Dareen-celinta Gut wuxuu waalidiinta ku kaalmeyn karaa inay tilmaamaan tilmaamo ay dadka kale seegaan
In kastoo ay u muuqato in wax walboo cabsi leh sida burooyinka maskaxda ay isku mid noqon lahaayeen carruurta sida ay dadka waaweyn u tahay, mar kale ka fikir. Kansarrada maskaxda ee carruurta waxay u muuqdaan inay ku kala duwan yihiin qaybaha maskaxda ee ay caadi ahaan saameynayaan iyo habka loo daaweeyo caafimaad ahaan.
Dhinaca dhinaca wanaagsan, marka burooyinka maskaxdu ay u muuqdaan in lagu daaweynayo caruurnimo badan carruurta, natiijadu marwalba way ka fiican tahay.
Intaa waxaa dheer, burooyinka maskaxda ee carruurta waxay u muuqdaan kuwo isbeddel ka yar kuwa qaangaarka ah, iyada oo ugu dambeyntii ay u nugul tahay koritaan degdeg ah iyo kor u qaadka dhakhsaha badan ee jirrada.
Marka la eego calaamadaha, farqiga u dhaxeeya badanaaba wuxuu noqon karaa mid macquul ah, isbaddal kasta oo shakhsiyeed ama xirfadaha dhaqdhaqaaqa ee la xiriira halka uu burada burada maskaxda ku jiro. Carruurta, badanaa waa qaybta hoose ee maskaxda, oo ay ka mid yihiin cerebellum ama stem maskaxda.
Ogaanshaha waxa la raadinayo sida waalid ayaa kaa caawin kara inaad wax ka qabato dhibaato ka hor intaanay noqonin arrin khatar ah.
Ciladaha Saameynaya Calaamadaha iyo Calaamadaha Iskuulada Maskaxda ee Carruurta
Astaamaha burooyinka maskaxda ayaa aad u kala duwanaanaya iyadoo ku xiran dhowr arrimood oo muhiim ah:
- halka maskaxda ku jirta bukaanka
- xajmiga masska
- sida ugu dhakhsaha badan burka ayaa sii kordhaya
- da'da ilmaha
Maskaxdu waa jilicsan tahay waana mid adag, sidaas daraadeed xitaa buraashka ugu yar wuxuu saameyn ku yeelan karaa jirka iyo shakhsiyaadka hababka muuqda. Marka la sheego, darnaanta calaamaddu ma laha xiriir la leh in uu yahay mid weyn ama yar.
Burooyinka yaryari waxay mararka qaarkood keeni karaan isbeddel weyn oo ku yimaada caafimaadka iyo dabeecadda qofka, halka buro badan oo aan la ogaan karin xitaa la ogaanayo illaa iyo si shakhsi ah looga arko raajo.
Qanjirrada xawaaraha qanjirada iyo lafdhabarta ayaa qiyaastii qiyaastii 25 boqolkiiba dhammaan kaneecooyinka carruurnimada, oo kaliya labaad oo kaliya leetemia, waxayna noqon kartaa mid khatar ah ama kansar (aan kansar ahayn).
Calaamadaha Iskuulada Maskaxda ee Carruurta
Astaamaha buro maskaxeed waxay noqon karaan mid aan caddayn ama qoto dheereyn, iyada oo aan lahayn nidaam ama astaan. Marar dhif ah waa fal-celinta xanuunka waalid ee u horseeda inay raadsadaan la-talin caafimaad, xitaa marka aysan jirin calaamado cadcad. Waa markaa waalidku waxay u baahan yihiin inay ku riixaan ficil weyn, xitaa marka dadka kale u hubiyaan in wax walbaa ay "malaha" yihiin.
Astaamaha ugu caansan:
- Madax xanuunku badanaa waa calaamadaha ugu caansan ee burooyinka maskaxda ee carruurta. Marka uu keeno buro maskaxda ah , madax xanuunku caadi ahaan waxay noqdaan kuwo soo noqnoqonaya oo sii kordhaya mudnaanta wakhti dambe. Madax xanuun ku dhaca subaxda (gaar ahaan kuwa toosiya ilmaha) iyo wanaajinta inta lagu jiro maalinta ayaa ah wax badan oo ku saabsan madax-xanuunka ka dib dhaca maalinta dambe. Caadi ahaan ma ahan kuwa ka soo raynaya daawooyinka dukaanka laga iibsado sida ibuprofen ama acetaminophen. Madax xanuunka waxaa laga yaabaa in ay sii xumaato qufac ama hindhisid ama marka cunugaaga isbedelo. Lalabbo iyo matag ayaa sidoo kale dhici karta, iyadoo madax xanuunku badanaa hagaajinayaan matag.
- Suuxdintu sidoo kale waa calaamad caadi ah waxayna badanaa tahay calaamadda koowaad ee burka maskaxda. Saameynta suuxdintu waxay ka koobnaan kartaa suuxdinta "tonic-clonic" oo si aad u daran ujirta oo leh xargo jahwareer ah, dhaqdhaqaaqyo isdaba-joog ah. Mararka qaarkood, suuxdintu way adkaan kartaa in la arko, iyadoo ilmuhu u muuqdo mid "ka baxsan" marka loo eego dhibaatada dhabta ah.
- Isbedelada maskaxda ama daalku waxay noqon karaan kuwo walaac u ah waalidiinta ka shakisan inay wax qaldan yihiin, laakiin ma awoodaan inay farta ku fiiqaan. Waalidiinta qaarkood ayaa la ogaaday in ay sharaxayaan isbeddelada heerka tamarta sida "loola dhaqmo" halkii ay ka daali lahaayeen. Si kale haddii loo dhigo, xitaa marka ilmuhu soo jeedo, isaga ama iyadu waxay u muuqan karaan feejignaan yar waxayna awoodaan in ay la socdaan wadahadalka.
- Fahamka garashada ayaa laga yaabaa inay u muuqato carruurta leh burooyinka maskaxda, kuwaas oo inta badan muujiya calaamadaha jahwareerka waxayna ku fashilmaan inay fahmaan hawlaha kuwa kale ee da'doodu ka weyn tahay. Waalidiintu waxay ogaan karaan in ilmahoodu uusan gaarin horumarka horumarineed ee ay tahay inay noqdaan ama xitaa ay dib ugu laaban karaan. Tani waxay u egtahay in lagu aqoonsan karo carruurta da'da iskuulka. Carruurta yaryar, hawlaha maalin kasta waxay qaadan karaan waqti dheer si ay u dhammaystiraan, sida isu-ururinta Legos ama cadayashada ilkaha.
- Dabeecadda iyo isbedelka shakhsiyadeed ayaa caadi u ah carruurta ay qabaan burooyinka maskaxda. Qaybaha ugu muhiimsan ee calaamadahan waa in ay jiraan nooc dabeecad ah oo aan hore u jirin. Tusaale ahaan, ilmo deggan oo degan waxay si lama filaan ah u noqon kartaa mid ramboono ah, ilmo aad uhoga badan ayaa laga yaabaa inuu dego. Dareen-celinta waxaa laga yaabaa inaysan ku haboonayn xaaladaha, iyada oo ilmuhu ku qoslayo wax aan ku qoslin ama u xanaaqa sabab la'aan.
- Dhibaatooyinka isuduwidda iyo xirfadaha dhaqdhaqaaqku waxay si toos ah ula xidhiidhi karaan horumarinta buro, oo muujinaysa dhibaatooyinka dhaqdhaqaaqa, luminta dheelitirka, ama xitaa dhibaato dhiban. Xirfadaha kale ee dhaqdhaqaaqa ah sida cunista ama qorista waxay u muuqan kartaa mid aan la hubin ama isdifaac. Marar dhif ah, caruurtu ma dareemi doonaan isbeddeladan is-beddelka, xitaa haddii uu jiro isdabajoog ama gaabinta hadalka.
- Lalabbo iyo matagid ayaa sababi kara wax kasta, laakiin marka aan la fahmi karin ama ay ku dhacdo digniin yar, waxay noqon kartaa calaamad xaalad khatar ah. Tani waxay si gaar ah u tahay runta haddii ilmuhu si lama filaan ah, qasab ah, iyo matag aad u xoog badan, oo loo yaqaan "matag dhicis ah."
- Aragga cilladda leh ayaa dhici kara haddii buro ay saameyn ku yeelato dareemaha indhaha. Burooyinka burka waxaa loo yaqaanaa in ay keenaan aragti labanlaaban iyo xanuuno kale oo muuqaal ah, oo ay ku jiraan dhibco indho la'aan ah iyo carqaladaha aragti dareenka ah. Ilmuhu wuxuu ka caban karaa dhibaatada aragtida ama akhrinta. Ama waxaad ogaan kartaa in ilmuhu u jeedo ama u jeexjeexo madaxiisa si uu u eego walxaha. Kuwani waa tilmaamo in ay jirto wax ka sii dhib badan marka loo eego farqiga fog ama u dhow.
- Fontanelle kuxirsan waa cirridka jilicsan ee booska jilicsan ee madaxa ilmagaleenka oo aan weli xirneyn. Marka buro uu kordho cadaadiska ka yimaada, waxay keeni kartaa in meeshaan la arko si muuqata , taas oo waalidiinta ay badanaa ogeysiinayaan taabashada. Inkastoo xaaladdu ay sababi karto encephalitis (meesha dheecaanku ka buuxinayaan caanaha ilmaha), waxay sidoo kale noqon kartaa natiijada maskaxda koraysa.
Ereyga
Waxa ugu muhiimsan ee aad sameyn kartid, haddii aad ka welwelsan tahay in ilmahaagu qabo cudurka maskaxda ee la xiriira maskaxda, waa inuu aaminaadaa dareenkaaga waalid ahaan. Haddii wiilkaaga ama gabadhaada ay leedahay mid ka mid ah calaamadaha kor ku qoran, ama calaamado kasta oo kugu abuuraya, kala hadal dhaqtarkaaga isla markiiba.
In kasta oo ay jiraan sababo badan oo cunuggu u yeelan karo isbeddel muuqaal jireed ama dabeecadeed, baaritaanka hore markasta wuxuu xaqiijiyaa guulo daaweyn oo weyn. Ha u ogolaanin qof inuu kuu sheego in aad tahay "kudheer" haddii aad dareento wax qalad ah.
Hayso diiwaanka dhammaan natiijooyinkaaga oo aad ku adkaysato inaad la kulanto dhakhtar takhasus leh oo takhasus leh haddii bixiyahaaga aanu awoodin inuu ku caawiyo.
Ilaha
- Society Cancer Society. "Calaamadaha iyo astaamaha maskaxda iyo burooyinka spinal ee carruurta." Washington, DC; Janaayo 2016.
- Machadka Kansarka Qaranka. "Guudmarka Daaweeynta Aaladaha Isku-dhafka iyo Dhaawaca Carruurta Afka Ingriiska (PDQ)." Rockville, Maryland; Disembar 2016.