Dhibaatooyinka iyo Caabuqyada Kadib Qalliinka
Dhibaatooyinka kaadiheysta waa kuwo caadi ah qalliinka kadib. Nasiib wanaag, dhibaatooyinka badankood waa kuwo yar yar waxayna xallinayaan dhakhsaha badan maalmaha qalliinka kadib. Dhibaatooyin daran oo aad u daran, sida kalyaha oo aan shaqayn, ayaa suurta gal ah inta lagu jiro xilliga bogsashada laakiin aad ayey u yar tahay inay dhacaan.
Caadi ahaan, xaaladaha kelyaha oo aad u daran ayaa lagu arkaa bukaannada u baahan daaweyn dheeraadka ah ka dib qaliinka, gaar ahaan kuwa u baahan daryeel taxaddir leh maalmaha iyo todobaadyada kadib qalliinka.
Inta badan, infekshan ku dhaca mareenka kaadimareenku waa ilo xanaaqeed, laakiin ma ah arrin weyn oo ku saabsan caafimaadka iyo ladnaanta muddada dheer.
Nidaamka Cagaaran
Mareenka kaadi mareenku wuxuu ka kooban yahay afar qeybood, kuwaas oo ah nuuc (bakteeriyo bilaash ah) qof shaqsi caafimaad qaba:
- Kalluun : Kuwani waxay muhiim u yihiin dhiigga. Waxyaabaha laga saaray dhiigga ayaa loo rogay kaadida si ay jidhkeeda uga baxdo.
- Ureters : Tuubooyinkaas waxay kaadiyaan kelyaha si ay kaadiheystaan.
- Kaadi-soocis : Tani waa meesha kaadida la keydiyo ilaa ay jirto dhiirrigelin kaadida.
- Urethra : Tani waa tubbada iyada oo kaadida ka socota kaadihaysta si ay jidhka uga baxdo.
Kalluunka iyo Kaadi-wadista Kacaanka Qalliinka Ka Dib
Mareenka kaadi mareenku wuxuu ka bilaabmaa kelyaha wuxuuna ku dhammaanayaa marka kaadida ka baxdo jirka. Dhibaatooyinka, oo ay ku jiraan infekshinka, waxay horumarin karaan oo saameynayaan dhammaan qaybaha mareenka kaadida. Xaalado badan, hal goob gaar ah waa arrin, sida infekshinka kaadiheysta, laakiin arrimaha qaar ayaa faafi kara ama saameyn kara aagag badan.
Waan aragnaa tan marka infekshinka kaadimareenka ka bilowdo kelyaha, laakiin wuxuu ku faafaa kaadiheysta oo keena infekshin si ay u joogaan labadaba.
Qaar ka mid ah arimaha caadiga ah:
Caabuqa Wadnaha Cagaaran (UTI)
Infekshinka kaadida , kaas oo ah caabuq ka dhacaya hal ama kabadan kelyaha, kaadiheysta, kaadiheysta ama kaadi-haysta, waa mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu caansan qalliinka kadib.
Nasiib wanaag, infakshanka kaadida ee kaadida ayaa sida caadiga ah awood u leh in si dhakhso ah loola dhaqmo daawada antibiyootigga.
Sababta ugu muhiimsan ee cudurada kaadi-mareenka waa mid aad u caadi ah qalliinka ka dib waa isticmaalka kateetarada kaadida . Bukaanka badankood ee qaliinka leh suuxdinta guud, waxaa la geliyaa kateetarka si loogu faaruqiyo kaadiheysta inta lagu gudajiro habsocodka. Kateetarka, oo loo yaqaano kateetarka foley, ayaa lagu geliyaa farsamooyinka nadiifinta si looga caawiyo ka hortagga caabuqa. Nasiib daro, jidhka shisheeye ee kaadiheysta iyo kaadiheysta, iyada oo aan loo eegin sida nadiifku u noqon karo, wuxuu keeni karaa cuncun iyo keena infekshin. Nadiifinta saxda ah ayaa kaa caawin karta yareynta khatarta caabuqa, laakiin hadafku waa inuu ka saaro kateetarka sida ugu dhakhsaha badan ee suurtogalka ah ka dib qalitaanka.
Inkastoo infekshinka kaadida ee si fudud loo daaweyn karo, xaaladaha halista ah xaalad loo yaqaan urosepsis waxay keeni kartaa natiijada, taas oo noqon karta dhibaato culus.
Kacsanaanta kaadida
Tani waa xaalad udhaxeysa darnaanta oo ka yartahay yar yar yar ee aad u culus. Bukaanku ma dareemayo rabitaanku inuu kaadsho, ama aan awoodin in uu kaadsho gebi ahaan - ama dhammaan - qalliinka ka dib. Waxaa sidoo kale loo yaqaannaa "kaadiheysta neerfaha" ama "xanuunka kansarka neerfaha."
Xaaladaha yaryar, bukaanku ma dareemayo baahida loo qabo in uu kaadsho, laakiin waxay awoodaan inay kaadiyaan marka ay doortaan.
Ma dareemaan dareenka iyaga u sheegaya in ay tagaan musqusha, laakiin way adkaan kartaa marka ay doortaan. Tani waxay u horseedi kartaa infekshinka kaadida, sababtoo ah haysashada kaadida waqti ka dheer ee lagama maarmaanka ah waxay noqon kartaa sababta UTI. Ilaa iyo inta uu bukaanku xusuusanayo in uu si joogto ah u kaadiyo, arrintani waxay caadi ahaan ku dhacdaa maalmo ama toddobaadyo qalliinka ka dib.
Bukaanjiifka kale waxay dareemayaan rabitaanka kaadida laakiin ma awoodaan inay si buuxda u faaruqaan kaadiheysta. Ka ilaalinta in ka badan 3 wiqiyadood oo kaadiheysta ka dib kaadida waxaa loo arkaa mid aan caadi ahayn oo khatar u ah cudurada kaadi-mareenka.
Ma awoodo in la faaruqiyo kaadiheystu waa arrin aad u culus oo keenaya booqasho qolka gurmadka ama lagu hayo isbitaalka illaa arrinka xaliyo.
Tani waa sababta oo ah awood la'aanta in la dhaafo kaadida waxay marka hore u horseedi doontaa kaadiheysta in uu kaadidu ka buuxdo kaadida, sida bakeeriga. Marka kaadiheystu soo buuxsanto, kaadidu waxay bilaabmaysaa inay dib u soo celiso, waxayna burburin kartaa kelyaha si joogto ah. Arrintani waxay u baahan tahay tuubo kaadi-haysta oo kaadida kaadiheysta kaadiheysta oo waa in si dhow loo ilaaliyaa si looga hortago waxyeello musqusha kaadi-haysta.
Dheecaan Biyaha Cagaaran
Tani waxay ka dhigan tahay in jidhku soo saaro kaadid ka yar intii la filayay. Kalluunka kaadida ayaa si dhow ula socdo qalliinka kadib sababtoo ah kaadida ayaa ah mid calaamad u ah sida jidhku u soo kabsado qalliinka.
Xaaladaha badankood, wax soo saarka kaadida oo yar ayaa si deg-deg ah loola hadli karaa waxaana si sahlan kor loogu qaadi karaa cabitaanka cabitaanka ama helitaanka dareerayaal badan IV. Haddii waxqabadyadan sahlan oo aan lagu guulaysan, qorshe daaweyn ah oo dheeraad ah ayaa lagama maarmaan ah.
Dhaawac Keli Kelyaha ah
Tani waa xaalad caafimaad oo dhacdaa si dhakhso ah, in ka yar 7 maalmood, iyo natiijada kelyaha ku shaqeyneysa si kafiican. Sidoo kale waxaa loo yaqaan 'breed renal failure', xaaladan waxaa badanaa la ogaadaa shaqada dhiigga taasoo muujinaysa heerka abuurka abuurka ee dhiigga in uu sii kordhayo oo badiyaa la beddelo.
Fikrad ahaan, bukaanku waxaa la siiyaa dheecaano badan, taasina waxay u oggolaaneysaa kelyuhu inay si fiican u shaqeeyaan, laakiin qaar ka mid ah dhaawacyada kilyaha daran waa kuwo aad u daran waxayna u baahan yihiin daaweyn takhasus leh oo ah nephrologist - takhasusle kalyaha ah - iyo imtixaan laga yaabo inay sii socoto si loo ogaado ilaha arinta.
Qaar ka mid ah bukaannada ayaa laga yaabaa in ay ogaadaan in kelyahooda aysan ahayn arin, kelyaha ayaa laga yaabaa in ay ka jawaabaan dhibaato kale oo ka mid ah jirka, sida cadaadiska dhiigga yar ama xaalad wadnaha. Xaalado badan, mar haddii dhibaatada dhabta ah la xaliyo, kelyuhu waxay awoodaan inay ku noqdaan heerka caadiga ah ee shaqadooda.
Kaabashka Kalyaha
Waxaa jira laba nooc oo ah noocyada ugu muhiimsan ee kalyaha oo ku fashilmay, ba'an iyo dabadheer. Kelyaha aan la qabin waa magaca marka kelyuhu aysan awoodin inay si fiican u kala saaraan dhiigga si ay u ilaaliyaan qof caafimaad qaba.
Kufsiga daran ee Kelyaha
Natiijada mudada dheer ee kelyaha foosha xun ayaa badanaaba wanaagsan, xaaladdaan si dhakhso ah ayey u bilaabataa, iyo daaweyn haboon, waxyeellada kelyaha ayaa badanaa la dhimi karaa. Sababtu waxay noqon kartaa mid fudud sida cadaadiska dhiigga oo hooseeya waxaana laga yaabaa in la hagaajiyo iyadoo la kordhinayo heerarka cadaadiska dhiigga.
Dadka qaar ayaa dib usoo celiya heerka caadiga ah ee kelyaha haddii ay si dhaqso ah ula dhaqmaan, qaar kalena waxaa laga yaabaa in ay ka tagaan shaqada kelyaha oo yaraaday oo aan la ogaan karin inta badan. Xaaladaha khatarta ah ee kalyaha oo gaabis ah ayaa ku dhici kara, xaaladaha ugu xun, waxay noqdaan kuwo aan si joogta ah u dhicin, taas oo macnaheedu yahay xaaladdu ma wanaagsana waxayna noqotaa arrin nolol dheer. Mahadsanid, kiisaskaasi waa dhif.
Qalitaanka Kelyaha Daba-joogta ah
Waxa kale oo loo yaqaannaan la'aanta xanuunka kalyaha ee joogtada ah ama kicinta aan joogtada ahayn ee kelyaha, waa xaalad aad u culus. Dhibaatada joogtada ah ee ka timaadda xannuun la'aanta ah ee kelyaha waa mid soo noqnoqota muddada sanadka, iyo badi bukaanjiifka, shaqada kelyaha ayaa ka sii dareysa muddada bilaha, sanadaha marmarka qaarkoodna xitaa tobanaan sano.
Sababta fashilka waxaa laga yaabaa inay u muuqato mid aan ku xirnayn kelyaha, waxay noqon kartaa cadaadis dhiig oo aan la xakameynin, sonkorowga aan fiicnayn, ama xitaa infekshin weyn oo ku jirta dhiigga dhiigga taasoo hoos u dhigeysa cadaadiska dhiigga muddo dheer.
Bukaan-jiifka soo hagaagaya marxaladda ugu xun ee ka timaadda kiliinikada aan shaqeynin ayaa ugu danbeyn laguula dhaqmaa sifeynta. Ma jirto daawo loogu talagalay dhamaadka kelyaha oo aan la joojin, laakiin bukaanjiifka qaar ayaa "la daaweyn" kelyo beerista .
Xigasho
Cudurka Kelyaha Yar AZ. NIDDK. La qabsaday July, 2015. http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/kidney-disease/Pages/default.aspx