Calaamadaha Hore iyo Heerka Sare ee CF, Cudurka Horumarka iyo Cudurka Jeermiska
Caadi ahaan, calaamadaha cystic fibrosisku wuu kordhaa marka uu cudurku sii socdo. Xaaladda, taas oo ay sababtay hiddo-xumo, waxay keenaysaa lakab kale oo dheecaan ah si ay ugu dhisto sambabada (xirmidda hawo-mareenka oo keena infekshin, dhaawaca sanbabada, iyo neef-qabashada neefsiga), xameetada (ka hortagga jirka in uu si fiican u jajabiyo cuntada nuugo nafaqooyinka), iyo xubnaha kale.
Nooca cilladda ah ayaa u oggolaanaya in jirka uu biyo iyo cusbo ku wareejiyo ama ka soo galo unugyada, taas oo keenta qarsoodi (sida caadiga ah khafiif ah iyo biyo nadiif ah oo dadka caafimaadka qaba ka soo horjeeda dad badan oo leh CF). Saaxiibada qarxa waa kuwa jidhka ku jira oo ka hortagaya hawlgalka si habsami ah ee jidhka.
Astaamaha Hore ee Cudurka Fikrooliska
Waqtiga intiisa badan, ilmaha cusub ee leh cystic fibrosis (CF) waxay u egyihiin sidii ilmo caafimaad qaba sababtoo ah cudurku ma keeno isbeddello muuqda marxaladaha hore. Qiyaastii 20% wakhtiga, ilmaha qaba CF waxay yeelan doonaan xannibaad xiidmaha ah oo ku dhaca xiidmaha markii lagu magacaabo meconium withus. Xannibaadkan noocan ah marar dhif ah ayaa dhacaya haddii ilmuhu leeyahay CF, sidaas darteed haddii ay dhacdo waxaa badanaa loo tixgeliyaa calaamadaha koowaad ee cudurka.
Astaamaha Cudurka Fibrosis ee caadiga ah
Haddii cystic fibrosis aan la ogaan marka dhalmada, calaamadaha kale waxay caadi ahaan bilaabaan inay muuqdaan sanadka ugu horreeya ama laba sano, sida:
- Miisaaniyad liidata. Xannibaadyada qanjidhada iyo qanjidhada mindhicirka ayaa ka hortagaya habka dheef-shiidka si habboon u shaqaynaya. Cuntada la cuno waxay ku dhex mari kartaa jirka iyada oo aan nafaqooyin badan la nuugin, taasoo keentay koritaanka liita. Haddii ilmuhu aanu ku soo noqon miisaanka dhalashadiisa illaa 4-6 toddobaad ee da'da ah ama uu muujiyo nidaam joogto ah oo kobaca saboolka, dhakhtarku wuxuu bilaabi karaa inuu ka shakiyo CF.
- Raashin weyn. Sababtoo ah nafaqooyinka aan laga helin cuntooyinka, maskaxdu waxay isku dayeysaa inay la kulanto baahida tamarta jirka iyada oo diraysa calaamadaha gaajada. Dadka qaba cystic fibroxis waxay badanaaba yeelanayaan cunto yaryar oo dufan badan waxayna cuni karaan qadar fara badan oo cunto ah iyadoon helin miisaanka.
- Dhaqdhaqaaqa Dufanka leh, Dhuxul, Dhacdo Xumad ah. Nidaamka dheef-shiid kiimikaadka hooseeya wuxuu leeyahay dhibaato gaar ah oo dufan iyo borootiin. Noocyada ugu badan ee sida caadiga ah loo naqshadeeyo habka dheef-shiid kiimikaadka ayaa ka soo baxaya caloosha, taas oo keentay dhaqdhaqaaq aan caadi ahayn oo badanaa ku dhaca bukaanada qaba CF.
- Cudurrada Cudurka iyo Cudurka Nadaafadda. Qufac, neefsashada oo dhibta, iyo infekshinada joogtada ah ee neefta ayaa inta badan calaamadaha ugu horreeya ay aqoonsadaan waalidiinta carruurta leh CF.
- Salty Skin. Ciladda hidde-keena ee keena fibro-biska ayaa fara-galinaysa awoodda jirka ee ah in uu cusbo-galo gudaha iyo dibedda. Cusbada aan la nuugi karin waxaa ka soo baxa maqaarka qanjidhada dhididka, taasoo keentay calaamad muujinaysa dhidid dhadhan leh. Mararka qaarkood, xitaa waxaa dhici karta in xitaa maqaar macquul ah oo muuqata maqaarka. Qanjirrada saliidda ee qanjidhada dhididka ayaa saldhig u ah baaritaanka ugu caansan ee loo isticmaalo in lagu ogaado cystic fibrosis.
Calaamadaha Hore iyo Dhibaatooyinka CF
Astaamaha ugu sareeya ee fayruska cysticisku badanaa calaamadaha cudurka laftiisa ma aha, laakiin calaamadaha waxyeellada ee CF u keento waqti ka dib. Waqtiga ay xaaladdani muuqanayso, dadka intooda ugu badani waxay ogaadaan in ay qabaan fayruska cystic oo ay ku noolaan jireen cudurka waqti gaaban. Dhibaatooyinka soo socda ayaa ah calaamadaha horumarsan ee CF:
- Dib loo dhigay Bannaanka. Qaangaarka la soo daahay waxaa mararka qaarkood lagu arkaa gabdhaha fayruska cysticis sababtoo ah nafaqo liita.
- Kufsi la'aan. Inta badan ragga qaba fibro-biska cystic waa unugyo sababtoo ah qarsoodi ah oo xannibaya marinka shahwada. Dumarku waxay la kulmi karaan dhalmo la'aanta sababtoo ah dheecaan dhuunta ilmagaleenka ah oo xannibaya galmada oo gala xubnaha taranka.
- Sonkorowga. Waqti ka dib, dhaawaca loo geysto beeryarada by cystic fibrosis waxay keenaysaa in la joojiyo soo saarista insulin ku filan. Qiyaastii 15% dadka qaba cystic fibroxis kuwaas oo gaari kara qaan-gaaridda waxay horumarin doonaan sonkorowga ku-tiirsan ee insulin.
- Cudurka beerka. Xayiraadda qulqulka xiidmaha ee beerka ayaa sababi kara calaamadeynta iyo dhaawaca beerka qiyaastii 5% oo ah bukaanka cystic fibrosis. Haddii waxyeellada beerka ay dhacdo, waxaa badanaa lagu arkaa dadka waaweyn.
- Cudurka Gallbladder. Saliida ayaa dukaanka ku duubta walax lagu magacaabo xabbad xayawaan ah oo uu abuuray beerka iyo qalabka nudaha dufanka. Dad badan oo qaba cystic fibrosis, xitaa waa qaro weyn oo aan u gudbin karin xiidmaha si ay uga tagaan gallbladderka . Inta badan wakhtigan tani ma soo saari karto astaamaha, laakiin qiyaastii 10% fiyarada cysticisku waxay horumarinaysaa qaxwaha u baahan qalliin.
- Pankreatitis. Marka xitaa ka baxo gallbladder, waxay ku socotaa mindhicirka yar yar iyada oo loo maro xiidmaha caadiga ah ee la wadaago beerta. Haddii dhagax dhoobo ah uu ka baxo gallbladder oo uu ku dhejiyo xuubka caadiga ah ee xiidmaha, dheecaanka pankreatic ma heli karo. Tani waxay keenaysaa barar xanuun aad u daran iyo caro cad oo loo yaqaan 'pancreatitis' oo loo yaqaan 'pancreatitis', taas oo u baahan fara-galin qalliin.
Xigasho:
Foundation Foundation Fibrois. Ku saabsan Cudurka Fikrooliska. 10 Abriil 2016