Madax xanuun, Lalabo, iyo Calaamadaha kale ee Buro Maskaxda
Haddii aad qabtid madax xanuun ama noocyo kale oo calaamado ah, waxaad la yaabi kartaa, "Miyuu noqon karaa buro maskax?" Nasiib darro, calaamadaha calaamadaha maskaxda ee caanka ah iyo astaamaha ayaa u muuqda inay yihiin kuwo aan gaar aheyn oo ay la qabsan karaan cuduro kale. Marar badan, astaamaha maaha isla markiiba soo saaraan calaamado casaan ah oo qaylinaya " tumor brain " dhakhtarka. Kansarka maskaxdu waa mid aan caadi ahayn marka loo eego xaaladaha caafimaad ee kale ee keena calaamado isku mid ah, sababtuna ay tahay sababtani, dhakhaatiirtu badanaa ma qiimeynayaan buro maskaxda isla markiiba.
Taa bedelkeeda, waxay inta badan raadsadaan xaalado kale oo aan halis ahayn, booqasho bilawga ah.
Calaamadaha buruqa maskaxdu way kala duwan yihiin mid aad u kala duwan oo ka mid ah qof ilaa tan xigta sababo yar awgood. Calaamadaha waxay kuxirantahay meelaha maskaxda ku yaala unugyada, iyo weliba cabbirka. Xajmiga bukaanka, si kastaba ha ahaatee, qasab maaha in uu saameeyo darnaanta calaamadaha, maadaama xitaa buro yar yar ay sababi karto calaamado daran. Taas bedelkeeda, burooyinka qaar maskaxdu way weynaan karaan kahor inta aysan keenin astaamo. Waxay kuxirantahay qayb ka mid ah qaybta maskaxda.
Aynu eegno sida burooyinka maskaxdu ay sababaan calaamadaha, calaamadaha ugu caansan, iyo calaamadaha, iyo ugu dambeyntii, noocyada calaamadaha aad ka filan karto iyada oo ku saleysan halka uu ku yaalo burooyinka maskaxdaada.
Siddee ujirta burooyinka ee calaamaduhu u dhacaan?
Burooyinka burka waxay keeni karaan astaamo dhowr siyaabood. Waxay sababi karaan calaamadaha gudaha, iyada oo ku xidhan qaybta gaarka ah ee maskaxda ay ku taal, ama waxay sababi karaan astaamo astaamo ah.
Calaamadaha maxaliga ah (calaamadaha gaarka ah) waxay inta badan la xiriiraan qaybta maskaxda ee ku jirta buro. Tusaale ahaan, buro ku taal aagga maskaxda kaas oo hirgeliya aragtida waxa laga yaabaa inuu keeno aragti laba gees ah. Buro ku taal aagga maskaxda ee koontaroolaya dheelitirka waxay sababi kartaa in lagu daro.
Calaamadaha nidaamka (calaamadaha guud) waxay ka dhalan karaan dhibaatooyinka sida cadaadiska kiniiniga kordhay (cadaadis korodhsan maskaxda).
Cadaadiska kore ee cadaadiska waxaa laga yaabaa inuu keeno madax xanuun, daal, iyo / ama suuxdinnimo.
Marka saddexaad, burooyinka maskaxdu waxay sababi karaan dhibaatooyin marka buro ku jirta hal gobol ee maskaxdu ay keento unug si loo cadaadiyo (herniate) meel kale oo maskaxda ah. Tani waxay keeni kartaa in miyir beelto ama isbeddelo ku yimaadda neefsiga iyo garaaca wadnaha.
Maaddaama bukaanka maskaxda ku dhaco gudaha meelaha la xiro ee dhakada, burooyinka kansarka (kansarka maskaxda) iyo burooyinka boogaha badanaaba waxay leeyihiin astaamo isku mid ah.
Calaamadaha Calaamadaha iyo Calaamadaha Buruqa Maskaxda
Calaamadaha maskaxda maskaxda waxay noqon kartaa mid khafiif ah oo macquul ah, ama bedelkeeda, waxay noqon karaan kuwo halis ah oo nafta halis galinaya. Mar labaad, waxaa muhiim ah in la ogaado in badi calaamadahaas, waxaa jira sababo kale oo badan. Weli, xitaa haddii calaamadahaasi aysan ahayn calaamad ceeb u ah buro maskaxda ah waa muhiim inaad la hadasho dhakhtarkaaga. Xanuun iyo raaxo-darro kale waa habka jidhkaaga ee laguugu sheegayo wax khalad ah. Astaamaha iyo calaamadaha guud ee burka maskaxda waxaa ka mid ah:
Madax xanuun
Ilaa iyo badh dadka dadka qaba burooyinka maskaxdu waxay qabaan madax-xanuun, laakiin madax-xanuun badan ayaa u badan inay la xiriiraan xaalad kale oo bini-aadam ah. Madax xanuunka caadi ahaan ma aha calaamadaha ugu horeeya ee burka maskaxda, mana aha caadi ahaan calaamadda kaliya ee khibrad u leh.
Madax xanuunka muruqyada waxaa badanaa la socda hal ama dhowr ka mid ah calaamadaha kale ee lagaga sheekeysto sida lallabbo iyo matagid. Waxay u muuqdaan kuwo caajis ah oo joogto ah, madax xanuun ku dhacaya marar dhif ah. Madax xanuun ayaa sabab u ah buro maskaxda ah badiyaa subaxdii, ama haddii aad ka soo kacday hurdo habeenimo ah. Waxaa laga yaabaa inay ku fiicnaadaan maalinta oo dhan.
Madax xanuunka waxaa badanaa keena cadaadiska kiniinka ka soo baxa halkii uu ka boodi lahaa burka laftiisa. Tan iyo markii la jiifsado daaraha, waxay hoos u dhigtaa socodka dhiigga ee ka yimaada dhakada, inta badan waxay kordhisaa xanuunka. Xanuunku wuxuu sidoo kale ka sii dari karaa dhaqdhaqaaqa jireed, hindhiso, qufac, isdifaac, ama hoos u dhaco inta uu socdo dhaqdhaqaaqa mindhicirka.
Madax xanuunkaan wuxuu noqon karaa hal dhinac ama dhinac kasta oo ka weyn, laakiin ka sii xun mid ka mid ah madaxaaga oo ka badan kan kale. Waxay u muuqdaan inay joogto noqdaan (maalin walba) waxayna ka sii dareen wakhti ka dib.
Haddii aad tahay qof aan madax xanuun dareemeynin, ama haddii aad qabato iyo madax xanuunkaaga isbeddelay astaamihiisa ama aad u sii xumaatay, hubso inaad la hadasho dhakhtarkaaga.
Qalalaasaha
Ilaa saddex daloolow dalool ayaa sheega in qabashada suuxdin ka hor inta aan laga helin buro maskaxda. Soodejintu waxay ka dhalan kartaa cadaadiska maxaliga ah ee maskaxda ama cadaadiska ka yimaada qalafsanaanta taas oo keenta calaamad koronto aan caadi ahayn.
Waxaa jira dhowr nooc oo kala duwan oo suuxin ah oo dhici kara. Tonic-clonic (alaabta waaweyn) qalalaasuhu wuxuu sababi karaa jidhka inuu ruxo dhammaan heerarka kala duwan ee xoojinta. Badanaa waxaa lumaya miyir-beelka iyo sidoo kale luminta kaadiheysta iyo mararka qaarkood kontoroolka saxarada. Qabsashada Myotonic waxay keeni kartaa muruqyo murqaha ah, laakiin aan lahayn miyir beelid.
Suuxdinta dareemayaasha waxay keeni kartaa isbeddel xagga aragga sida muuqaalka nalalka iftiinka, dareenka qibrada urta, ama calaamadaha kale ee dareenka. Suuxdinta qaarkood waxay keeni kartaa in qofku uu fariisto oo meel la seexdo, ma aragto agagaarkiisa. Hase yeeshee suuxdinta kale waxaa laga yaabaa inay keento waayo-aragnimada biyaha. Marka suuxdinta badani ay u dhacaan sababtoo ah buro maskaxeed, waxay badanaa la mid yihiin marka la eego nooca qalalka iyo calaamadaha dhacaya.
In kastoo suuxdintu ay u badan tahay inay sababto xaalad kale, sida suuxdinta ama istaroogga , si dhakhso ah u raadso daaweyn haddii aad aaminsan tahay in aad qabatay suuxdin.
Matagid
Matag, gaar ahaan subaxda iyo iyada oo aan lallabo, waxay noqon kartaa astaamo buro maskaxda ah. Lalabbada, si kastaba ha ahaatee, marmarka qaarkood wuu dhici karaa. Sida madax-xanuun, matagidu waa calaamado aan cadaan ahayn oo sababi kara xaalado badan oo kala duwan. Matagku wuxuu badanaa ku badan yahay subaxda, iyo, marka ay sabab u tahay buro maskaxda ah, waxaa badanaa keena isbedelka isbeddelka (sida sariirta dusheeda).
Isbedelada garashada
Burooyinka burka waxay keeni karaan noocyo kala duwan oo isbeddel garasho ah. Dadku waxay xusuusan karaan dhibaatooyinka:
- Xasuus: Buro maskaxda ah waxay keeni kartaa in maskaxdu ay ka baaraandegto macluumaadka xawaare yar. Qofka ayaa laga yaabaa in uu iloobo hab aan marka ugu horeysa uusan cabsi qabin, laakiin wuxuu soconayaa ka baxsan illaa aan illoobi karno dhammaanteen marar dhif ah.
- Xalinta dhibaatada: Hawlaha u baahan fekerka, sida samaynta xisaabta fudud, jumladaha qorista, sameynta guddiga chess, ama xitaa ka dib marka la soo qaato qashinka waxay noqon kartaa mid caqabad leh.
- Xog-ururin: Qofku wuxuu noqon karaa mid si fudud u mashquuliya oo dhibaato ku haya hawsha. Waxay qaadan kartaa waqti dheer si loo dhammaystiro hawlaha asaasiga ah ee caadiga ah.
- Jahwareerka: Calaamadaha way kala duwan yihiin jahwareer fudud, sida aan fahmin nuxurka wadahadalka, calaamadaha aadka u daran, sida garashada qofka wejiga ah.
- Mashaakilaadaha Muuqaalka: Dhibaatooyinka leh aragti xeeladeysan waxay keeni kartaa in qofku u muuqdo is-xoqdo, isagoo ku dhexjira miiska iyo sida. Darawal hore oo wanaagsan ayaa laga yaabaa inuu yeesho shil baabuur sababtoo ah isbeddelka qoto-dheeraanta.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in dhammaan calaamadahaani ay ku dhici karaan "caadi ahaan" daal, jilicsanaanta, iyo xaalado caafimaad oo kale. Marka calaamadahaasi ay la xiriiraan buro maskaxda, waxay caadi ahaan sii wadaan marka qofku si fiican u nasto oo uu si fiican u dareemo.
Miyir la'aanta
Miyir la'aanta ayaa dhici karta sababo yar. Qofku waxa uu noqon karaa mid si tartiib ah u foori kara miyir-beelka, ama miyir-la'aanta ayaa si lama filaan ah u dhici karta. Marka cadaadiska kiniiniga kudhaca uu noqdo mid aad u sarreeya, waxay xaddidi kartaa xididdada dhiigga maskaxda. Iyadoo ku xiran sababaha, luminta miyir la'aanta ayaa udhacdaa musaarka. Miyir la'aanta waxaa sabab u ah buro maskaxda ah oo inta badan la xiriirta xaaladaha sii kordhiya cadaadiska kiniiniga, sida qufac, hindhiso, matag, ama hoos udhac dhaqidda mindhicirka ama in la qaado walax culus.
Shakhsi ama isbedelka Niyadda
Dadka qaangaarka ah ee qaba burooyinka maskaxda waxay mararka qaarkood dareemaan shakhsiyaadka isbeddelka ah ee niyadjabsan waxayna xannibayaan hawlaha nolol maalmeedka. Tusaale ahaan, oo ku qoslaya waxyaabo aan dabacsanayn, oo si kedis ah u kordha xiisaha jinsiga, ka careysiiya xanaaqa, iyo la kulmidda paranoia ayaa ah wax yar oo ka mid ah shakhsiyaadka isbedelka ee suurtagalka ah inuu qofku la kulmo haddii uu qabo ama uu leeyahay buro maskaxeed. Qof ayaa laga yaabaa inuu ku dhaco dabeecadaha halista ah. Waxa kale oo suurtogal ah in shakhsiyaadka shakhsi ahaaneed ee caadiga ah ay noqdaan kuwo la buunbuuniyo.
Qofku sidoo kale wuxuu noqon karaa mid dareen ahaan loola dhaqmo, iyo astaamaha buro maskaxda ah ayaa la ogyahay in ay la qabsan karaan niyad-jabka. Guud ahaan, waa isbeddel ku yimaadda dabeecadda iyo shakhsiyadda, halkii laga rabo nooc kasta oo dabeecad ah, taas oo noqon karta astaamo buro maskaxda ah.
Dhibaatooyinka Aragga iyo Maqalka
Qaar ka mid ah burooyinka maskaxda waxay sababi karaan dhibaatooyin aragti ama maqal ah oo adagtahay in la iska indho tirto. Dhibaatooyinka aragtida waxaa ka mid noqon kara iftiinka nalalka, aragtida labajibbaaran, bullaacadaha, iyo dushooda. Qaar ka mid ah dadku ma dareemi karaan aragti been abuur ah illaa ay ka muuqdaan shil nooc. Dhibaatooyinka maqalka waxaa ku jiri kara maqal la'aan hal dhinac ah iyo dhageysiga dhagaha . Marka burcaddu ay ku lug leedahay maskaxda ama bukaanka kor u kaca, waxay keeneysaa inuu jeexjeexo unugyada maskaxda ee maskaxda, ardayga hal dhinac oo jidhka ah ayaa laga yaabaa inuu noqdo. Tani waa calaamadaha xaaladaha degdegga ah haday weligaa soo sheegaan.
Isbedelka Jirka
Qof weyn oo qaba buro maskaxeed ayaa laga yaabaa inuu dareemo daciifnimo dhinac dhinac ka mid ah. Isaga ama iyadu si lama filaan ah ayey u noqon kartaa isku-buuq-u-dhicitaankiisa ama dheelitirkiisa, derbiyada ku socdo, ama hurdo. Dhaqdhaqaaq aan caadi ahayn ayaa sidoo kale laga yaabaa inay joogaan oo isdhexgalaan dhaqdhaqaaqyada ay adkaan karaan. Dhibaato liqid la'aan sabab la'aan cad waxay sidoo kale noqon kartaa calaamado.
Isbedelada Hadalka
Hadalka hadalka, hadalka, ama hadalka oo gaabiya ayaa dhici kara. Qofka qaba buro maskaxeed waxaa laga yaabaa inuu ku adkaado inuu abuuro ama raadiyo ereyo. Tani waxay horumarin kartaa qofka oo dhehaya waxyaabo badan oo macquul ah, inkastoo dadaal lagu doonayo in si habboon loo wada hadlo (aphasia). Xasaasiyadda xayawaanka, oo aan fahmin ereyada lagu hadlo, waxaa dhici karta in ay dhacdo.
Dawakhaad ama Dhibaato Badan
Dhimashada dareenka dheelitirka ee lala socdo dabacsanaantu waxay noqon kartaa calaamad muujinaysa buro maskaxda ah, gaar ahaan mid ka mid ah qaybta hoose ee maskaxda oo la yidhaahdo cerebellum. Qofku wuxuu sidoo kale dhibaato ka qabaa fahamka qoto dheer, ama uu dareemo sida qolku u socdo.
Calaamadaha aan Khaaska ahayn
Calaamadaha aan qaaska ahayn ayaa sidoo kale dhici kara, sida daal badan, miisaan lumis, cunto xumo, iyo dhibaatooyinka hurdada.
Calaamadaha iyo Calaamadaha Iskuulada Maskaxda ee Carruurta
Carruurtu waxay yeelan karaan calaamado la mid ah dadka waaweyn, laakiin calaamadaha iyo astaamaha burooyinka maskaxda ee carruurta waxay ku kala duwanaan karaan siyaabo. Madax xanuunka ayaa ah calaamadaha ugu caansan waxaana laga yaabaa in ilmaha laga toosiyo hurdo. Ilmuhu ma gaari karo horumarka koritaanka ee la saadaalinayo da'diisa. Isbedelka dabeecadda ayaa dhici karta, mar labaad, astaamaha muhiimka ah waa in isbeddel la sameeyo. Ilmaha qunyar-socodka ah wuxuu noqon karaa mid aamusnaan ah ama ilmo xasilan ayaa laga yaabaa inay ku qayliyaan Si ka duwan dadka qaangaarka ah, carruurta badanaa ma dareemaan isbeddellada la xidhiidha burooyinka maskaxda.
Intii aad ka caban lahayd madax xanuun, waxaa laga yaabaa in ay adagtahay in lagu dabaaldego. Intii aad ka caban lahayd isbeddel muuqaal ah, waxaad arki kartaa inay madaxeeda gadaal u noqoto sida haddii loo baahan yahay in wax laga arko, ama waxay dhib ku tahay akhrinta. Matag ayaa laga yaabaa inuu dhaco oo inta badan dabeecad ahaan lagu sameeyo.
Dhallaanka, booska jilicsan (fontanelle) ayaa laga yaabaa in lagu xuso duufaan, ilmuhuna wuu ku qoslaa haddii madaxiisa taabto.
Calaamadaha la xidhiidha Buufiyeyaasha ee Meelaha Gaarka ah ee Maskaxda
Astaamaha ka dhasha maadada buro ku jirta qayb gaar ah ee maskaxda ayaa loo yaqaan "isbeddellada fekerka ee focal." Tani waxay ka soo horjeedaa isbeddellada nidaamsan (oo dhan), sida madax-xanuun, kuwaas oo inta badan la xiriira cadaadiska ka yimaada colaada gudaha.
- Burooyinka lafaha Xayawaanka hore waa maskaxda maskaxda oo fikradda iyo xukunka ay dhacaan. Iskuulada degaankaan waxay keeni karaan hoos u dhac dhinaca garashada iyo sidoo kale isbedel shakhsiyeed. Sababtoo ah cadaadiska ku dhaca dareemaha olfactory, waxay sidoo kale keeni karaan in lumiyo dareenka urta (anosmia). Awooda lagu hadli karo (Afqaan-qeexid) ayaa sidoo kale laga yaabaa in uu daciifo.
- Burooyinka waqtiga ku meel gaarka ah. Goobaha ku meelgaarka ahi waxay ku lug leeyihiin hadalka iyo maqalka. Buuraha meeshan waxay ku dhalin karaan indho-la'aanta maqalka (maqalka aragga), awood la'aanta inay fahmaan hadalka (aptasia receptive), dibnaha dhagta, iyo isbeddelka aragga. Calaamadaha sida waaya-aragnimada biyaha, u-dheelitir la'aanta, iyo arkida waxyaabaha sida weyn ama ka yar inta laga yaabo inay dhacaan. Labada laf dhabarka iyo burooyinka lafaha ee caadiga ah waxay sababi karaan isbeddel shucuur ah, sida kordhinta dagaalka.
- Burooyinka lafa-beelka. Nabarada bararka sare ee sare ee maskaxda waxay keeni kartaa isbeddel ku yimaadda dhinaca jirka ka soo horjeeda. Meelaha maskaxdu sidoo kale aad ayey muhiim ugu yihiin isu-duwidda qaybaha kala duwan ee maskaxda, iyo burooyinka ayaa laga yaabaa inay keenaan dhibaatooyin wacyi-gelinta (taasoo ah habkee?) Iyo sidoo kale aqoonsi (shey lagu dhejiyo lama aqoonsan karo). Dadka qaba burcadka ee gobolkaas waxay iska dhaga tiri karaan dhinac dhinac jirka ah ama waxay dareemaan xanuunka foosha.
- Burooyinka lafdhabarta ah. Dhabarka maqaarka ee maskaxda dhabarka ayaa ku lug leh aragti. Calaamaduhu way kala duwanaan karaan muuqaalada muuqaalka ilaa cilladaha muuqaalka goobaha (kaliya "arag" qayb ka mid ah adduunka ku wareegsan), indho la'aan (oo loo yaqaan indho beelid indhaha oo indhaha noqon karta mid caadi ah).
- Caleemaha Cerebellar. Maskaxda dhabarka hoose ee maskaxda ayaa mas'uul ka ah isu dheelitirka iyo isuduwidda dhaqdhaqaaqyada jidhka. Dhumucyada ku yaala gobolkan waxay keeni karaan is-qabqabasho, waxay la mid yihiin muuqaalka qofka sakhraanka ah (iyo mararka qaarkood dadka qaba burooyinka maskaxda ayaa khalad u ah sidii hore). Burooyinkaasi waxay sidoo kale ku adkaan karaan xirfadaha wanaagsan ee dhaqdhaqaaqa, sida qorista ama nadiifinta ilkaha.
- Burooyinka cudurka maskaxda. Nidaamka maskaxdu waa saldhig u dhexeeya qaybta sare ee maskaxda iyo jidhka intiisa kale, waxayna xakameysaa shaqooyinka muhiimka ah sida neefsiga iyo garaaca wadnaha. Buuraha meeshan waxay ku keeni karaan kabuubyo ama daciifnimo dhinaca jirka ka soo horjeeda burka, aragtida laba laab leh ardayda aan sinnayn, dawakhaad, indhaha oo ilma-galeenka, iyo calaamado kale. Maqnaanshaha miyirka ayaa sidoo kale dhici kara, iyo dhimasho haddii aan la aqoonsan. Iskuulada qaybaha sare ee maskaxdu waxay sidoo kale saameyn karaan nidaamka maskaxda haddii ay keenaan cadaadis ka timaadda unugyada maskaxda ee herniating (riixid) riixaya maskaxda.
- Burooyinka qanjirada qanjirada. Iskuulada qanjirka pituitary waxay keeni kartaa nuujinta (wax soo saarka caanaha), isbeddellada caadada, iyo koritaanka gacmaha iyo lugaha ee qof weyn.
Waxa la Sameynayo Haddii Uu Fadhiisto Inuu Qabto Buro Maskaxda
Haddii aad qabtid mid ka mid ah astaamahan, waxaad la hadli kartaa dhakhtarkaaga. Inta badan, calaamadahaasi waxay u sababi doonaan xaalad kale oo aan halis ahayn. Ka furfur walaacyadaada si dhakhtarkaagu uu wax uga qabto dhibaatooyinkaaga horaantii, una sharax sababta ay kugula talineyso baaritaano gaar ah. Calaamaduhu waa habka jidhka ee noo ogolaanaya inaan ogaano wax khaldan. Haddii aad qabtid mid ka mid ah astaamahan, waxaa muhiim ah in la helo baaritaanka iyada oo aan loo eegin sababta.
Khadka Astaamaha Astaamaha iyo Calaamadaha Buruqa Maskaxda
Calaamadaha iyo calaamadaha caadiga ah ee burooyinka maskaxda ayaa sidoo kale astaan u ah xaalado caafimaad oo kale oo badan. Taasi waxay tidhi, helitaanka buro maskaxda hore waxay yareysaa fursadda ay u keeni doonto dhaawac dheeraad ah iyo in si guul leh loo daaweyn karo. Xanuunka maskaxda, xitaa burooyinka boogaha leh waxay noqon karaan kuwo halis ah, maadaama ay ku dhacaan meesha ay xiran tahay ee dhakada, iyo cadaadiska ka yimaada buro ballaaran oo ku sii fidi kara gobollada kale ee maskaxda sidoo kale.
Samee ballan si aad u aragto dhakhtarkaaga (ama wac 911 haddii aad leedahay mid ka mid ah calaamadaha aadka u daran) haddii aad rumaysan tahay ama aadan aaminsanayn inaad leedahay buro. Waxaa jira xaalado caafimaad oo badan oo keeni kara astaamahan, qaar ka mid ah sababaha kale ayaa ugu jawaab celiya daaweynta marka hore la qabto.
> Ilo:
> Bulshada Mareykanka ee Kansarka. Calaamadaha iyo Calaamadaha Maskaxda Maskaxda iyo Xididdada Lafdhabarta. La daabacay 11/06/17. https://www.cancer.org/cancer/brain-spinal-cord-tumors-adults/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html
> Machadka Kansarka Qaranka. Nidaamka Dareemayaasha Noocyada Dareemayaasha Xarumaha Dareeraha (PDQ) -Wealth Professional Version. La sii daayo 01/31/18. https://www.cancer.gov/types/brain/hp/adult-brain-treatment-pdq
> Ropper. Adams iyo Victor Principles of Neurology, 10e. Max: McGraw-Hill, 2014. Daabac.