HD wuxuu leeyahay calaamado ballaaran oo laga yaabo in uu horumar sameeyo, qaar ka mid ah kuwaa oo si guul leh loo maareyn karo daawooyinka iyo hababka aan daroogada ahayn. Ka hor inta aanad daaweynin, faham calaamadaha sida qayb ka mid ah cudurka ayaa sidoo kale kaa caawin kara inay la qabsadaan iyaga oo ka qaataan kaalin firfircoon oo adiga ama xubin ka mid ah qoyskaaga.
Noocyada Calaamadaha
Xaaladda neerfaha, Huntington waxa sababa calaamadaha sida caadiga ah u dhacaya mid ka mid ah saddexda qaybood: isbedelka muuqaalka / dhaqdhaqaaqa, isbedelka garashada, iyo isbeddelada dareenka / dabeecadaha.
HD sidoo kale waa mid ka mid ah xaalado dhowr ah oo keena waallida si loo horumariyo.
Calaamaduhu waxay inta badan ku dhacaan inta u dhexeysa 30 illaa 50 sano. Si kastaba ha noqotee, dadka qaarkood oo da'doodu ka yar tahay 20 jir waxay horumariyaan nooc ka mid ah cudurka Huntington ee loo yaqaan cudurka Huvgene ee dhallaanka.
Isbedelka Jirka
Mid ka mid ah calaamadaha muuqda ee HD waa korea. Chorea waxaa loola jeedaa luminta awoodda lagu xakameeyo dhaqdhaqaaqa jirka. Waxay soo saartaa dhaqdhaqaaqyo aan qasab ahayn, gariir iyo si deg deg ah. Dhaqdhaqaaqyadani waxay inta badan ku dhacaan jirka sare waxayna ku jiraan gacmaha sare, garbaha, madaxa, luqunta, iyo wejiga. Waxay sidoo kale ku dhici karaan lugaha. Chorea waxay joogtaa qiyaastii boqolkiiba 90 dadka ay hayso HD waana mid ka mid ah calaamadaha inta badan lagu beegsado daawada.
Calaamadaha kale ee jilicsan ee HD waxa ka mid ah hoos u dhaca socodka iyo hadalka, la'aanta iskuxirid, naafonimada cuntada iyo dareeraha liqidda iyo, taas oo ah, miisaan weyn oo culus. Calaamadahaas awgood, khatarta ah inay hoos u dhacdo waxay ku badan tahay dadka leh HD, laakiin la shaqeynta khabiirada ayaa yareyn kara khatarta.
Isbedelada garashada
HD waa natiijada isbeddelka maskaxda, sidaas darteed waa la fahmi karaa in awoodda fahamka ay saameyneyso. Inkastoo xasuusta la saari karo, meelaha kale ee garashada ayaa sidoo kale saameynaya. Kuwaas waxaa ka mid ah hawlaha fulinta ee naafanimada leh (sida kartida qorshaynta iyo go'aan qaadashada), diiradda liidata, diidmada diidmada, xukunka liita iyo faham la'aanta dabeecadahaaga.
Waxyeelo la'aan ayaa laga yaabaa inay sii korto. Tusaale ahaan, haddii aad leedahay HD, waxaad samayn kartaa wax aadan caadiyan dareensiinaynin sababtoo ah kantaroolka xakameynta hoos u dhaca.
Isbedelada Niyadda iyo Habdhaqanka
Astaamaha HD waxaa ka mid ah dabeecado iyo dabeecado isbedel ah. Waxaad dareemi kartaa xanaaq badan iyo cadho, oo ay weheliyaan niyad-jabka aan la saadaalin karin. Afkaar iyo jirdil jireed ayaa sidoo kale laga yaabaa inuu horumar sameeyo. Dhab ahaantii, cilmi-baaristu waxay soo gebogebaysay in boqolkiiba 22% ilaa 66 boqolkiiba dadka qaba HD ay muujinayaan gardarrada, badanaa marxaladaha hore ee cudurka.
Sida noocyada kale ee waallida , riwaayad ayaa ku badan HD. Murugada (taas oo la mid ah xanaaqa laakiin inta badan waxay ku lug leedahay dareenka murugo iyo rajo la'aan) waxay noqon kartaa mid gaar ah oo muhiim ah oo muujinaya xoog saadaalin feker ah oo ku saabsan ama la xakameynayo isdilka. Cilmi baaris ayaa muujinaysa in ay jirto khatar aad u weyn oo ku aaddan fikradaha isdilka ee kuwa ku nool HD, daraasado qaarkood oo muujinaya joogitaanka fikradda isdilka ee ku dhawaad boqolkiiba 19 ka qaybgalayaasha cilmi-baarista.
Dareemidda welwelka badanaa waxay la socotaa niyad-jabka. Daraasad cilmi baaris ah ayaa muujisay in meel kasta oo ka timid 34 ilaa 61 boqolkiiba kuwa haysta waayo-aragnimada HD-ga dareemada walaaca.
Kalsooni , meesha aad ku dhufatid erey, fikir ama ficil, ma aha wax aan caadi ahayn.
Tani waxay isku dhafan yahiin lakulanka iyo qasabadaha waxayna ku adkeynayaan inay u guuraan hawsha cusub. Waxa kale oo ay keeni kartaa dabeecado aan habboonayn oo dadka kale ku adkeynaya inay ogaadaan sida loo wadi karo qofka HD.
Guudmarka Daaweynta
Inkastoo aysan jirin daawo loogu talagalay HD waqtigaan, waxaa jira daawooyin yar iyo habab feejignaan ah oo laga yaabo inay kaa caawiyaan calaamadaha qaar waqti go'an. Maskaxda ku hay in aadan isticmaalin walxo qaas ah ama dheeri ah iyada oo aanad hubin dhakhtarkaaga, sababtoo ah qaar waxay yeelan karaan saameyn xun oo xun ama daroogada isdhexgalka daawooyinka kale.
Maadaama aysan jirin daawo, ujeedada daaweynta ee HD waa in la hagaajiyo tayada nolosha iyo in la sii wado shaqeynta ilaa inta suurta gal ah.
Daawooyinka
Xenazine (tetrabenazine)
Xenazine ayaa la ansixiyey 2008dii oo ay soo saartay Maamulka Cuntada iyo Dawooyinka ee Maraykanka (FDA) si loogu daaweeyo hargabka HD. Waxaa la muujiyey in lagu caawiyo yareynta dhaqdhaqaaqa aan loo baahneyn, waxaana guud ahaan loo tixgeliyaa mid ka mid ah hababka ugu caansan uguna waxtar leh ee lagu daaweyn karo HD.
Xenazine ayaa si kastaba ha ahaatee, digniin ku saabsan isticmaalka dadka qaba niyad-jabka sababtoo ah waxay u muuqataa inay kordhinayso niyad-jabka iyo fikradaha isdilka. Dhibaatooyinka kale waxaa ka mid noqon kara lulmo iyo hurdo la'aan.
Austedo ( deutetrabenazine )
Austedo waxaa ogolaaday FDA sannadkii 2017. Waxa kale oo loo qoraa in lagu daaweeyo dhaqdhaqaaqa aan loo baahnayn (chorea) ee cudurka Huntington.
Austedo ayaa si lamid ah u la mid ah Xenazine laakiin waxtarkeeda waxay sii soconeysaa waqti dheer. Sidaa awgeed, Austedo waxaa badanaa loo qoraa in la qaato hal mar ama laba jeer maalintii, halka Xenmark loo qoro in la qaato saddex jeer maalintii.
Austedo waxay muujisay waxtarka yareynta calaamadaha "chorea", laakiin sida Xenazine, daawadani waxay la timaaddaa digniin xooggan oo muujinaysa inaan loo isticmaalin dadka qaba HD kuwaas oo la kulma dareen niyadjab ama fikrado isdil ah, maadaama ay kordhin karto dareenkaas.
Daawooyinka Cudurka ah ee Antipsychotic
Daawooyinka dhimirka ee loo yaqaan 'antipsychotic', oo loo yaqaan 'neuroleptics', ayaa mararka qaarkood loo qoraa si loo daaweeyo xudunta. Kani waa isticmaalka u-isticmaalka daawada, taas oo macnaheedu yahay in FDA aysan u ansixin daawooyinkan gaar ahaan ujeedadan; si kastaba ha ahaatee, qaar ka mid ah waxay muujiyeen faa'iido ka mid ah aaggan.
Natiijooyinka baadhitaanku way kala duwan yihiin, hase yeeshee, daawooyinka antipsychotics ee badanaa loo isticmaalo daaweynta HD waxaa ka mid ah Zyprexa (olanzapine), Risperdal (risperidone), iyo Seroquel (quetiapine). Daawooyinka dhimirka ee hore sida Haldol (haloperidol) iyo Clozaril (clozapine) ayaa sidoo kale loo qoraa laakiin waxay yeelan karaan saameyno waxyeello ah oo ku dhaca gariir iyo dyskinesia, taas oo labadaba sabab u ah dhaqdhaqaaqyo aan raali gelin ahayn oo sidaas awgeedna ay noqon karaan kuwo khatar ah.
Waxaa intaa dheer, daawooyinka antipsychotic sida Abilify (aripiprazole) waxay muujiyeen waxoogaa waxtarka ah ee yaraynta calaamadaha diiqadda HD, iyo sidoo kale horumarinta garashada.
Daawooyinka dhimirka waxaa sidoo kale loo isticmaalaa mar marka ujeedadu tahay in la yareeyo dabeecadaha adag (sida gardarrada) oo horumarin kara HD; Si kastaba ha noqotee, waxaa jira dhowr waxyeelood oo waxtar leh oo la isticmaali karo isticmaalka daawooyinka dhimirka, sidaas darteed digniinta waa la damaanad qaaday.
Symmetrel
Daraasad ku saabsan wax ku oolnimada Symmetrel (amantadine) ayaa muujisay natiijooyin isku dhafan. Symmetrel waa daawo fayrus ah oo loo isticmaalo in lagu daaweeyo jirrooyinka aan khasabka ahayn ee mararka qaarkood ku dhaca cudurka Parkinson , sidaas darteed bartilmaameedka HD waa calaamadaha korea. Waxay u muuqataa mid faa'iido leh dadka qaar leh HD.
SSRI
Dawooyinka antidepressant serotonin reiptake inhibitor (SSRI) ayaa mararka qaarkood loo qoraa si loo daaweeyo niyad-jabka iyo sidoo kale ciribtirka iyo qasabadaha mararka qaarkood ay la kulmaan kuwa ku nool HD. Sida daawooyinka kale, waxtarkoodu waa kala duwan yahay.
Xasilinta Xaaladda
Dareemayaasha Xaaladda sida Depakote (divalproex) ayaa loo isticmaali karaa inay wax ka qabato isbeddel weyn oo ku saabsan dareenka oo la socon karo HD, iyo sidoo kale gardarrada, isdilid la'aanta, iyo astaamaha obsessive-compulsive.
Daawooyinka kale
Iyadoo laga jawaabayo calaamadaha kala duwan ee warbixinta bukaan-socodka ee dhakhtarkooda, daawooyinka kale ayaa sidoo kale lagu amrayaa inay wax ka qabtaan arrimahaas gaarka ah. Tusaale ahaan, haddii cabsida iyo walaaca ay yihiin cabashooyinka asaasiga ah ee HD, dhakhtarka ayaa badanaa qora daawo si loo bartilmaameedsado. Sidaa daraadeed, waa muhiim in la furo kooxdaada daryeelka caafimaad oo u sheeg inay ku ogaadaan wax walba oo dhibtaada ku haya. Waxay lahaan karaan ikhtiyaarka sii wanaajinaya xaaladaada.
Muujiyo aan daawo lahayn
Maadaama daawooyinka hadda la xadidan yahay isku dayga lagu maareeyo calaamadaha gaarka ah HD, dariiqooyinka kale ee daroogada kale ee daroogada ah ayaa lagula talinayaa.
Daaweynta Hadalka iyo Luuqadda
Dhakhtarka hadalka iyo luuqadda ayaa kula shaqeyn kara si uu kaaga caawiyo isgaarsiinta baahiyahaaga iyo doorbidkaaga. Leyliso gaar ah ayaa kaa caawin kara inaad xoojiso carrabkaaga iyo muruqyada afka si aad u ilaaliso hawshaada ilaa inta suurogal ah.
Daaweeyayaasha hadalka ayaa sidoo kale qiimeyn kara kartidaada liqitaanka iyo go'aaminta qalabka ama waxqabadyada ay noqon doonaan kuwa kuugu caawinaya. Tani waxay noqon kartaa mid muhiim ah tan iyo, marka cudurku sii socdo, waxaa laga yaabaa inuu ku adkaado inuu liqo cunto ama biyo la'aan adigoo miiraya.
Daaweynta jirka iyo shaqada
Daaweynta jireed iyo daaweyn xirfadeed waxay kaa caawin kartaa siyaabo badan. Marxaladaha hore ee HD, daaweynta jireed waxay gacan ka geysan kartaa hagaajinta iyo ilaalinta guud ahaan xoogga iyo shaqeynta. Maadaama horumarka HD, qalabka waa la dalban karaa lana habeeyey baahiyahaaga gaarka ah, barnaamijka jimicsiga guriga waxaa loo qaabeyn karaa si loo xoojiyo caafimaadka jirka.
Daaweeye shaqeynaya ayaa kula shaqeyn kara adiga oo go'aaminaya habka ugu wanaagsan ee waxqabadka nolol maalmeedka , sida qubaysashada iyo dharka. Takhaatiirta xirfadlayaasha ah waxay kaloo aqoonsan karaan layliyada maskaxda , iyadoo ujeedadu tahay ilaalinta hawlahaaga garashada.
Terabiyada waxay sidoo kale la shaqeyn karaan daryeelayaashaada sida uu cudurku u socdo si uu uga caawiyo inay ogaadaan sida ugu fiican ee aad u daryeeli lahayd.
Jimicsiga Jirka
Jimicsiga jimicsigu wuxuu aad u sarreeyaa awoodda xasaasiga ah ama xitaa kor u kaca ee cudurro badan oo keena asaasaqa, taasina waxay ku dhacdaa HD-ga sidoo kale. Cilmi-baadhis ayaa muujisay in heerarka sare ee jimicsiga jirka ahi uu saadaalinayo dhibcooyin ka fiican imtixaanka garashada iyo hagaajinta maalin kasta.
Kalkaalisada maskaxda / La-talinta Taageerada
La hadlida adeegaha bulshada ee caafimaadka ama cilmu-nafsiga ayaa noqon kara mid aad muhiim u ah marka aad isbedeleyso isbeddellada HD-ga soo saaro oo aad sawiraan istaraatijiyadaada xeeladayntaada. Daaweyntu waxay noqon kartaa mid aad u faa'iido leh lamaanaha ama lamaanayaasha, iyo sidoo kale carruurta iyo qoysaska.
HD wuxuu isbedel weyn ku sameynayaa heerka shaqadaada, wuxuuna kor u qaadi karaa welwelka xubnaha qoyskooda khatarta ay u leeyihiin in uu horumariyo HD illaa laga gaaro hiddesidaha carruurta. Daaweeye ayaa kugu caawin kara adiga iyo qoyskaagaba in ay ku shaqeeyaan isbeddelada dhacaya, khatarta hargabka ee HD, iyo in ay kugu xiraan ilaha bulshadaada iyo gurigaaga.
Daaweynta Abuurista
Hababka kale waxay u badan tahay inay ka faa'iideystaan kuwa ku nool HD. Tusaale ahaan, daaweynta muusikada , farshaxanka, iyo riwaayadaha ayaa dhammaantood la isticmaalay. Inkastoo aysan isbeddeli doonin calaamadaha jidhka ee HD, waxay awood u yeelanayaan inay saameyn ku yeeshaan guud ahaan wanaagga iyo horumarinta tayada nolosha.
Adeegyada Dietitian
Cunto cunto caafimaad leh ayaa muhiim u ah dhammaanteen, iyo xitaa markaa marka aad la qabsaneyso HD. Hubinta in jirkaaga uu helo nafaqooyinka saxda ah ee uu u baahan yahay wuxuu kaa caawin karaa inaad sii wado awoodaada. Tani way adkaan kartaa, gaar ahaan horumarka HD, sidaas darteed waxaa laga yaabaa inaad ka faa'iideysato gargaarka cuntada diiniga ah.
Ereyga
Tan ugu muhiimsan, dadka heysata HD iyo qoysaskooda waxay halis u yihiin kala soocidda. Ogow in ay jiraan ilo iyo taageero aad heli karto si ay kuugu dhiirigeliyaan oo kaa caawiyaan inaad go'aansato talaabooyinka xiga. Haddii aadan hubin waxa la sameynaayo ama u baahan tahay caawimaad, Huntington Society's Society of Disease of America waxay leedahay cutubyada maxaliga ah iyo kooxaha taageerada ee internetka kuwaas oo kugu dhiirigelin kara, ka jawaabi doona su'aalahaaga ama kuula socdaan ama dhegeystaan dhegtaada marka aad la nooshahay HD.
> Ilo:
> Arora, G. (2015). Maaraynta Xoog-Joojinta Cudurka Huntington. http://hdsa.org/wp-content/uploads/2015/07/Managing-Aggression-in-HD_Garima-Arora_ver005.pdf
> Coppen, E. iyo Roos, R. (2016). Xeeladaha Faragelinta ee hadda jira si loo yareeyo cudurka Chorea ee Cudurka Huntington. Daroogooyinka , 77 (1), pp.29-46. 10.1007 / s40265-016-0670-4
> Dale, M. iyo van Duijn, E. (2015). Walaaca Cudurka Huntington. Jareerka Naafada Maskaxda iyo Daaweynta Xuurnimada , 27 (4), pp.262-271.
> Wallace M, Downing N, Lourens S, iyo al. Ma jiraa Ururka Xirfad Jirka oo leh Maskaxda Maskaxda, Habdhaqanka, iyo Maalin-maalmeedka? Naqshad Qayb Ka Qayb Qaadashada Qaybta ee Cudurrada Prodromal iyo Early Huntington. Lahaa Sicirada . 2016; 8.
> Wetzel HH, Gehl CR, Dellefave L, et al. Fikradda isdilka ah ee cudurka Huntington: Doorka isdaba joogga. Cilmi-baaris maskaxeed . 2011; 188 (3): 372-376. doi: 10.1016 / j.psychres.2011.05.006.