Sjogren's syndrome ayaa loo magacaabay ka dib markii Henrik Sjögren, dhakhtar indhaha ah. Sjogren's Syndrome waa xaalad kaas oo nidaamka difaaca jirku uu weeraro qanjidhada qoyan ee qoyan. Cudurrada ugu badan, waxay u dhacaan qanjidhada salivary iyo qanjidhada maskaxda, kuwaas oo keena ilmo . Waxay sidoo kale saameyn kartaa caloosha iyo qanjidhada qoyan ee kale ee jirka. Sjogren's waa xaalad cillad ah oo lagu yaqaan xirfadlaha daryeelka indhaha sababtoo ah dadka qaba xaaladdaa badanaa waxay qabaan qallal daran oo indhaha ah iyo inta badan dhakhtarka indha-indheynta iyo daaweynta cudurrada indhaha ee qalalka ka hor intaan bukaanku dhab ahaantii si rasmi ah loogu xaqiijin Sjogren ay daryeelkooda aasaasiga ah dhakhtarka ama rheumatologist.
Astaamaha
Indhaha qallalan ayaa badanaa u sheegi kara siyaabo kala duwan. Ka sokow keliya qalalan, indhaha qallalan ayaa sababi kara waxyaabahan soo socda:
- Dareenka jidhka shisheeye
- Sandy, dareen farxad leh
- Dareenka iftiinka
- Iskudhicidda, aragti xumada
Dadka qaba cudurka Sjogren ayaa sidoo kale leh calaamadaha soo socda:
- Afka qalalan
- Dhibaato liqid
- Maqaarro joogto ah ama ilkaha oo ilkaha ka yimaada
- Muruqyada iyo wadnaha iyo xanuunka
- Maqaarka qallalan ama finanka maqaarka
- Qufac
- Qalitaanka siilka
- Kabuubyada gacmaha iyo lugaha
- Daal aad u daran
Sababaha
Cilmi baarayaashu ma hubaan waxa sababa cudurka Sjogren's syndrome. Si kastaba ha noqotee, xaaladdu waxay u egtahay in ay qoysasku ku socoto. Waxaa loo maleynayaa in uu xiriir la leeyahay hanti gaar ah oo dadka qaarkood ay qaadaan taas oo saadaalisay inay muujiyaan cudurka marka uu kiciyay. Kalluumeysigaan, taas oo noqon karta caabuq fayras ah, infekshanka bakteeriyada ama xitaa walbahaarka, wuxuu xoojiyaa nidaamka difaaca jidhka. Marka tani dhacdo, habka difaaca jirka ayaa noqon karta mid aad u daran. Cudurka Sjogren ayaa sidoo kale u muuqda inuu ka soo horjeedo cudurada kale ee cudurada wadnaha ee cusbataallada sida lupus, rheumatoid arthritis ama scleroderma.
Ciladeynta
Dhakhtarkaagu wuxuu dib u eegi doonaa taariikhdaada caafimaad iyo taariikhda qoyska si loo ogaado astaamaha ama cudurada kale ee la xiriira. Imtixaanka dhiigga waxaa laga yaabaa in lagu amro inuu fiiriyo qaar ka mid ah unugyada difaaca ee jira. Sidoo kale, dhakhtarkaagu wuxuu hubin doonaa kelyahaaga iyo shaqada beerka. Dhakhtarkaaga ayaa sidoo kale kuu diraya dhakhtarka ilkaha si uu u hubiyo kororka ilkaha.
Dhakhtarkaagu wuxuu kuu gudbin karaa indhaha ama indhaha aqoonyahanka indhaha ah si loo sameeyo baadhitaano gaar ah si loo hubiyo calaamadaha cillad indhaha qalalan. Tijaabooyinkaan waxaa ka mid ah kuwan soo socda:
- Baadhitaanka shaashadda: Dhakhaatiirta indhaha waxay isticmaalaan qalab u gaar ah oo la yiraahdo "bio-microscope" oo la yiraahdo laydh yar si ay u baaraan qaybta hore ee isha si ay u calaamadaan calaamadaha qalalan. Dhoobada ayaa isha ku haya indhaha si ay u muujiyaan aagagga laga yaabo in ay waxyeelo u galaan indhaha qalalan ama muujiyaan unug dhintay ama wareegsan.
- Imtixaanka ilmada ee Schirmer: Imtixaanka ilmada ee Schirmer waa hab lagu qiyaaso inta ilmada aad haysatid adiga oo galinaya labo shay oo warqad darajo caafimaad ah indhaha si loo cabbiro qadarka qashinka. Inkastoo baaritaanka aaney dhicin, waxay dhakhtarrada siisaa fikrad wanaagsan oo ku saabsan sida indhahaagu u qallaji karaan indhahaaga caadiga ah.
Daaweynta
Doorashooyin daaweyn oo dhowr ah ayaa la heli karaa si loo daaweeyo cilladda isha ee indhaha.
Ilmo macmal ah: ilmo dabeeci ah ayaa ah xariiqda ugu horeysa ee difaaca ee daaweynta indhaha qalalan. Ilmo macmal ah ayaa laga heli karaa miiska waxaana laga helaa noocyo kala duwan iyo noocyo kala duwan. Ilmo qurux badan waa in la dhajiyo dhowr jeer maalintii si loo gaaro saameynta la rabay. Dareemaha macmalka ah waxay u dhaqmaan labadaba bogsiinta dusha qallalan ee indhaha iyo daaweynta calaamadaha indhaha qalalan ee laga yaabo inay leeyihiin. Ilmo macmal ah ayaa lagu heli karaa foomamka la ilaaliyo oo aan la ilaalin. Sababta oo ah ilmo macmal ah ayaa la qaadaa dhowr jeer maalintii, ilmo aan la ilaalin ayaa loo maleynayaa in uu yahay mid caafimaad badan.
- Geelaha iyo boomaatada: Bukaanka indhaha ah ee qalalan ee badan, jellar iyo boomaatada ayaa la soo jeediyaa. Geela iyo boomaatada ayaa isha saaraya isha muddo dheer waxaana laga yaabaa inay bixiso saameyn dheeraad ah. Geela iyo boomaatada ayaa lagu dari karaa isha waqtiga hurdada si ay u ilaaliyaan habeenkii.
- Pellets: Pellets badanaa waxaa laga sameeyaa maadada hydroxypropyl methylcellulose, kiimiko laga helay qaar ka mid ah macmalo, jellar, iyo boomaatooyin. Burooyinkaas waxaa lagu dhejin karaa indhaha. Heerkulka jirka ayaa si tartiib ah u ogolaanaya inay dhalaalaan oo ay siiyaan gaabis, ilo joogto ah oo ka mid ah saliidda.
- Cyclosporin A: Cyclosporin A, oo ay ku qoran tahay magaca Brandas Restasis (Allergan, Inc.), waa daawo immunomodulatory ah oo beddeleysa habka difaaca jirka ee ku wareegsan qanjirada maskaxda si indhahaagu u sameysaan wax badan oo ka mid ah ilmadiisa.
- Dhexdhexaadinta xayiraadaha: Dhexdhexaadintu waa nidaam lagu eego indhaha ama indhooloole-yaqaanku waxa uu ku dhejiyaa fiilo yaryar, oo badanaa laga sameeyay silikoon, barta maskaxda (furitaanka qulqulka biyaha ilkuhu) si loo yareeyo ama looga hortago dheecaanka ilmada caadiga ah. Dhakhaatiirta qaarkood waxay dooran doonaan in ay qaloocaan tuubooyinkan, inkastoo ay tani keeni karto nabaro iyo joogto ah.
- Maasku xiran ama dillaacsan: Bukaanka indha la 'oo qallalan waa in ay iska daayaan ama ka baxaan taageerayaasha saqafka qolka ay ku seexdaan. Sidoo kale, bukaanjiifka qaar ayaa laga yaabaa in ay u yaraadaan qalajinta inay xirto maaskaro ama maaskaro hurdo indhahooda habeenkii si loo yareeyo soo-gaadhista.
- Marar badan bay xiran tahay: Tani waxay u muuqan kartaa mid la yaab leh, laakiin dadka bukaanka ah ee qallalan waa inay isku dayaan inay ka fekeraan wax ka badan ilbaxnimo. Marka aad wax badan ka baxdid, inta badan waxaad ku faafineysaa lakabka jeexjeexa dusha sare ee isha. Sidoo kale, Haddii aad isticmaashid kombiyuutarka ama aad akhrisatid mudo dheer, u qaado nasasho badan. Markaad diirada saarto shayada ku dhow sida shaashadda kombiyuuterka, heerka garaacaagaagu wuxuu yareeyaa inuu hoos u dhaco.
- Dib u eegida daawooyinka: Adiga iyo dhakhtarkaagu waa inuu daryeelaa oo eegaa daawooyinka kale ee aad qaadan karto, sida antihistamines, taas oo keeni karta in xitaa qallafsanaado. Daawooyinka kale ee keeni kara qallajinta waa daroogada, diuretics, daawooyinka ka hortagga shubanka, daawooyinka antipsychotic, daawooyinka dabiiciga ah, daawooyinka cadaadiska dhiigga qaarkood iyo daawooyinka antidepressants.
- Ku daadi qolofka qolka jiifka: Neefsuhu wuxuu u keeni doonaa ilmo yar si ay uga baxaan ilaha isha.
- Cab biyo badan: Cabbitaanka biyo badan ayaa ka hortagi doona fuuqbaxa oo yaree qallajinta xad dhaafka ah.
- Tarsorraphy: xaaladaha daran ee indhaha qalalan, dhakhaatiirta qalliinka waxay tixgelin karaan xidhitaanka qayb ka mid ah indhaha. Tani waxaa loo yaqaanaa tarsorraphy. Hannaankani wuxuu yaraynayaa aagga dusha sare ee u baahan shimis.
Maxaad u Baahan Tahay Inaad Ogaato
Badankeennu waxay arkeen astaamaha qallalka ah ee indhaha muddo ah nolosheena. Si kastaba ha noqotee, qalajinta ka dhacda Sjogren ayaa ah mid aad u daran. Indhaha qoyan oo dabadheeraad ah waxay keeni karaan dhibco qallalan oo ku yaala geeska, qaabka qumman ee la midka ah ee ku yaal qaybta hore ee isha. Dhibcahaasi way ka sii dari karaan oo waxay noqon karaan boogaha laga yaabo inuu ku dhaco. Sidoo kale qallajinta daba-galka ah waxay sababi kartaa nabaro jeexjeexa iyo xinjiraha. Haddii xaaladdu sii xumaato, bukaanku waxaa laga yaabaa inuu ku dhaco lumis arag.
Ilaha:
Catania, Louis J. Daryeelka Asaasiga ah ee Qaybta Kala Duubka, Lifaaqa labaad, Copyright 1995 Appleton & Lange.