Dyskinesia waa nooca dhaqdhaqaaqa dhaqdhaqaaqa oo lagu gartaa xaalado aan khasab ahayn oo ah isdifaac ama qoris jidhka ah. Dhaqdhaqaaqa ayaa badanaa ku lug leh gacmaha ama lugaha, laakiin waxay ku lug yeelan karaan jirdhiska, madaxa, ama wejiga. Xaaladaha shakhsi ahaaneed ayaa laga yaabaa inay ka soo wareegaan dhowr ilbiriqsi ilaa 15 daqiiqadood ama ka badan isla markaana guud ahaan xalin karaan iyaga. Waqti ka dib, astaamaha ayaa u muuqda inay kordhinayaan soo noqoshada oo ay noqdaan kuwo aad u daran.
Ku noolaanshaha Dyskinesia
Dyskinesias ma faragelin miyir-qabka, mana aha wax la xidhiidha qalalaasaha ama qaloocnaanta , inkasta oo ay marka hore u muuqdaan kuwo la mid ah kuwa ka soo horjeeda.
Haddii aad dareento dyskinesias, waxaad filan kartaa inaad si buuxda u feejignaato oo aad u ogaato dhaqdhaqaaqyada, marmarka qaarkoodna waxaad awood u leedahay inaad sheegto inay bilaabayaan. Inta badan, dadka qaba dyskinesia ma laha xakameyn ama xakamaynta dhaqdhaqaaqa yar.
Waxaa jira dhowr arrimood oo dhib badan oo ah dyskinesia oo saameeya nolol maalmeedka. Waxay caadi ahaan muuqaal yihiin waxayna ka dhigi karaan dareen aan la rabin dadka kale. Dhaqdhaqaaqyada aan la doonaynin waxay noqon karaan kuwo walaac ah oo kaa dhexjira xitaa markaad kaligaa tahay. Dyskinesias si lama filaan ah oo lama filaan ah u dhacdo, waxay joojin kartaa awooddaada aad ku xakameyso jirkaaga sida aad rabto. Waxay faragalin karaan dhaqdhaqaaqyadaada iyo dhaqdhaqaaqaaga ujeedada. Marmarka qaarkood, dyskinesias waxay noqon kartaa mid aan fiicneyn, waxayna noqon karaan kuwo xanuun, inkastoo aysan ahayn mid caadi ah.
Sababaha Dyskinesia
Waxaa jira dhowr sababood oo ah dyskinesia; kuwaan waxaa ka mid ah istarooga, curyaanka maskaxda , maskaxda sclerosis , iyo daawooyinka antipsychotic. Sababta ugu badan ee loo yaqaan dyskinesia waxaa loo yaqaan 'levodopa-induced dyskinesia (LID)' LID wuxuu qeexayaa xanuunka 'dyskinesias' ee dhacda sida daaweyn loo isticmaalo daaweynta calaamadaha cudurka Parkinson .
Waa maxay sababta Dyskinesia loo horumariyo sidii natiijada Daawooyinka Cudurrada ee Parkinson
Cudurka Parkinson waa xanuunka dhaqdhaqaaqa oo lagu aqoonsaday dabaysha iyo dabaysha muruqyada. Daawooyinka loo isticmaalo cudurka Parkinson ayaa ka mid ah sababaha ugu caansan ee loo yaqaan dyskinesia. Daawooyinka loo isticmaalo in lagu xakameeyo calaamadaha cudurka Parkinson waxaa lagu magacaabaa daawooyinka dopaminergic. Maadaama dawooyinka dopaminergic ay kordhiyaan qiyaasta dopamine ee maskaxda, waxay si waxtar leh u yareeyaan calaamadaha cudurka Parkinson.
Dyskinesia caadi ahaan ma dhicin, sababtoo ah dhowr daawo oo dopaminergic ah ama marka daawooyinkaas loo isticmaalo muddo gaaban. Sababta oo ah cudurka Parkinson waa xaalad nololeed, dadka qaba cudurku waxay u baahan yihiin inay qaataan daawooyinka dopaminergic sanado ah. Ka dib sanado badan qaadashada daawooyinkan, dadka qaba cudurka Parkinson waxaa laga yaabaa inay ku dhacaan saameynta cilladaha caadiga ah ee dyskinesia.
Waxaa jira baaritaan balaaran oo lagu ogaanayo in ay suurtagal tahay in laga hortago xanuunka 'dyskinesias' ee ka soo baxa horumarinta iyo haddii daaweynta dopaminergic dib loo dhigo ay dib u dhigto ama yareyn karto horumarka ama darnaanta dyskinesia. Laakiin ma jirin wax caddayn ah oo muujinaya in dib-u-dhigidda daawada dopaminergic ay ka hortagi karto saameyntani dhinaca dambe si ay u dhisto ama u sii dhicin muddo dheer.
Dadka qaba cudurka Parkinson badankood waxaa la siiyaa sharraxaad faahfaahsan oo ku saabsan suurtogalka ah in la horumariyo saameynta soo daahday ee dyskinesia horay u sii fiican. Guud ahaan, sababtoo ah daawooyinka dopaminergic waa kuwo waxtar leh oo yareynaya astaamaha calaamadaha cudurka Parkinson, dadka qaba cudurka Parkinson waxay tixgelinayaan tayada nololeed ee hagaagsan inay qiimo u yeelato khatarta daawada dyskinesia hoos u dhigto.
Daaweynta Caafimaadka Dyskinesias
Guud ahaan, haddii aad bilawdo inaad ogaato dyskinesias sanado ka dib qaadashada daawooyinka Parkinson, takhaatiirtaada ayaa laga yaabaa inay maareyn karaan saameyntaan dhinaca daaweyntaada .
Isbedelada waxaa laga yaabaa inay ku lug yeeshaan qaadashada daaweyn waqti dheer ah ama istiraatijiyada jadwalka daaweyntaada oo dhan maalinta oo dhan. Dhaqaatiirtaadu waxay ku dari karaan daawooyin kala duwan qiyaaso hoose oo wada shaqeyn halkii ay isticmaali lahaayeen qadar sare, daawo waxtar leh oo soo saara. Isbedeladaas loo qoondeeyey waxay isku dheelitiri karaan baahida loo qabo in lagu yareeyo calaamadahaaga Parkinson inta aad sidoo kale yareyneyso xinjirahaaga.
Nidaamyadani waxay u shaqeeyaan dadka qaarkood LID, laakiin uma shaqeynayaan qof kasta. Marka isbedelka daaweyntu aysan ku filnayn in la isku daro isu dheelitirka u dhaxeeya hoos u dhigista calaamadaha iyo hoos u dhigista saameynaha, waxaa jira habab qalliin oo yarayn kara dyskinesias oo ka soo baxa daawooyinka dopaminergic.
Dermeje Deep Brainulation (DBS) ee Dyskinesia
DBS waa nidaam qalliin oo loo isticmaalo xakamaynta dyskinesia oo keenta daaweynta cudurka Parkinson. Nidaamkani wuxuu ku lug leeyahay dejinta koronto-dhaliyaha ee gobolka maskaxda.
Waxaa jira dhowr meelood oo loo tixgelinayo meelaynta qalabka DBS, iyo qaar ka mid ah tijaabooyinka hore ee qalliinka ayaa kaa caawin kara inaad gartaan meesha ugu fiican ee xaaladdaada gaarka ah. Meelahaas waxaa ka mid ah globus pallidus internus iyo nucleus hoose, kuwaas oo labaduba yihiin gobolo yaryar oo ku yaal maskaxda.
Qalabka DBS waxaa ka mid ah electrodes, kuwaas oo ku yaal midkood ama labada dhinac ee globus pallidus ama nucleus. Koronto-dhaliye, oo loogu talagalay in lagu xakameeyo kicinta korantada saxda ah, ayaa lagu geliyaa gobolka sare ee laabta. Qalabka waxaa lagu qalabeeyaa bateriga si shaqeyn joogto ah, iyo batankan sida caadiga ah wuxuu u baahan yahay beddelid dhowr sanadood.
Sidee DBS ugu caawisaa Dyskinesia
Farsamaynta ay DBS ka caawiso dhimista dyskinesia ayaa si caddaalad ah ugu lug leh. Qalabku wuxuu ku dhacaa kicinta maskaxda, kaas oo ku farxi kara ama burin kara dhaqdhaqaaqa maskaxda. Dareemaha korantadu waxay ku xiran tahay xakamaynta maskaxda, si toos ahna loo yareeyo maskaxda, ama waxay si aan toos aheyn u yareyn kartaa xinjiraha iyada oo la yareeyo baahida daawada dopaminergic, taas oo markaa, waxay hoos u dhigtaa saameynta dopaminergic-ka ee dyskinesia.
Stimulators ayaa lagu dhejiyay globus pallidus si toos ah u saameynaya dyskinesias, halka kiciyeyaasha lagu dhejiyay nukleamic nucleus waxay yareyn kartaa baahida daawada dopaminergic, taas oo hoos u dhigeysa saameynta daawada dyskinesia.
Ammaanka DBS
Guud ahaan, nidaamku waa mid amaan ah, laakiin sida nidaamyada oo dhan, waxaa jiri kara dhibaatooyin. Dhibaatooyinka la xiriira DBS waxaa ka mid ah caabuq iyo dhiig-bax.
Infakshannada waxaa laga yaabaa inay soo saaraan madax-xanuun, lakulmo, wareer, iyo qandho. Dhiigbaxa waxay keeni kartaa madax xanuun daran, isbedel arag, ama miyir beelid. Haddii laguu qoondeeyey inaad qabto qalliinka DBS, markaa kooxdaada caafimaadka ayaa kormeeri doona si dhow kadib qaabsocodka. Waxaa jira sababo kala duwan oo ku saabsan kormeerkaaga kadib, oo ay ku jiraan qiimeynta shaqada, iyo in la qaado wax kasta oo dhibaatooyin ah ka hor inta aysan keenin dhibaatooyin joogto ah.
Hababka kale ee Qalliinka ee loo yaqaan Parkinson's-Associated Dyskinesia
Waxaa jira dhawr habab qalliin oo kale oo laga yaabo in loo tixgeliyo maamulka LID. Nidaamyadani kuma lug lahaanshaha gelinta kiciyaha; waxay ku lug leeyihiin abuurista nabar mid ka mid ah gobollada maskaxda ee mas'uul ka ah calaamadaha Parkinson ama dyskinesias.
Caadi ahaan, qalliinnada ba'an ayaa sidoo kale bartilmaameedsanaya globus pallidus ama nucleom-ka hooseeya, waxayna ku lug yeelan karaan labada dhinac haddii loo baahdo. Nidaamyadani waa, sida DBS, loo tixgeliyo inay tahay mid ammaan ah oo waxtar leh. Haddii aad tahay musharax loogu talagalay qalliinka DBS, ka dibna waxaa suurtagal ah in kooxda caafimaadkaaga ay kaala hadli doonaan dhawr fursadood oo qalliin ah, marka lagu daro DBS.
Ereyga
Cudurka Parkinson waa xanuunka ugu badan ee dhaqdhaqaaqa. Waa xaalad nololeed oo la filayo in ay sii xumaato sanadihii la soo dhaafay. Sababtoo ah calaamadaha sii xumaanaya, dadka qaba cudurka Parkinson waxay badanaaba u baahan yihiin isbeddelka daawada sida nidaamyada cudurka iyo sida saameyn liddi ku jirto.
Dhab ahaan, saameynta daawada ee loo isticmaalo cudurka Parkinson waa cudur kale oo dhaqdhaqaaqa ah, dyskinesia. Dadka qaarkiis ee qaba cudurka Parkinson, waxaa soo baxaya qodob daaweyn ah oo aan loo dulqaadan karin, iyo hababka qalliinka ayaa loo tixgelin karaa ikhtiyaarka ugu fiican.
Hase yeeshee, warka wanaagsan, ayaa ah, in cudurka Parkinson ama neefsashadu uusan halis ahayn ama noloshu halis ku tahay. Qalitaanka DBS waa ikhtiyaarka sanadka soo socda, si fiican loo fahmay, waxaana loo tixgeliyaa inuu yahay mid ammaan ah oo si loo dulqaadan karo. Sanadihii la soo dhaafay, waxaa jiray kumanaan dad ah oo qaba cudurka Parkinson ee qalliin ku sameeyay LID, natiijooyinkuna waxay ahaayeen kuwo wanaagsan. Haddii aad tahay musharax DBS, waxaad filaneysaa in aad si qotodheer u qorsheysid qalliinka oo aad u dhawaato dabagalka kaddib habsocodkaaga, maxaa yeelay taasi waxay kordhineysaa fursadahaaga ugu wanaagsan iyo soo kabashada.
> Isha:
Wax-qabadka kicinta globus pallidus iyo kicinta neef-xummada ee ciladaha Parkinson ee sii kordhaya: falanqaynta macaamilada tijaabooyinka la xakameeyey, Clin Interv Aging. 2016 Jun 21; 11: 777-86.