Qof kastaa waxa uu ka warramay wargeyska caanka ah ee Bev oo adeerkiis, laakiin sida ugu dhakhsaha badan ee aad wax u cuntid, ma dareemaysid si aad u wanaagsan. Calooshaadu waxay bilaabataa inay dareento murugo, cunahaagu wuxuu dareemaa nooca funny. Miyaad hoos u dhicin ama waxaad dareemeysaa dareen-celin xasaasiyadeed? Hadda oo aad ka fekereyso, calaamadaha waxay u muuqdaan kuwo aad u yaqaan, maadaama taasi aanay ahayn markii ugu horeysay ee aad dareentay habkan.
Halkii ay u maleyn lahaayeen in aysan waxba ahayn, waa muhiim inaad la wadaagto waayo-aragnimadan dhakhtarkaaga si aad uga hadashid xasaasiyadaha cuntada. Adigoo la shaqeynaya dhakhtarkaaga kaliya ma heli doontid oo kaliya hoosta calaamadahan laakiin sidoo kale ogtahay hal mar iyo dhammaan sida loo maareeyo oo looga fogaado xaaladaha halista ah ee nolosha.
Inkastoo astaamaha cuntooyinka xasaasiyadda cuntadu ay ku kala duwanaan karaan qof, waxay si caadi ah u bilaabaan laba saacadood gudahood marka la cuno cunto kicin. Xasaasiyadda cuntadu waa nidaam difaac ah oo dheellitiran oo ka sameysan borotiin gaar ah oo laga helo cuntada. Jidhku wuxuu ka soo horjeedaa sida haddii alerjiga cuntadu yahay sun ama shisheeye shisheeye ah, jidhkuna wuxuu isku dayaa inuu la dagaalamo. Qiyaastii 15 milyan oo Maraykan ah ayaa laga heley xasaasiyado cunto, qaar ka mid ah dareen-celin ba'an, iyo kuwa kale oo leh dareen-celin nafta halis galinaya. Inkasta oo calaamadaha xasaasiyadda cuntada ay u muuqdaan inay dhacaan wakhti gaaban ka dib marka la cuno, cunnooyinka cuntada, sida xanuunka lactose ama xanuunka difaaca jirka sida cudur-sidaha , waxaa laga yaabaa in dib loo dhigo ilaa 12 saacadood.
Astaamaha ba'an waa kuwa soo baxa wax yar ka dib marka la cuno cuntada cunta. Calaamadahaasi waxay u muuqdaan inay saameynayaan maqaarka, caloosha, hawo-mareenka, indhaha, ama jirka oo dhan. Qaar ka mid ah astaamaha xasaasiyadda cuntadu waa:
Dareenka Maqaarka
Xasaasiyadda cuntadu waxay keeni kartaa finan maqaarka ah, sida:
- Kabuubyada : Welwaaxyada cas ee kor u qaadaya jidhka oo waxay u eg yihiin qaniinyada kaneecada oo cuncun leh
- Cambaarta : Miyir beelid, cuncun cuncun leh oo xajin kara ama diirran
- Barar: Nudaha bararsan ee wajiga iyo dibnaha, gaar ahaan
Kala hadal dhakhtarkaaga daweynta suurtagalka ah ee maqaarku. Dhakhaatiirtu waxay inta badan soo jeediyaan daaweyn maqaarka maqaarka ah ee leh antihistamine afka, sida Benadryl (diphenhydramine) ama walxaha maqaarka sida kiriimyada steroid, kareemka calamine, ama barkada yaryar. Waxaa muhiim ah in aad fiirisid feejignaanta ugu weyn ee fiiqan, iyo inaad ogaatid inay sii socdaan wakhti gaaban ama u muuqdaan inay sii soconayaan muddo ka badan saacado yar. Tani waxay ka caawin kartaa dhakhtarkaaga inuu ogaado sababta keenta cuncunka. Sidoo kale haddii fayruska laga helo afka ama dhuunta, hubi inaad raadsato daryeel caafimaad oo degdeg ah maaddaama ay u horseedi karaan xaalado nolol-halis ah.
Calaamadaha caloosha / caloosha ciridka
Xasaasiyadda cuntadu waxay sababi kartaa calaamadaha caloosha ama mindhicirka, taas oo ah habka jidhku uga takhalusi karo cunsuriyada cuntada, sida:
- Lalabbo: calool xanuun, dareemid inaad tuurto
- Xanuun caloosha: Xanuun calooshaada ama caloosha
- Matag: Dharbaaxo
- Shubanka: Saxaro, Biyaha, Biyaha, Saddex jeer maalintii
Inkastoo caloolxanno dabadheeraad ah ay calaamad u tahay inaad xasaasiyad cuntid, waxaa laga yaabaa inay calaamad u tahay arrin kale oo dheef-shiid ah. Cudurka laktoos, cudurada baruurta, cudurada bararka caabuqa (IBD) , iyo boogaha ayaa ka mid ah xaalado kale oo soo bandhigi kara calaamado la mid ah.
Iyadoo daawooyinka xasaasiyadeed ay ka caawin karaan xasaasiyad, ma caawiyaan xallinta astaamaha xaaladahan kale.
Haddii calaamadahaagu ugu badan yihiin dheefshiidka, waa inaad raadisaa dhakhtarka gaasta si loo caawiyo inaad ogaato dhibaatada oo aad hesho xal.
Airways
Xasaasiyadda cuntada ee saameeya hawo-mareenada waa mid aad u culus oo u baahan in si dhakhso ah loola dhaqmo. Waa muhiim in la fahmo xasaasiyaddaada iyo waxa ka soo baxa waxa ka iman kara haddii ay soo gaarto cuntada xasaasiyadda. Xajiinta waxay saameyn kartaa sambabada, afka, cunaha, iyo awoodda ay u leeyihiin inay neefsadaan. Haddii aad qabto xasaasiyad iyo cuntooyinka cuntooyinka, waxaad halis weyn u tahay inaad yeelato fal-celin xasaasiyad daran oo ku lug leh neefsashada oo dhibta.
Kuwa lagu soo ogaaday xasaasiyadda anaphylactic waa inay had iyo jeer daawo qaadataa haddii ay dhacdo xaalad degdeg ah.
Astaamaha qaar ee xasaasiyadaha saameeya marinka hawada waxaa ka mid ah:
- Xiiqdheer: Ciriir sare oo la sameeyo markii la isku dayayo in uu neefsado iyadoo loo marayo tuubooyin neefsasho oo barara
- Qufac: Tani waxay noqon kartaa cuncun cuncun ah ama barar neefsashada oo sii adkaata
- Neefsashada xasaasiyadeed: sanka oo dareeraya
- Cudurka angioedema : Bararaha dibnaha, afka, indhaha, ama wejiga
Kala hadal dhakhtarkaaga sida loo daweeyo bararka fudud, finan-yahanka ama afka. Dadka qaarkiis, antihistaminada afka, sida Benadryl, waa daaweynta. Si kastaba ha noqotee, kuwa halista ugu jira bararka hawo-mareenka, neefta oo dhibta, haysata qufac, googo jilicsan, ama dhibaatooyin liqitaan ayaa laga yaabaa inay muujiyaan calaamadaha anaphylaxis. Xaaladahaan waxaa laga yaabaa inay u baahdaan in qofku qaato oo uu isticmaalo, haddii loo baahdo, qiyaas daawo oo loo adeegsado epinephrine, oo raadsanayo daaweyn caafimaad oo degdeg ah.
Indhaha
Dareen-celinta xasaasiyadeed ee indhaha waxaa la yiraahdaa 'conjunctivitis allergic'. Calaamadaha waa:
- Casaan
- Cuncun
- Waraabinta
- Barar
Kala hadal dhakhtarkaaga wixii ku saabsan sida loo daweeyo cuncun, indho-biyood. Dad badan, isticmaalka antihistamine ee afka ayaa caawin doona xalinta calaamadaha.
Dareemayaasha, Dareenka jirka oo buuxa ( Anaphylaxis )
Anaphylaxis waa nooca shoogga (lumista cadaadiska dhiigga) ee uu keeno fal-celinta xasaasiyadda. Diidmada noocan ahi waxay ku dhici kartaa daqiiqado yar oo ka yimaada alerjiga, inkastoo qaar ka mid ah aysan ku dhici karin ilaa laba saacadood. Sababtoo ah darnaanta dareen-celintan, waa muhiim inaadan iska indhatirin calaamada ugu horeysa ee falcelinta. Waxa laga yaabaa inay ku lug leedahay qaar ka mid ah ama dhammaan calaamadaha kor ku xusan, oo lagu daray mid ka mid ah falcelinta dheeraadka ah:
- Dareenka Cadaadiska - Bukaanku badanaa waxay soo sheegaan dareenkooda maaddaama ay ka soo kabtaan jidhka oo jidhka ka difaacaya xasaasiyadda difaaca jidhka
- Miyir la'aanta - Tani waxay sidoo kale la socotaa cadaadiska dhiigga oo hoos u dhaca iyo garaaca wadnaha oo hoos u dhaca
- Neefsasho adag
- Maqaarka cirridka
- Dawakhaad, madax-wareer - Tani waxay badanaa sabab u tahay hoos u dhaca cadaadiska dhiigga
Anaphylaxis waa xaalad degdeg ah oo halis ah. Haddii aad dareentid mid ka mid ah astaamaha anaphylaxis, wac 911 isla markiiba oo maamuli gargaarka koowaad ee anaphylaxis .
Anaphylaxis ayaa si dhakhso ah usameyn karta, waxayna keeni kartaa dhimasho 30 daqiiqo oo ka bilaabanta calaamadaha haddii aan si degdeg ah loola dhaqmin epinephrine deg-deg ah. Haddii aad u maleyneyso inaad la kulmi karto anaphylaxis, ha sugin inaad aragto haddii calaamadahaagu ka fiicnaanayaan. Xaaladaha qaarkood, qiyaastii 10-20% wakhtiga, qofku wuxuu dareemayaa fal-celin xasaasiyadeed ee darani waxay u baahan tahay qiyaas labaad oo epinephrine ah si loo yareeyo calaamadaha.
Calaamadaha Xasaasiyadda Cunuga ee Carruurta
Waa muhiim in la aqoonsado in carruurta qaba xasaasiyadda cuntadu ay ku tilmaami karto calaamadaha ay ka duwan tahay qof weyn. Carruurtu ma ogaan karaan erayada saxda ah si ay u sharxaan calaamadaha aad si sahlan u garowsan karto. Ogsoonow in cunugga xasaasiyadda cuntadu uu ku yiraahdo "tani waa mid aad u macaan," ama "luqaddaydu waxay dareemeysaa qaro," marka ay cunaan cunto kicin. Waxa kale oo ay noqon karaan kuwo aad u buuqsan ama xanaaqsan, calool xanuun calool xanuun ama shuban, oo aan awoodin inay sharxaan waxa ay la kulmaan.
Haddii ilmahaagu bilaabo inuu wajaho waji, afka ama bararka afka ama uu ku dhaco neefsashada dhibta, wac 911 isla markiiba. Ha sugin astaamaha si ay ufududaan ama uga sii daraan falcelinta, waa muhiim inaad si dhakhso ah u dhaqanto. Haddii aad ka walwalsan tahay in cunuggaaga uu xasaasiyad cuntid ama uu halis u yahay xasaasiyadda cuntooyinka, la hadal dhakhtarkaaga wixii ku saabsan inuu arko alerjiyo leh shahaadad gudoon.
Sababahan dartood, waxaa xitaa ka sii muhiimsan in la ogaado wax kasta oo xasaasiyad ah oo ka iman kara ilmaha yar iyo kuwa socod baradka ah. Calaamaduhu way ka duwanaan karaan cunugyada leh xasaasiyadda cuntada , mar kale maadaama aysan si fudud u xiriiri karin, waa mas'uuliyadda daryeelaha si loo daawado calaamadaha xasaasiyadda.
Waxaa soo diyaariyay Marlo Mittler, MS RD