Dhibaatada macquulka ah, oo badanaa loo yaqaano isbedbeddel macquul ah oo la xidhiidha da'da (ARMD ama AMD), ayaa ah sababta ugu weyn ee indho la'aanta ee Maraykanka. Xaaladdu waxay saameeysaa dadka da'doodu tahay 65 jir ama ka weyn. Qaar ka mid ah dhibaatooyinka macquulka ah ee saameeya dadka da'da yari waxa loo gudbin karaa macquul-darro macquul ah, laakiin ereyga guud ahaan wuxuu loola jeedaa xumaanshaha macallinimada ee da'da.
AMD wuxuu saameeyaa macuula , qaybta xasaasiga ah ee retina oo masuul ka ah aragti fiiqan, aragti dhexe. AMD waa la daaweyn karaa, inkastoo aan la daaweyn.
Waxaa jira laba nooc oo ah noocyada ugu waaweyn ee da'da qallafsan ee la xiriira da'da da'da :
- Qalalan (Non-Neovascular) AMD
AMD qalalan, oo loo yaqaan 'non-exudative degeneration', ayaa ah nooca ugu caansan, oo qiyaastii 90 boqolkiiba dhammaan kiisaska AMD. AMD qalalan, isbeddel la arki karo unugyada pigmented ee isha ayaa dhacaya, ka tagaya aagagga qashin-saaridda, xiiritaanka qoorshaha, iyo qulqulo (kaydka jaalaha ee hoos yimaada retina).
Caadi ahaan AMD caadi ahaan si tartiib ah ayuu u socdaa. Waxaa jira saddex marxaladood: hore, dhexdhexaad ah, iyo heer sare. Marxaladda ugu horreysa waxaa lagu gartaa drusen iyo aragti caadi ah ama khasaare yar oo muuqda. Dhimashada aragtida bartamaha ayaa sii badanaysa, cabbitaan dheeraad ah ayaa laga yaabaa inuu soo muuqdo ama soo kordho, iyo isbeddelada isbeddelka ayaa horumar u yeesha sida xaaladaha horumarinta. Heerka aragti la'aanta waxay ku kala duwan tahay AMD qalalan laakiin marar dhif ah ayay u socotaa indho-indheynta sharciga ah. Nudaha nudaha iyo nabar yar ayaa laga yaabaa in uu kobciyo.
- Qoyaanka (Neovascular) AMD
Qoyaanka AMD ayaa qiyaastii 10 boqolkiiba dhammaan kiisaska AMD. Dadka haysta qaabka qalalan ee AMD ayaa laga yaabaa inay u gudbaan qaabka ugu qoyan ee qoyan. Koritaanka dhiigga cusub (neovascularization) wuxuu ku dhacaa hoosta taranka. Inkasta oo maraakiibahaan cusub ay yihiin kuwo cusub, waa kuwo dabiici ah. Dhiiga iyo dheecaanku ka daadinayaan marinnada dhiigga cusub, badiyaa qaadista makhaayada oo keenaya jahwareer muuqaal leh, oo ay sababi karto dhaawacyo unugyo joogto ah. Nabaro ayaa dhici kara, taasoo keenaysa aragti weyn oo lumis ah iyo, marar badan, indhola'aan sharciyeed.
Baadhitaanada kale ee naqaska ah waxaa ka mid ah:
- Juquraafi Dhexdhexaadin Macquul ah
Juqraafi jilicsani ayaa ah qaab udubdhaxaad ah oo qallalan oo qallalan. Halkan, waxaa jira guud ahaan, weyn oo ka mid ah luminta unugyada epithelial-ka ee retinal (RPE). RPE, oo siinaysa dhabarka indhaha midabka casaan-casaan, wuxuu ka caawiyaa in uu quudiyo fidiyeyaasha indhaha, ulaha iyo shubka. Natiijo ahaan, wax kasta oo keena cudurka RPE wuxuu ugu dambeyn saameyn ku yeelan doonaa ulaha iyo koontooyinka ku jira raajada.
Waxaa loo yaqaan 'juqraafi' sababtoo ah meelaha waaweyn ee RPE ee lumay waxay u egyihiin qaar ka mid ah qaaradaha ku hareeraysan badda oo ah retina caafimaad qaba. Mararka qaarkood waxaa lagu qeexaa sida ka reebista RPE. Caadi ahaan, ma jirto dheecaan aan dheecaan lahayn ama dhiig-baxa, lumitaanka aragga waxay dhacdaa si aad u qoto dheer. Dhakhaatiirtu waxay baranayaan daaweynta hiddaha iyo daaweynta RPE ee loo yaqaan 'transplant transplantation'. - Dhibicda Macquulka ah ee Dhallinyarada
Xuubka maskaxda ee dhalinyarada ah ama hoos u dhaca ayaa la dhaxlaa oo saameynaya dhalinyarada iyo carruurta. Caadi ahaan, xaalada waa autosomal soo noqnoqon, macneheedu waxa weeye inuu kobcayo marka ilmuhu helo hiddawin ka soo jeeda waalid kasta. Dhibaatada macquulka dhalinta ee dhallinyarada ma saameynayso aragti dhinaca aragtida ama aragtida dhinacyada. Dadka soo jiitamaya macdanta yaryar ee da'da yar waxay luminayaan aragti dhexe oo ha indha tirin. Waxaa jira laba nooc oo kala duwan oo ah xanuunka macluubka dhalinyarada: Cudurka Stargardt iyo Cudurka Vitelliform.
Astaamaha
Aragtida waxyeellada ee xumaanta macquulku waa si tartiib tartiib ah oo laga yaabo inaadan ku aragto bilowga. Caadi ma laha xanuun. Marka uu cudurku sii socdo, aragtidaada waa la ciriiri karaa oo shayguna waxay u muuqan karaan kuwo gaaban. Dadka qaar oo AMD ah ayaa laga yaabaa inay ka cabanayaan xarfaha maqan ee ereyada ama ay ku adag tahay inay arkaan daabac yar.
Marka xaaladdu sii socoto, waxaa jiri kara lumis qoto dheer ama soo kabasho aragti dhexe, halka aragtida dareenka aan wali wax isbeddelin. Mararka qaarkood, aragga midabka ayaa laga yaabaa in la beddelo.
Calaamadaha AMD ayaa iyaguna goobjoog ka ah, inkastoo ay si fiican u ogaanayaan xirfadlaha caafimaadka indhaha.
Sababaha
Noocyada ugu caamsan ee isbedel macquul ah oo la xiriira da'da sii socoshada.
Waxaa sidoo kale jira dhowr waxyaalood oo kale oo la ogsoon yahay oo loogu talagalay soo-saarka xumeynta macluusha la xiriirta da'da:
- Da '
- Sigaar cabid
- Taariikhda qoyska
- Midabka iftiinka indhaha
- Dhiirrigelin
- Soo dhaweynta qoraxda
- Cudurka wadnaha
- Kolestarool sare
- Cayilka
- Dheddig lab ah
- Farsamada
Deegaankaagu wuxuu kaloo gacan ka geysan karaa horumarinta AMD, cilmi-baaristiina hadda waxay diiradda saaraysaa hiddo-yada laga yaabo in ay kordhiso ama yareeyso halista horumarinta AMD .
Ciladeynta
Baaritaanka AMD ayaa la sameeyaa ka dib marka baaritaanka isha oo dhammeystiran lagu sameeyo baaritaanka indhaha ama indhaha aqoonyahanka.
Muuqaalka fog iyo dhawaanshaha ayaa sidoo kale la cabbirayaa. Baaritaan la yiraahdo "Grid Amsler" ayaa la sameeyaa si loo helo meelo indho la ', khadadka, ama wax-is-bedelaad muuqaal ah. Baarista taranka ee dila ayaa u oggolaanaya dhakhtarka in uu arko aragti balaaran ee makula.
Dhakhtarkaaga isha ayaa raadinaya calaamadaha sida:
- Drusen oo isbeddel ku yimaada unugyada suuxdinta ee maqaarka, sababtoo ah dhismayaasha biraha ee dhismaha
- Kobcinta cusub ee dhiigga (neovascularization): Maqnaanshaha la'aanta oksijiin ee ku jirta sawir-qaaddada ayaa laga yaabo inay keento qalabka kiimikada kiimikada taas oo keeneysa tan.
- Dheecaan ama dhiig oo ku dhuftay unugyada retina (sababtoo ah maadooyinka dhiigga ee cusub, kuwaas oo daciif ah markay sameeyaan)
Haddii AMD laga shakiyo, baaritaanka dheeha-duritaanka, fluorescein angiography (FA), ayaa la dalban karaa. Waxaa kale oo la samayn karaa baaritaan kale oo lagu ogaanayo, shaxanka maskaxda ee uurjiifka (OCT). Haddii AMD la ogaado, u gudbinta takhasusaha sawir-qaadaha ayaa soo socda.
Daaweynta
Ma jiraan wax calaamado ah oo loo yaqaan cudurka neefsashada. Daaweynta AMD waxay diiradda saareysaa dib u dhigista ama yareynta horumarka cudurka iyo way kala duwan tahay iyadoo ku xiran marxaladdeeda.
Iyadoo lagu saleynayo Daraasada Daaweynta Eye Daawada Eye Daawada Eye (AREDS), nafaqada nafaqada leh ee ku jirta fitamiinada C iyo E, beta-carotene, iyo zinc ayaa lagu muujiyey inay hoos u dhacaan ama dib u dhigaan horumarka AMD qalalan AMD-da sareeya 28 boqolkiiba dadka qaarkood xaaladdoodu .
Daaweynta qoyaanka AMD waxay diiradda saareysaa joojinta dheecaanka dareeraha ee neovascularization. Nidaamyada sida sawir-qaadista iyo muuqaal-celinta ayaa la sameeyey natiijooyin isbeddel ah. Daawooyinka kobcinta dareen-wareerka (anti-VEGF) waxaa loo isticmaalaa daaweyn xumada macquulka ah. Daawooyinkan ayaa si toos ah loogu geliyaa isha waxayna u dhaqmaan si ay u joojiyaan maadooyinka dhiigga cusub ee sameynta.
Haddii aad qabto aragti weyn oo ku timid AMD, xarumaha aragga iyo dhakhaatiirta waxay kugula talin karaan alaabta ama isbeddelka guriga in dib loogu celin karo aragga waxqabadka iyo hagaajinta tayada noloshaada . Qaar ka mid ah qalabkan waxaa ka mid ah muraayadaha akhriska sare leh ama bifokals, muraayadaha telescopic, qalabyada gacanta, kor u qaadayaasha, iyo telefishanka la xiro. Talooyinka kale, sida isticmaalka saacadaha badan ee la tiriyo iyo foornada dabka, buugaagta daabacada waaweyn, hababka qorista iyo aaladaha elektarooniga ah, waxay si aad ah u wanaajin kartaa tayadaada nololeed oo leh xumeyn macquul ah.
La qabsashada
Ku noolaansho la'aanta aragti xumada macquulka ah waxay u baahan kartaa samaynta qalabka nolosha. Waxyaabaha muhiimka ah ee nolosha saameynaya waxaa ka mid ah wadista baabuurta, akhrinta, iyo qabashada shaqooyinka mootada oo u baahan baahi buuxda, sida dharbaaxada iyo isticmaalka qalabka. Xaaladaha qaarkood, waxqabadyo ayaa laga yaabaa inay u baahdaan in laga shakiyo. Laakiin kuwa kale, qalabka caawinta (sida kuwa waaweyn) iyo isbedelada ayaa ku caawin kara oo kuu oggolaanaya inaad sii wadato.
Taageerada bulshadu waa mid waxtar leh, maaha oo keliya in lagaa caawiyo sidii aad wax u qabsan lahayd, laakiin sidoo kale kaa caawinaya hawlaha maalin-maalmeed haddii loo baahdo. Waxaad sidoo kale tixgelin kartaa sahaminta waxyaabaha la bixiyo sida gaadiidka dadweynaha.
Ereyga
Waa muhiim inaad hesho baaritaano joogto ah oo indhaha ah oo ka mid ah dayactirkaaga caafimaad ee caadiga ah inta lagu guda jiro noloshaada, xitaa haddii aadan haysan arag la'aan. Haddii qiimeyntu muujiso in aad leedahay calaamadaha hore ee aaladda maskaxda, hubso inaad la socoto dhakhtarkaaga indhaha sida lagula taliyay oo aad u hoggaansamayso tallaabooyinka la soo jeediyey si looga hortago xaalada ka imanaysa hormarinta, maadaama ay tani ka dhigi karto isbeddel ka hortagga aragtida aragga.
> Ilo:
> Gheorghe A, Mahdi L, Musat O, Qalalaasaha Macquulka ah ee Da'da ah. Rom J Ophthalmol. 2015 Af-Jun; 59 (2): 74-7.
> Narayanan R, Kuppermann BD, Mawduucyada kulul ee AMD qalalan, Curr Pharm Des. 2017; 23 (4): 542-546. doi: 10.2174 / 1381612822666161221154424.