Sababaha, Calaamadaha, iyo Daaweynta
Lifaaqa waa qaab yar, tube-eg oo ku xiran qaybta hore ee mindhicirka weyn (oo loo yaqaan 'colon'). Inkastoo appendix-ka uu ku yaal qaybta hoose ee caloosha, ma laha wax la yaqaan iyo ka-saaris ay u muuqato inaysan wax isbadal ah ku sameynin hawlaha dheef-shiidka.
Guudmarka
Appendicitis waa infakshin qaboojin. Marka uu bilaabo, ma jirto daaweyn caafimaad oo wax ku ool ah, sidaas awgeed appendicitis-ka waxaa loo tixgeliyaa xaalad degdeg ah.
Marka si dhakhso ah loola dhaqmo, bukaanjiifka badankood waxay ku soo kabsadaan dhib la'aan. Haddii daaweyntu dib udhacdo, qabsinka ayaa qarxi kara, keena jeermis iyo xataa dhimasho.
Inkasta oo qofna uu ku dhici karo appendicitis, wuxuu inta badan dhacaa inta u dhaxaysa da'da 10 iyo 30.
Sababaha
Cudurka appendicitis-ku wuxu la xidhiidhi karaa xannibaadda gudaha kuxirsan ee loo yaqaan 'lumen'. Xannibaadku wuxuu keenaa cadaadis kordhay, socodka dhiiga oo daciif ah, iyo barar. Haddii xannibaadda aan la daaweyn, gangrene iyo dillaac (jebinta ama jeexista) ee ku lifaaqan waxay dhalin kartaa.
Badanaa, saxarada ayaa xayiray gudaha gudaha ee lifaaqa. Sidoo kale, jeermiska bakteeriyada ama fayraska ee habka dheef-shiidka ayaa keeni kara barar ku dhaca qanjidhada noodhka, kaas oo tuujinaya lifaaqa oo keena xayiraad. Dhaawac halis ah oo ku yimaada caloosha ayaa sidoo kale u horseedi karta appendisitis, tiro yar oo dad ah.
Waxaa laga yaaba in aad la yaabto inaad ogaato in genetics ay noqon karto arrin ku dhacda cirbadaha dhabarka. Si kale haddii loo dhigo, appendisitis-ka ee qoysaska ka shaqeeya waxaa laga yaabaa inuu keeno kala duwanaansho hidde ah kaas oo saameeya qof si uu u hakiyo lumen appendiceal.
Astaamaha
Calaamadaha cudur-dillaac waxaa ka mid ah:
- Xanuunka caloosha , marka hore ku dhufo badhanka caloosha, ka dibna u guurto aaga hoose ee saxda ah-tan waxaa loo yaqaan xanuunka muruqa ee muruqa
- Cunto xumo
- Lalabbo iyo matag
- Caloosha ama shuban
- Awood la'aanta in la dhaafo gaas ama inta badan gaasta
- Qandho yar oo bilaabata calaamadaha kale
- Barar caloosha
- Xumad
Marka la eego xanuunka caloosha ee appendicitis (calaamadaha ugu caansan iyo had iyo goorba), caadi ahaan xanuunka ayaa sii xoogeysta oo sii xumeeyaa markaad guureyso, qaadato neefsasho qoto dheer, qufac, ama hindhiso. Aagga xanuunka leh wuxuu noqonayaa mid aad u jilicsan cadaadiska.
Dadka waxaa kale oo laga yaabaa inay dareemaan dareen ah "loo yaqaan" hoos-u-dhac, "oo sidoo kale loo yaqaan" tenesmus, "taas oo ah dareenka ah in dhaqdhaqaaqa mindhicirku uu yarayn doono raaxo-darradooda. Taas waxaa la yiraahdaa, caloolayaasha waa in aan lagu qaadin xaaladan.
Waa muhiim in la fahmo in qof kasta oo qaba xanuunka 'appendicitis' uu leeyahay calaamadaha kor ku xusan. Tani waa sababta ay muhiim u tahay in dhakhtar u tago isla markiiba haddii aad qabto welwel ama mid ka mid ah calaamadaha kor ku xusan ee xanuunka caloosha.
Sidoo kale, dadka qaba xaalado gaar ah waxaa laga yaabaa inaysan laheyn calaamadaha kor ku xusan, waxaana laga yaabaa in ay dareemaan dareemo guud oo ah in ay jiran yihiin. Bukaanka qaba xaaladahaan waxaa ka mid ah:
- Dadka isticmaala daaweynta difaaca jirka sida steroids
- Dadka qaatay xubin tarmi ah
- Dadka qaba cudurka fayraska HIV
- Dadka qaba cudurka macaanka
- Dadka qaba kansarka ama qaata daweynta kiimiko
- Dadka cayilan
Dumarka Uurka leh
Xanuunka caloosha, lalabbada, iyo mataga way ka badan yihiin inta uurku jiro waxaana laga yaabaa in aanay noqon calaamadaha faafista appendisitis.
Dumar badan oo ku dhasha xanuunka 'appendisitis' inta lagu guda jiro uurka ma laha calaamadaha caadiga ah, gaar ahaan saddexda bilood ee saddexaad. Waxaa muhiim ah in haween uur leh oo xanuun dareemeysa dhinaca midig ee caloosha la xariir dhakhtar.
Dhallaanka iyo Carruurta
Dhallaanka iyo carruurta yaryar inta badan ma awoodaan ama ku xaddidan yihiin awooddooda ay ugu gudbin karaan xanuunka waalidiintooda ama dhakhaatiirtooda. Iyadoo aan lahayn taariikh cad, dhakhaatiirtu waa inay ku tiirsanaadaan baaritaan jidheed iyo astaamo gaar ah, sida matag iyo daal. Carruurta yar-yar ee qaba appendisitis-ka mararka qaarkood waxay dhibaato kala kulmaan cunidda waxaana laga yaabaa inay u muuqdaan kuwo aan caadi ahayn hurdada. Carruurtu waxay yeelan karaan calool-gal, laakiin sidoo kale waxay yeelan karaan saxaro yaryar oo ay ku jiraan xab.
Calaamadaha gaaban, calaamaduhu way ku kala duwan yahiin carruurta oo ma aha mid caadi ah kuwa dadka qaangaarka ah (gaar ahaan carruurta yaryar). Sidaa daraadeed haddii aad u maleyneyso in ilmahaagu qabo xanuunka 'appendicitis', la xiriir dhakhtar markiiba.
Dadka Waayeelka ah
Bukaannada waawayn waxay u muuqdaan inay dhibaatooyin caafimaad oo ka badan kuwa dhallinyarada ah. Dadka waayeelka ah waxay badanaa la kulmaan qandho yar iyo xanuunka caloosha oo ka hooseeya kuwa kale ee qaba xanuunka 'appendicitis'. Dad badan oo waaweyn oo waayeel ah ma oga in ay haystaan ​​dhibaatooyin halis ah illaa iyo marxaladdu ay ku dhowdahay in ay burburto. Qandho yar iyo xanuunka caloosha ee dhinaca midig ee dhinaca midig ayaa sabab u ah dhakhtarka isla markiiba.
Dabcan, dhammaan dadka qaba dhibaatooyinka caafimaadka gaarka ah iyo qoysaskoodu waxay u baahan yihiin inay si gaar ah u feejignaadaan isbeddel ku yimaada hawlaha caadiga ah iyo bukaanka waa in ay dhakhso u arkaan dhakhtarkooda, halkii ay ka dambayn lahaayeen, marka isbedel dhaco.
Ciladeynta
Taariikhda Caafimaadka
Weydiinta su'aalaha si ay u bartaan taariikhda calaamadaha iyo baaritaanka jireed ee taxaddar leh ayaa muhiim u ah baaritaanka cudurrada "appendicitis". Dhakhtarku wuxuu waydiin doonaa su'aalo badan - sida wariye-isku-dayga ah in uu fahmo dabeecadda, waqtiga, goobta, qaabka, iyo xanuunka iyo calaamadaha. Xaalado caafimaad oo hore iyo qalliin, taariikhda qoyska, daawooyinka, iyo xasaasiyadaha waa macluumaad muhiim ah dhakhtarka. Isticmaalka khamriga, tubaakada, iyo daawooyinka kale waa in sidoo kale la sheegaa. Macluumaadkan waxaa loo tixgeliyaa qarsoodi mana la wadaagi karo iyadoon fasax laga haysan bukaanka.
Imtixaanka jirka
Ka hor inta aanad bilaabin baaritaanka jirka, kalkaaliye caafimaad ama takhtar caadi ahaan wuxuu cabbiri doonaa calaamadaha muhiimka ah: heerkulka, garaaca garaaca garaaca, heerka neefsashada, iyo cadaadiska dhiigga. Badanaa, imtixaanka jireed wuxuu ka socdaa madaxa ilaa lugaha. Xaalado badan oo ah sida oof-wareenka ama cudurka wadnaha waxay keeni karaan xanuunka caloosha. Calaamadaha guud sida qandhada, finanka, ama bararka qanjidhada nudaha ayaa tilmaamaya cudurrada aan u baahnayn qalliin.
Baaritaanka caloosha wuxuu kaa caawinayaa dhejinta cudurka. Goobta xanuunka iyo dareenka ayaa ah mid muhiim ah - xanuunka oo ah calaamad muujinaysa qof iyo dareenka inuu yahay jawaabta lagu taabto.
Labo calaamadood, oo loo yaqaan calaamadaha peritoneal, waxay soo jeedinayaan in maqaarka caloosha oo barara iyo qalitaan loo baahan yahay:
- khafiifinta
- ilaalinta
Dareemida ba'an waa marka uu dhakhtarku ku soo riixayo qayb ka mid ah caloosha oo qofkuna dareemo xanaaq badan marka cadaadiska la sii daayo marka loo barbar dhigo.
Badbaadinta waxaa loola jeedaa muruqyada murqaha oo ka jawaab celinaya taabashada.
Dhaqtarka ayaa sidoo kale laga yaabaa in uu u dhaqaaqo lugaha bukaanka si loo baaro xanuunka adkaanta sinta (oo la yiraahdo calaamadda astaamaha), xanuun ku dhaca wareega gudaha ee misigta (oo loogu yeero calaamadda obturator), ama xanuun dhinaca dhinaca midig ah markaad riixdo bidixda Calaamadda Rovsing). Kuwani waa tilmaamo qiimo leh oo ku saabsan caabuq, hase yeeshee dhammaan bukaanadu ma leeyihiin.
Imtixaanada Shaybaadhka
Imtixaanka dhiigga waxaa loo isticmaalaa in lagu hubiyo calaamadaha caabuqa, sida tirada unugyada dhiigga oo sareeya. Noocyada dhiigga ayaa sidoo kale laga yaabaa inay muujiyaan fuuqbax ama dheecaan iyo dheecaannada elektaroolka. Urinalysis waxaa loo isticmaalaa in lagu xakameeyo infekshinka kaadida. Dhakhaatiirtu waxay sidoo kale dalban karaan tijaabada uurka dumarka da'da ilmaha ama waxay sameeyaan baaritaanka miskaha si ay uga hortagaan xanuunka cudurada wadnaha.
Imtixaanada Imtixaanka
Raajooyinka, raajada, iyo sawir-qaadashada (CT) ayaa laga yaabaa inay soo saaraan sawirrada caloosha. Dareeraha xinjirta ayaa muujin kara calaamadaha xannibaadda, dilaacinta (godka), jidhka shisheeye, iyo xaalado dhif ah, appendicolith, taas oo lagu xoojiyay saxaro ku taal lifaaqa.
Ultrasound ayaa laga yaabaa inay muujiso barar gacan-qabsi ah oo laga yaabo inay calaamadiso cudurka cirbadaha iyo uurka.
Si kastaba ha ahaatee, imtixaanka ugu caansan ee loo isticmaalo, si kastaba ha ahaatee, waa sawirka CT-ga. Tijaabadani waxay bixisaa sawirro isdaba-yaal ah oo jidhka ka mid ah waxayna aqoonsan karaan xaalado badan oo caloosha ah waxayna fududeeyaan baaritaanka marka aragtida bukaan-socodka uu shaki ku jiro. Marmarka qaarkood, MRI ayaa loo adeegsadaa si loo caawiyo qiimeynta dhakhtarka ee loo yaqaan 'appendicitis' ee haweenka uurka leh (maaddaama shucaaca la bixiyo inta lagu jiro baaritaanka CT laakiin ma aha MRI).
Xaaladaha la soo doortay, gaar ahaan dumarka marka ay astaamaha calaamaduhu noqon karaan midka xigtada ama tubaakada jilicsan ama jilicsanaanta, laparoscopy ayaa lagama maarmaan ah. Habkani wuxuu ka hortagaa shucaaca laakiin wuxuu u baahan yahay suuxdin guud. Laparoscope waa tuubo khafiif ah oo leh kamarad ku xiran in lagu galo jidhka iyada oo loo marayo qayb yar, oo u oggolaanaya dhakhaatiirta inay arkaan gudaha gudaha. Qaliinka ayaa markaa la samayn karaa laparoscopically haddii xaaladdu u baahan tahay.
Daaweynta
Qalliin
Calaamadaha 'appendicitis' waxaa lagu daaweeyaa qalliin si looga saaro lifaaqa . Hawlgalku waxaa laga yaabaa in si cad loo sameeyo iyada oo la marayo qayb yar oo jeexan oo ah qaybta hoose ee caloosha, ama waxaa lagu samayn karaa iyadoo la isticmaalayo laparoscope, taas oo u baahan seddex illaa afar jeexitaan yar. Haddii shuruudo kale laga shakiyo marka lagu daro appendicitis, waxaa laga yaabaa in lagu aqoonsado iyadoo la isticmaalayo laparoscopy. Bukaannada qaarkood, laparoscopy waa la doorbidi karaa in la furo qalliin sababtoo ah jeexitaanku wuu yar yahay, waqtiga soo-kabashada waa dhakhso, waxaana loo baahan yahay daaweyn yar oo yar. Lifaaqa marwalba waa laga saaraa had iyo jeer, xitaa haddii la ogaado inuu caadi yahay. Iyadoo si dhammeystiran looga saarayo, wixii xanuun ah ee dambe ee dambe lama geynayo appendicitis.
Dib u soo kabasho ka yimaada appendectomy waxay qaadataa dhowr toddobaad. Dhakhaatiirtu waxay badanaa qoraan daawada xanuunka waxayna waydiisanayaan bukaanada inay xaddidaan dhaqdhaqaaqa jirka Dib-u-soocelinta laparoscopic appendectomy guud ahaan waa dhakhso, laakiin xaddididda waxqabadka culus ayaa laga yaabaa inay wali tahay lagama maarmaan mudo 3 illaa 5 maalmood ka dib qalliinka laparoscop iyo 10 ilaa 14 maalmood ka dib qalliinka furan. Dadka intooda ugu badan ee loo daaweeyo appendisitis ayaa si fiican u soo kabanaya waxayna u baahan yihiin inay wax ka bedelaan cuntadooda, jimicsiga, ama qaab nololeedka.
Daaweynta Antibiyootigga
Haddii cudurka aan la hubin, dadka waxaa laga daawan karaa mararka qaarkoodna lagu daaweeyaa antibiotics. Habkan waxaa la qaadaa marka uu dhakhtarku ka shakiyo in calaamadaha bukaanku ay yeelan karaan sababo caafimaad ama caafimaad ahaan loo daaweyn karo. Haddii sababta xanuunku u faafo, calaamaduhu waxay xallilaan antibiyootika iyo xididada xididada.
Guud ahaan, cudurrada "appendicitis-ka" waxaa lagu daaweyn karaa keliya qalliinka- oo kaliya dadka gaarka ah ama carruurta waa daaweynta antibiyootigga oo keliya oo loo tixgeliyo daaweyn suurtagal ah appendisitis.
Marmarka qaarkood jirka ayaa awood u leh inuu xakameyn karo dilida dharbaaxida adoo sameynaaya xannuun. Calaamaduhu waxay dhacaan marka infekshanka laga saaro qayb ka mid ah jirka. Dhakhtarku wuxuu dooran karaa in uu daadinayo maqaarka isla markaana ka tago dheecaanka ka soo baxa maqaarka caloosha muddo dhowr toddobaad ah. Dhiig-xinjirowga waxaa la jadwali karaa ka dib marka cirridka la nadiifiyo.
Dhibaatooyinka
Dhibaatada ugu daran ee appendisitis waa dillaac. Lifaaqa dillaacsan ama dillaac haddii appendicitis aan si dhakhso ah loo sheegin oo aan la daaweyn. Dhallaanka, carruurta yaryar, iyo dadka qaangaarka ah ayaa halis ugu weyn. Lifaaq xaashidan ayaa u horseedi kara peritonitis iyo maqnaashaha. Peritonitis waa infakshan khatar ah oo dhaca marka uu bakteeriyada iyo waxyaabaha kale ee ka mid ah dillaacsanaantu ay u dillaacaan caloosha. Dadka qaba appendisitis-ka, cuna-qabashadu sida caadiga ah waxay qaadataa qaabka ballaaran oo barar ah oo ka buuxsamo dheecaanka iyo bakteeriyada. Bukaanno tiro yar, dhibaatooyinka cudurrada "appendicitis" waxay u horseedi karaan gafafka jirka iyo dhimashada.
> Ilo:
> Kuleejka Mareykanka ee Qaliinka. (Dib u eegid 2014. Appendectomy: Qalitaanka Qalliinka ee Lifaaqa.
> Martin RF. (Nofeembar 2016). Xannuunada daran ee dadka waaweyn: Calaamadaha kiliiniga iyo ogaanshaha kala duwanaanshaha. In: UpToDate, Weiser M (ed), UpToDate, Waltham, MA.
> Machadka Qaranka ee Sonkorowga iyo Cudurrada Diidmada iyo Kelyaha. Lifaaqa.
> Wilms IM, de Hoog DE, de Visser DC, Janzing HM. Daawo-qaadasho iyo daaweyn antibiyootiko ah oo loogu talagalay appendicitis daran. Macluumaadka Cochrane Syst Rev. 2011 Nov 9; (11): CD008359.