Waxaa jira wadar ahaan 12 xannuun oo isdhaafsan. Neefsashooyinkani waxay ka baxaan saldhigga maskaxda, waxayna ku ordaan qaybo kala duwan wajiga iyo madaxa. Dareemaha carqaladu waxay qabtaan howlaha muhiimka ah ee bixinta dareenka iyo xakamaynta dhaqdhaqaaqa wajiga, si ay u bilaabaan garsoorka difaaca.
Dareemaha carqaladu waa kuwo nugul inta lagu jiro dhaawaca madaxa sababta oo ah qaar badan oo ka mid ah waxay dusha sare u hayaan maskaxda waxayna ku ilaaliyaan muruqyada iyo unugyada wajiga.
Dhaawacyada, jarista iyo burburinta waxay ku fidin karaan, dillaaci karaan ama la gooyi karaa dareemaha 'cranial'. Maqaarka lafdhabar u ah iyo lafaha lafaha ayaa sidoo kale dhaawici kara neerfayaasha. Saamaynta dhaawaca neefsashada waxay noqon kartaa mid ku meelgaar ah ama joogto ah, iyadoo ku xiran nooca dhaawaca.
Hawlaha Naasaha ee Cranial
Maaddaama ay ka yimaadaan neerfaha wareegga ah dhaqdhaqaaqa la arko sida dhaqdhaqaaqa indhaha, cunista iyo dhoolashada, waxyeellada ayaa la arki karaa oo dareemaa marka hawlaha la xidhiidha dareenka la bedelo. Waa kuwan 12 neef-qabatin oo sameeya, iyo waxa laga yaabo in lumi karo haddii uu dareemuhu dhaawacmo:
I Olfactory: waxay bixisaa dareenka urta
II Fiktooriya: waxay la xiriirtaa macluumaadka muuqaalka indhaha ilaa maskaxda
Oulomotor III: wuxuu xakameeyaa dhaqdhaqaaqyo badan oo indhaha iyo indhaha; sidoo kale waxay xakameysaa cabbirka ardayda oo ka jawaabaya iftiinka.
IV Trochlear: waxay xakameysaa dhaqdhaqaaqa indhaha oo hoosta iyo gudaha ka soo baxa sanka
V Trigeminal: wuxuu la xiriiraa dareenka taabashada wajiga; waxay kaloo xakameysaa muruqyada murqaha
VI Cabducens: wuxuu xakameynayaa dhaqdhaqaaqa toosan ee indhaha
VII wajiga: waxay u dhaqaaqeysaa muruqyada abuura weedhaha wajiga; waxay bixisaa dareenka dhadhanka ee laba-meelood laba meelood oo afka ah.
VIII Auditor-Vestibular: waxay bixisaa dareenka maqalka, waxayna sidoo kale la xiriirtaa macluumaadka ku saabsan booska jirka ee booska maskaxda.
IX Glossopharyngeal: waxay xakameysaa muruqyada xameetida, qanjidhada salivary, waxayna bixiyaan macluumaadka dhadhanka saddexda dambe ee carrabka; dareemada isbeddelka cadaadiska dhiigga waxayna la xiriiraan maskaxda si ay uga jawaabaan.
X Vagus: wuxuu xakameeyaa wadnaha, sambabada iyo xubnaha caloosha
XImida Lafdhabarta XI: waxay maamushaa muruqyada iyo dhuunta qoorta.
XII Hypoglossal: wuxuu u guuraa carrabka wuxuuna awood u siinayaa hadalka
Way cadahay in neerfayaashu ay xakameynayaan shaqooyinka muhiimka ah ee madaxa, wejiga, iyo qoorta. Inkastoo mararka qaarkood waxyeelladu ay tahay mid la dareemo isla markiiba, waxay qaadan kartaa saacado illaa maalmaha naafonimada si ay u muujiso. Tusaale ahaan, haddii uu jiro xinjir dhiig oo sii kordhaaya dareeraha 'cranial cerebral' iyo dareemaha ayaa bilaabmaya inuu dhinto, tani waxay qaadan kartaa wakhti si ay u muujiso.
Maxay Burburka u egtahay?
Mid ka mid ah neerfayaasha caadiga ah ee waxyeellada ka soo gaadhay inta lagu gudajiro dhaawaca madaxa waa Cranial Nerve I, dareemaha olfactory. Dhaawac ku yimaad dareemahan ma saameynayo dareenka urta laakiin sidoo kale awooda dhadhanka cuntada tan iyo urta waa qayb muhiim ah ee dhadhanka.
Haddii neerfaha maqaarku uu waxyeelo, dareemaha 'VII', hal dhinac oo wejiga ma awoodi doono inuu sameeyo tibaaxo, dhadhanka ayaa laga beddeli karaa. Waxyeello udhaca dareewalku waa mid murugo leh sababtoo ah waxay caqabad ku tahay mid ka mid ah nooca ugu badan ee aan ku tiirsannno qaababka fekerka, iyo sidoo kale saameyn ku yeesho muuqaalkiisa.
Dareemaha indhaha , curyaamiinta II, ayaa waxyeello u geysan kara jeexjeexa cawdu. Haddii la jeexay, waxay u horseedaa indho la'aan indho-la'aan ah oo isha ku haysa.
Kuwani waa dhowr tusaale. Darees kasta wuxuu muujiyaa calaamadaha gaarka ah kadib dhaawac.
Daaweynta
Haddii uu dareemaha daboolka gebi ahaanba la gooyo laba, laguma hagaajin karo. Si kastaba ha noqotee, haddii la jeexjeexo ama la burburiyo, laakiin dareemuhu waa mid cakiran, way soo kabsan kartaa. Tani waxay qaadataa waqti waxayna keeni kartaa calaamado aan fiicneyn oo ay ka mid yihiin xanuujinta iyo xanuunka. Calaamadahaasi waa calaamad muujinaysa in dareemaha bogsashada.
Steroids waxaa loo isticmaali karaa in la yareeyo barar ku dhaca hareeraha dareeraha. Qalitaanka waxaa mararka qaarkood loo baahan yahay haddii ururinta dhiigga, oo lagu magacaabo hematoma, uu isku dhejiyo dareemayaasha oo keenaya curyaanimo ama cillad la'aan.
Dhakhaatiirta 'neurologists' iyo 'neurosurgers' waxay leeyihiin qiimeyn gaar ah iyo waxqabadyo kuwaas oo wax ka qabanaya nooca dhaawaca dareemayaasha waana in lala tashado.
Ilaha:
Bhargava, P., Gupta, B., Grewal, S., Jain, V., Gupta, P., Jhawar, S., & Sobti, H. (2012). Nabaro xanuun badan oo wareersan ka dib dhaawaca madaxa. Warbixin kiis. India Journal of Neurotrauma , 9 (2), 129-132. doi: 10.1016 / j.ijnt.2012.11.003
Cox, C., Boswell, G., McGrath, A., Reynolds, T., & Cole, E. (2004). Dhaawaca dareemayaasha ee Cranial. Kalkaalisada Degdegta ah , 12 (2), 14-21 8p.
Finsterer, J., & Grisold, W. (2015). Cudurada qanjidhada hoose ee hooseeya. Sayniska Farshaxanka ee Hirgelinta Dhulka , 6 (3), 377-391. doi: 10.4103 / 0976-3147.158768