kaliya waxay sababtaa waxyeelo dheeraad ah.
Dhaawacyada qaarkood waxay u baahan yihiin daaweyn dhakhso ah, halka kuwo kale ay iskood u daaweyn karaan.
Goorma Raadinta Daaweynta Caafimaadka
Waa inaad wacdaa xirfadle caafimaad haddii:
- Dhaawaca wuxuu keenaa xanuun daran, barar, ama kabuub
- Ma u dulqaadan kartid miisaanka aagga
- xanuunka ama xanuunka dareenka ah ee dhaawaca hore waxaa weheliya barar sii kordhaya ama isku-dhafid la'aan ama xasillooni la'aan
Haddii aadan haysan wax ka mid ah calaamadaha kor ku xusan, waxaa laga yaabaa inay badbaado tahay in lagu daaweeyo dhaawaca guriga, ugu yaraan marka hore. Haddii xanuun ama calaamado kale ay ka sii daraan, waxaa fiican inaad ka hubiso dhakhtarkaaga.
> Isha:
> NIH Daabacaadda Lm. 04-5278